ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

GÖZƏGÖRÜNMƏZ KİLLER

14086    |   2018-01-06 00:38
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Hər il qış fəsli dəm qazından ölənlər haqda eşidəndə fikirləşirəm ki, görəsən qazı qızıl qiymətinə, yarı qiymətinə, su qiymətinə satdığımız, havayı (?) verdiyimiz ölkələrdə niyə dəm qazından ölən olmur, qazın istehsal olunduğu gözəlim ölkəmizdə bu sərvətimiz başımıza bəla olub?!. Onlarda bizdəki kimi "İran sobası", "pitiminutka", "ceyran peçi" işlənməyə bilər, amma qaz ki, bizimkindəndi. Yoxsa ürəyiaçıq, qonaqpərvər, tolerant olduğumuz üçün hər şeyin ən yaxşısını onlara veririk? Sovet dövründə Lənkəran çayını bəyənib almazdıq. Çünki fərli dəmi olmazdı. Amma xaricdən bir çamadan Lənkəran çayı alıb gətirən bir tanışım uzun müddət o çayı matah mal kimi gələn qonaqlarına təklif edərdi. Ləzzətindən doymaq olmurdu (Bu yerdə filmimizdəki "Monqol turistləri monqol dublyonkalarını niyə gəlib burdan alırlar" ifadəsini xatırladım).
Qazımız bol olduğu üçündümü, nədənsə qaz haqda çoxlu deyimlərimiz, məsəllərimiz, jarqonlarımız var: "filankəsin qazlı vaxtıdır", "bala, qazından al bir az" və sair. Amma elə qazın özü haqda da bunu düşünmək olar. Çünki bəzən elə gur verirlər ki, mətbəxdə, yaxud hamamda açmaq mümkün olmur sanki bomba partlayır. Bəzən də o qədər cüzi verilir ki, şam işığını xatırladır. İllərdi bu "nizam" dəyişmir ki, dəyişmir. Ona görə də hər qış gələndə çoxlu sayda yanğınlar, partlayışlar qaçılmaz olur. Son illərin ən böyük təhlükəsi isə dəm qazından zəhərlənmələrdir. Nədən adı "Dəm"dir - onu özüm də zəhərlənəndə anladım. Elə bir dəm verə-verə zəhərləyir ki, adamın ruhu da incimir. Özünü çəkisizlikdə, ruh halında, rahat, qayğısız hiss edirsən ki. Sənə elə gəlir ki, bir təkan versən tavana qalxa bilərsən, amma tənbəllik edirsən, barmağını belə tərpətmək istəmirsən, yatmaq, dərin bir yuxuya getməkdən başqa bir istəyin olmur o an. Dəm qazından boğulanlar üçün "faciəli öldü" deməyin. Çünki elə bir "ləzzətlə" ölür ki insan, əzabla ölənlər həsəd apara bilərlər! Tutaq ki, biri qəzada ölür - ağrı, qan gölü, vahiməli mənzərə, amma bu dəm qazı ki var, reklamçı həkimlər demiş, "izsiz, çapıqsız, qansız, ağrısız" aparır. Həm də hazır yuyunmuş, qüsul almış olursan, bir "Kəlimeyi-şəhadət" də oxumağa imkan tapsan, tamamdı - Cənnətə yolun görünür. Ən ucuz ölüm! Amma ağrılar biri səni xilas edəndən sonra başlayır - boğulma, sinədə göynəmə, ürəkbulanma, qusma, başda qan damarlarının partlayacaq kimi atışı, dağ çayını xatırladan qıjıltısı, saniyədə hesabını tuta bilmədiyin ürək döyüntüləri, kəskin başağrıları, halsızlıq və sair. Amma yenə də ölümdən qurtarılmış olursan. Biz insanlar da qəribə varlığıq. Kasıblıq çək, haqsızlıqlarla hər gün üzləş, insanlıqdan bixəbər, amma pulu bol olanların əməlini, sözünü qəbul etməyə məcbur edil, özünü yarımçıq arzuların, xəyalların gerçəkləşəcəyinə inandıra-inandıra aldadaraq yaşa, amma o cür ləzətlə ölmək istəmə! Hörmət bəslədiyim bir şairə xanıma bunları danışdığımda, "Aman, yazma!" - dedi, - intiharların sayını artırmış olarsan...
Bəs əslində, dəm qazı nədir, o, insanı necə zəhərləyir? Kimyəvi adı karbon monoksid (CO) olan dəm qazı yanacaq məhsullarının xaric olması üçün yer olmadıqda və ya həmin yer tutulmuş olanda natamam yanma nəticəsində əmələ gəlir. Eyni zamanda alışma sistemi pis işləyən avtomobillər də dəm qazı istehsalçısı sayıla bilər. Avtomobilin havaya buraxdığı dəm qazı ümumi ekoloji ağırlıq yaratsa da, insan həyatını ölüm həddinə çatdıra bilmir. Çünki dəm qazı qapalı şəraitlərdə təhlükəli olur. Karbon monoksidə gözəgörünməz killer də demək olar. Bu qaz iysiz, rəngsiz olduğundan insan onu hiss etmir. İnsan bu qazla zənginləşmiş hava ilə tənəffüs etdikdə karbon monoksid qana daxil olur və nəticədə karboksihemoqlobin yaranır. Məhz bu birləşmənin hesabına toxumalar oksigensizləşir, hipoksiya yaranır. Dəm qazıyla zəhərlənmə 3 dərəcədə: yüngül, orta, ağır ola bilər. Mütəxəssislər məsləhət görür ki, belə zəhərlənmələrdə ilkin tibbi yardım kimi xəstə zəhərləndiyi sahədən çıxarılmalı, ona süni tənəffüs tətbiq olunmalıdır. Sonrakı yardımlar isə həkimlər tərəfindən aparılır.
Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov: Əhalinin qazdan istifadə qaydaları haqqında, onun təhlükələri haqda məlumatı azdır: "Əhali ilə bu sahədə heç bir profilaktik tədbir keçirilmir. Şəxsən mən ömrüm boyu bir dəfə də görməmişəm ki, camaata geniş məlumat verilsin, qol çəkdirilsin ki, filan təhlükəsizlik qaydalarını öyrəndim və s. İran sobaları ilə bağlı neçə faciəli hadisə baş verib. Niyə televiziyalarda bu haqda marifləndirici reklamlar, verilişlər üstünlük təşkil etmir? Azərbaycanda istehlakçı siyasətinin olmaması bizim bu faciələrimizi doğuran əsas səbəblərdəndir.
Haqlı və hər kəsin təsdiq edəcəyi bir iraddı.




