ANA SƏHİFƏ / ƏDƏBİYYAT

Aqil ABBAS - Qar üstündə qan çiçəyi (povest)

39310    |   2020-04-12 11:40
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Qız görməmiş sinəsindən yaralanıb səngərlərdə qalan 20 mindən artıq

şəhidimizin və Hinal dağda qırılan balalarımızın ruhuna!

... Axşamınız xeyir! "Xəbərçi"nin saat iyirmi bir buraxılışı

efirdədir. Studiyada Rüstəm Əbülfətoğludur. Müdafiə Nazirliyinin

Mətbuat Xidmətindən verilən məlumata görə, cəbhə xəttində sakitlikdi.

Atəşkəs pozulmayıb. İndi isə günün baş xəbərləri. Qarabağ qaziləri

aclıq aksiyasını davam...

... Azacıq da olsa küləyin qarşısını kəsmiş, min illərdi qarın,

yağışın altında qalmaqdan yorulub bəlkə də çoxdan ölmüş bir sal

qayanın dibində kürək-kürəyə vermişdilər. Kürək-kürəyə vermişdilər

ki, heç olmazsa bir-birlərini artıq içlərindən keçib getdiyini hiss

etdikləri bu cəhənnəm küləyindən qorusunlar. Bu dağı, bu daşı sanki

az qala hər an qopub dağaşağı uçacaq bu sərt və çoxdan ölmüş

qayaları, onların solmuş bənizlərini it kimi yalayan bu cəhənnəm

küləyinin səsi uçurumlardan, dərələrdən ulaya-ulaya keçir və bu

ulartı insanı təbdən çıxaracaq yeknəsək və usandırıcı bir musiqi kimi

qulaqları dəng edirdi. Hərdən əlləri ilə qulaqlarını örtürdülər ki,

bu zəhlə tökən ulartını heç olmasa bir azacıq da olsa eşitməsinlər.

Amma bilmirdilər ki, artıq bu ulartını qulaqları ilə eşitmirlər, bu

ulartı onların beyinlərinin içinə dolub.

Bu dağlar, bu dərələr Vətənin dağları, Vətənin dərələri idi. Bu külək

də, bu çovğun da Vətənin küləyi, Vətənin çovğunu idi. İndi soyuqdan

donmaqda olan bu oğullar da bu Vətənin oğulları idi. Amma bu dəqiqə

Vətənin bu dağları da, bu dərələri də cəhənnəmə çevrilmişdi bu Vətən

oğulları üçün. Bütün kitablarda yazılır ki, cəhənnəm od tutub yanır,

amma bu cəhənnəmdə bircə əlçim də od yox idi. Bu cəhənnəm nə

"Bibliya"da, nə də "Quran"da yazılan cəhənnəm deyildi. Nə isə başqa

bir cəhənnəm idi. Bəlkə də bu cəhənnəmdən heç Allahın da xəbəri yox

idi.

Bu oğullar cəhənnəmi elə bu dünyada görürdülər. Amma bu cavanların

heç biri nəinki cəhənnəmi bu dünyada, heç o dünyada da görmələri üçün

heç bir günah işlətməmişlər. Bir yox, beş cəhənnəmlik günahları olan

kimlərinsə cəzasını az qala ağızlarından süd iyi gələn bu cavanlar

çəkirdilər. Və həmin o bir yox, beş cəhənnəmlik günahı olanlar isə

saunalarda, cavan-cavan qızlara bellərini ovdururdular ki, bəlkə

əllərindən bir iş gəldi.

Və hətta Allahın da xəbəri olmayan bu cəhənnəmdə bu oğullar nəfəsləri

ilə əllərini hovlasalar da artıq donmaqda olan barmaqları

nəfəslərinin istiliyini hiss eləmirdi. Ona görə yox ki, barmaqları

donmaqdaydı, ona görə ki, artıq içləri, damarları, damarlarında axan

qan da donmaqdaydı.

Dünəndən yeməkləri də qurtarmışdı. Ac olduqlarından şaxtanı daha çox

hiss edirdilər. Artıq bir sahibsiz it kimi ulayan cəhənnəm küləyi də,

bu şaxta da qanlarına hopub bütün bədənlərinə axırdı.

Ümidlərini yeri-göyü heçdən xəlq edən Allaha bağlayıb hər an bu

çovğunun kəsəcəyinə bir inamla saatları sayırdılar. Amma bu saatlar

qurtarmırdı. Və bu çovğun da heç kəsən köpəyoğluna oxşamırdı.

Kinolarda görmüşdülər ki, belə çovğunda qardan bir koma düzəldib

doluşurlar içinə. Nə qədər çalışsalar da kinolarda gördükləri komanı

düzəldə bilməmişdilər. Nə bu dağ kinolarda gördükləri dağ idi, nə bu

çovğun, nə də bu qar.

Silahları da donmuşdu. Avtomatın lüləsinə əl vurmaq olmurdu,

yandırırdı.

Onlardan bir güllə məsafəsi aralıda ermənilərin postunda elə

ermənilər də onların günündə idi. Sadəcə bu bəxtəvər it uşağının

bəxti onda gətirmişdi ki, aşağıda olduqlarından nə bu külək, nə bu

çovğun onları elə də tutmurdu.

Dünən erməniləri dəyişməyə gəlmişdilər, amma dəyişə bilməmişdilər,

maşınları dağın ətəyində qara batıb qalmışdı. Amma heç olmasa

gələnlər özləri ilə ərzaq gətirmişdilər, yanacaq gətirmişdilər.

Dünəndən ermənilərin tonqalı sönməmişdi.

Əvvəllər postda ermənilərlə bir-birlərini babat söyürdülər, "tvoya

mat"ların biri bir qəpik. Qəribə idi ki, ermənilər bizimkilərin rusca

söyüşünə Azərbaycanca cavab verirdilər:

- Ara, Komandir, sizin dildə söyüş adamın canına sarı yağ kimi

yayılır.

Hərdən də söyməkdən yorulub bir-birlərinə bir-iki daraq güllə də

boşaldırdılar. Və səhər qəzetlər yazırdılar: "Murovda Atəşkəs

pozulub. Ermənilər avtomatlardan və iriçaplı pulemyotlardan bizim

mövqeləri atəşə tutublar. Milli Ordumuzun əsgərlərinin cavab

atəşindən sonra düşmən susdurulub. Tələfat yoxdur".

İndi ermənilərin közərən tonqalına paxıllıq edirdilər. O tonqal bu

şaxta qədər, bu çovğun qədər onlara əzab verirdi. Dünyada bundan da

böyük bir ağrı olmazdı. Düşmən Vətəndə ocaq qalayıb bu ocağın

istisinə qızına bildiyi halda, Allah bu oğulları öz vətənlərində

Allahın bir ocağına da qıymamışdı.

Hamısından cavanı və hamısından zəifi Qara bir-iki dəfə istəmişdi ki,

həmin tonqalı pulemyotun ağzına verib dağıtsın. Komandir qoymamışdı.

Çünki belə şeylərin üstündə sonra böyük komandirlər onları

cəzalandırırdı.

Qara da sitildəyə-sitildəyə demişdi:

-Sənin komandirlərinin də, komandirlərinin anasını da...

İndi Qaranın düşmənin ocağına bir-iki daraq güllə boşaltmağa, heç

söyməyə də heyi qalmamışdı. Ğlürdü yatmaqdan ötəri. Elə hamısı ölürdü

yatmaqdan ötəri.

Yuxu elə şirin-şirin onlarla məzələnirdi ki!

Saçlarından, kipriklərindən tutmuş ayaq barmaqlarına qədər,

didələrindən keçib beyinlərindəki ən son hüceyrələrə qədər məzələnirdi

yuxu. Özləri də onlarla məzələnən bu yuxunun bu məzəsindən ləzzət

alırdılar. Bu ləzzətin də təsirindən yavaş-yavaş kiprikləri qapanırdı.

Amma Komandir onları yuxusunun bu məzəsindən xilas etmək üçün az

qalırdı barmaqlarını uşaqların gözünə soxsun.

- Sizə qurban olum, yatmayın! Yatsanız, donub öləcəksiniz.

Komandir indi gördü ki, Qara lap əldən gedir. Bir-iki dəfə Qaranın

ayaqlarını soyundurub buza dönmüş barmaqlarını möhkəm-möhkəm ovmuşdu,

sonra sinəsini açıb Qaranın ayaqlarını bərk-bərk sinəsinə sığmışdı.

Bir balaca da olsa Qaranın ayaqlarını isitmişdi. Və hiss eləmişdi ki,

Qara bundan xoşhallanır...

Həmişə belə postlara gələndə xəlvətcə, əslində komandirlər

bilirdilər, amma özlərini bilməməzliyə vururdular, flyaqalarını

araqla doldururdular. İndi flyaqalar da boşalmışdı. Təkcə Komandirin

flyaqasında bir az araq qalmışdı ki, onu da uşaqlara hərdən

qurtum-qurtum içirirdi.

Komandir flyaqanı çıxartdı, əvvəlcə Qaraya, sonra da o biri uşaqların

hərəsinə bircəcə qurtum içirtdi. İstədi özü də bircə qurtum içsin,

ürəyi gəlmədi, o bircə qurtumu da uşaqlara saxladı.

Komandir onlara kömək gələcəyindən əlini dünən axşamdan üzmüşdü,

amma bunu uşaqlardan gizlədirdi:

- Bir az da dözün, çovğun bir balaca ara verən kimi kömək gələcək.

Görmədiz, ermənilər bizdən nə qədər aşağıda olsalar da maşınları çıxa

bilmədi, batıb qaldı. Dözün, sizə qurban olum! Mütləq kömək gələcək!

Əslində belə bir havada bura qalxmaq göz görə-görə ölümə getmək idi.

Köməyə gələnlər olsa da qırılıb yollarda qala bilərdilər. Heç kim

ölmək istəmirdi. Elə bu çovğunda postu atıb getməyən bu beş əsgər də.

Neçə gün idi ermənilər marığa yatıb gözləyirdilər ki, bir az da belə

davam etsə, türklər postu atıb gedəcəklər, onlar da həsrətini

çəkdikləri bu yüksəkliyi rahatca ələ keçirəcəklər. Sonra bu Atəşkəs

vaxtı kim idi ATƏT-in qorxusundan onları topla, tüfənglə bu

yüksəklikdən vurub salan.

Vaxtilə özləri şaxtaya, küləyə dözməyib bu yüksəkliyi qoyub

düşmüşdülər. Və heç ağıllarına da gəlməzdi ki, türklər

qardan-çovğundan qorxmayıb bu yüksəkliyə qalxar və öz bayraqlarını bu

yüksəkliyə sancarlar. Yüksəkliyi qoyub düşənlərin hamısını da

tribunala vermişdilər. Generallar demişdi ki, yenidən kim o

yüksəkliyi götürə bilsə, ona "Xaç" ordeni verəcəklər. Və neçə dəfə

Atəşkəsi pozmaqdan qorxmayıb hücum eləsələr də geri oturdulmuşdular.

İndi həsrətlə gözləyirdilər ki, türklər düşüb gedəcəklər, ya da donub

öləcəklər.

Türklərin isə postu qoyub getmək fikirləri yox idi. Yalnız dünən gecə

Mazandaran Pələngi bir balaca bozarmağa başlamışdı:

- Döyüşdə ölsəm yanıb-tökülmərəm, amma indi partlayıram. Axı mən niyə

burda donub ölməliyəm?! Çıxıram gedəm, cəhənnəm olsun hamısı...

Komandir:

- Sən öl, bircə addım atsan səni deşik-deşik edərəm, köpəyoğlu!-deyib

avtomatı Mazandaran Pələnginə tuşlamışdı.

Mazandaran Pələngi də əlini avtomatına atmışdı, tutaşmışdılar.

Komandir avtomatın qundağı ilə Mazandaran Pələnginin kürəyindən necə

vuruşdusa, Mazandaran Pələnginin nitqi batmışdı. Özünə gələndə də

başlamışdı ağlamağa. Komandir də onun başını sinəsinə sıxıb

ağlamışdı, uşaqlar da kövrəlmişdi.

Komandir:

- Məni bağışla, Pələng!

Mazandaran Pələngi:

- Siz məni bağışlayın, uşaqlar. Bir qələtdi eləyirdim. Heç sizi

düşmən qabağında qoyub gedərəmmi?!

Bu cəhənnəm küləyi it kimi ulamağındaydı, uşaqlar da qayanın dibində

kürək-kürəyə verib sitildəməkdəydilər.

Üç-dörd yaş fərqləri var idi. Mazandaran Pələngi ilə Zəngəzurlu

Balası məktəbi iki-üç il əvvəl bitirmişdilər. Totuqla Şair könüllü

gəlmişdi əsgərliyə, institutun 4-cü kursundan. Qara da məktəbi bu il

bitirmişdi. Bircə Komandir yaşlıydı. Hələ Sovet hökuməti vaxtı əsgər

olmuşdu. Bakıda universiteti də bitirmişdi, Moskvanı da görmüşdü,

Çelyabinski də. Hərdən Komandir o tələbəlik illərindən,

Çelyabinskdəki əsgərliyindən, generalın qızını necə lüt

soyundurduğundan gopa basardı, onlar da Komandirin sərgüzəştlərinə

ləzzətlə qulaq asardılar. Və bu söhbətləri o qədər eşitmişdilər ki,

Komandir ağzını açan kimi bilirdilər ki, nəyi düz deyir, nəyi yox.

Amma əl çəkmirdilər ki, danış.

Komandir indi onları söhbətə tutmaq istəyirdi ki, yatmasınlar:

- Ə, qoduq, demirəm yatma, donub öləcəksən?! Ə, sən nə cür

müsəlmansan, ağzımda bir Quranlıq söz danışıram, yenə qozuna deyil.

Ə, yatma dana, oğraş.

Uşaqların ən həyasızı sayılan Totuq:

- Komandir, sən canın, o Artist qızın axırı nə oldu ey...

- Deməli, belə. Bir də gördüm telefon özünü cırır. Götürdüm, gördüm

bu. Dedi, axşam bizə gələrsən. Ürəyim düşdü ayaqlarımın altına, vay

dədəm, vay, məni evinə çağırırdı. Getdim Axund hamamına. Üz-gözümü

qırxdırdım...

Totuq:

- Ayrı yerin qırxdırmadın ki?

Mazandaran Pələngi:

- Ə, qoy kişi söhbətini eləsin də.

Komandir:

- Hə, sonra qəşəng-qəşəng çimdim. Çıxdım oturdum bir taksiyə. Dedim

sür Yasamala. Bazarla üzbəüz beşmərtəbəli bina var ey, bax orda üç

otaqlı lüks evi vardı. O kinodan sonra bir prokuror bağışlamışdı. Tək

yaşayırdı. Zəngi basdım. Əvvəl-əvvəl qapının deşiyindən baxdı...

Gördü Qaranın gözləri yumuldu, dürtmələdi:

- Qara, ay Qara!

Qara səksəndi:

- Gəldilər...

Komandir:

- Bir də yatsan təpənə bir qapaz salacam, gözlərin düşsün ovcuna,-

sonra flyaqanı çıxarıb ona uzatdı,- ala bir qurtum iç.

Heç dinib-danışmağı xoşlamayan, bu neçə gündə üşüdüyünü, donduğunu

gizlətməyə çalışan Şair bu dəfə özünü saxlaya bilmədi:

- Komandir, bir qurtum da mənə ver.

Bir qurtum da Şair içdi.

Mazandaran Pələngi:

- Bir qurtum da mənə ver, Komandir.

- Qələtini elə, sən hələ dözə bilərsən. Hə, qapını açdı. Baxdım gördüm

suyun içindədi, heç demə o da çimirmiş.

Totuq:

- O da qırxdırmışdı?

Mazandaran Pələngi:

- Ə, sən nə qanacaqsız, tərbiyəsiz adamsan?!

- Saçın deyirəm dana! Bəs siz nəyi fikirləşirsiniz, ay tərbiyəli

oğlanlar?!

- Suyun içində, əynində xalat, xalatın yuxarı düymələri də açıq,

məmələri də yarı çöldə, saç şəlalə kimi tökülüb məmələrinin arasına...

Komandir danışırdı, uşaqlar da sitildəyə-sitildəyə qulaq asırdı. Əzü

axşama getdiyindən şaxta bir az da artırdı. Onların üz-gözünü it kimi

yalayan bu cəhənnəm küləyinin zəhlətökən səsi də getdikcə beyinlərinə

daha çox işləyirdi.

Komandir bir vaxtların ən dəbdə olan maxer şərfini dörd yerə bölüb

paylamışdı uşaqlara:

- Alın, ağız-burnunuzu örtün.

- Bəs sən?

- Mən Sibirdə bundan da pis şaxta görmüşəm.

Nəfəsləri şərfi o qədər tərlətmişdi ki, şərf də buz bağlamışdı.

Komandir danışırdı, uşaqlar da sitildəyə-sitildəyə qulaq asırdılar,

cəhənnəm küləyi bir cəhənnəm iti kimi üz-gözlərini yalamaqdaydı,

şaxta da yavaş-yavaş iliklərinə işləməkdəydi...

- Hə, məmələri yarı çöldəydi, saçları da şəlalə kimi tökülüb

məmələrinin arasına. Dünya gözəli qız ola, ağappaq məmələr ola, mənim

kimi də görməmiş bir kənd uşağı. Elə dəhlizdə basmarladım ey...

Totuq dişləri şaqqıldaya-şaqqıldaya:

- Komandir, mən ölüm, sən ona heç nə eləməmisən.

Komandir bunu bəlkə iyirmi dəfə danışmışdı. Hər dəfə də danışanda

Qara elə bilirdi bir maraqlı kinoya baxır, Komandirin danışığını

eşitmirdi, görürdü. İndi Totuq Komandirin sözünü kəsəndə Qara elə

bildi lent qırıldı. Acıqlı-acıqlı Totuqa baxdı, sonra yenə üzünü

Komandirə tutdu:

- Hə, qapını açdı, suyun içindəydi, məmələri də çöldəydi, sonra...

- Hə, qapını açdı, suyun içindəydi, xalatının yuxarı düymələri də

açıqıydı, məmələri də çöldəydi, saçını da qurutmamışdı. Saçları

məmələrinin üstündən şəlalə kimi tökülürdü. Dünya gözəli qız ola,

açıq məmələr ola, mənim kimi də görməmiş kənd uşağı ola, elə dəhlizdə

basmarladım ey...

Komandir danışırdı, Qara day Komandiri eşitmirdi...

... Qara bir xəlvət otaqdaydı, həmin Aktrisa da hamamdan təzəcə

çıxmışdı, xalatdaydı, xalatının yuxarı düymələri də açıqıydı,

məmələri də çöldəydi, saçları da şəlalə kimi məmələrinin üstündən

axıb tökülürdü. Qara əvvəl-əvvəl xalatının o biri düymələrini də

açırdı. Daha Komandir kimi elə dəhlizdə basmarlayıb altına salmırdı.

Qara bütün düymələri açdı. Aktrisa onun əlindən tutub gətirdi yataq

otağına. Xalatı də çıxarıb atdı. Qarşısında kənd toyuğunun yumurtası

kimi soyulmuş bir bədən vardı. Qara utandığından qıpqırmızı qızardı.

Aktrisa onun əllərini qaldırıb qoydu məmələrinin üstünə. Elə bil

Qaranın barmaqlarını tok vurdu, bədəni gizildədi.

Aktrisa:

- Birinci dəfədi?

- Hə!

Aktrisa onu itələyib yıxdı çarpayıya, dodaqlarını yapışdırdı Qaranın

dodaqlarına. Elə bil Qaranın dodaqlarına köz basdılar. Bu köz bütün

bədənini yandırdı...

- Ay sənə qurban olum, ay köpəyoğlu, demədim yatma...

Qara gözünü açdı. Nə yataq vardı, nə incə dodaqlarını əmdiyi Aktrisa,

nə də o dodaqların közü. Çovğun idi. Amma Komandir