YAZARIN ARXİVİ

2018-03-30 : YAS DƏFTƏRİ
2018-01-20 : KİTAB OXUYAQ
2018-01-12 : ƏLÇATMAZ ARZU
2017-12-22 : TƏMİZ ADAM
2017-12-08 : SÖZ
2017-12-02 : AĞ XALATLI BƏLA
2017-09-23 : AYRILIQLAR
2017-08-31 : ŞAYİƏBAZLIQ
2017-08-11 : ANAMIN QOXUSU...
2017-06-30 : ŞƏHİDİM
2017-06-02 : ANAMIN QOXUSU...
2017-05-26 : NƏ VAXT QOCALDIM
2017-04-07 : QEYRƏT
2017-02-10 : QƏNAƏT
2017-02-03 : Əl vurmayın...
2017-01-27 : ÜMİD ÖLƏNDƏ
2016-12-23 : SƏBR
2016-12-17 : DEPRESSİYA
2016-12-10 : Sindrom
2016-11-05 : SON BAHAR
2016-10-22 : İNANCIM
2016-08-20 : SƏRHƏD
2016-07-30 : NƏFS...
2016-06-11 : KİŞİ SÖZÜ
2016-02-20 : YALTAQ
2016-02-06 : ÜMİD QAPISI
2016-01-30 : ÇƏTİN XİDMƏT
2016-01-16 : ACLIQ
2015-11-28 : AD QOYANIN...
2015-11-14 : ÜMİD KÖRPÜSÜ
2015-10-17 : YAĞIŞ YAĞIR...
2015-09-12 : DOST
2015-08-29 : LOĞMANLARIMIZ
2015-07-11 : İMAN BAYRAMI
2015-06-03 : İT ÖMRÜ
2015-05-02 : HACI ... LEYLƏK
2015-03-20 : YAŞAM SEVGİSİ
2015-02-21 : BÖHTAN
2015-01-17 : ÇÖPÇÜ
2014-12-27 : HƏMRƏY OLUN
2014-12-20 : SON İSTƏK
2014-12-13 : XƏZİNƏ
2014-11-08 : YÜK
2014-10-11 : HARAM SÜFRƏ
2014-09-20 : NOOLDU BİZƏ?..
2014-09-13 : UDUŞ
2014-09-06 : İSLAHAT
2014-08-30 : YAŞAM SEVGİSİ
2014-08-23 : YUXU
2014-07-26 : Əzrayıl andı
2014-07-19 : DİLƏNÇİ
2014-07-05 : DÖN
2014-06-14 : ÖZGƏ DƏRDİ
2014-06-07 : TUTİYƏ
2014-04-26 : MƏNƏMLİK
2014-04-05 : EVDAR KİŞİLƏR
2014-01-18 : ACI XATİRƏLƏR
2013-12-21 : QƏLPƏ
2013-12-07 : YAŞAMAQ ƏZMİ
2013-11-23 : GETMƏ...
2013-11-16 : ARXALI...
2013-11-09 : GÜNLƏR...
2013-10-26 : SARI GƏLİN
2013-10-19 : DƏLİ
2013-10-05 : FÜZULİ NAĞILI
2013-09-28 : VAXT OĞRUSU
2013-09-07 : ÖZÜNÜ TANI
2013-08-17 : ÇÖRƏK OĞRUSU
2013-08-03 : ZƏKAT
2013-07-27 : TALE
2013-07-20 : TALE
2013-06-15 : YAD AĞLAR...
2013-05-25 : DƏVƏ DÖZÜMÜ
2013-05-11 : ŞUŞANIN HİMNİ
SON XƏBƏRLƏR
2018-07-21
2018-07-20


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Yay tətilini harada keçirirsiniz?

Evdə (20%)
İşdə (80%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
Qadın hirslə ərinə zəng edir:
-Hansı cəhənnəmdəsən indiyə qədər? Saat neçədir, xəbərin var?
-Əzizim, o heç vaxt unutmadığın qeyri-adi üzük olan zərgərlik dükanı var idiye. O vaxt pulum olmadı, ala bilmədim sənə. Dedim ki, eybi yox, pulum olan kimi ilk işim bu üzüyü sənə almaq olacaq. Yadındadır? Qadın yumşalır və həyəcandan titrəyən səslə:
- Hə, əzizim, əlbəttə yadımdadır. Heç xatırlamaz olarammı?
- Bax o dükanın yanındakı çayxanada uşaqlarla domino oynayıram, bir azdan gələcəm.




digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK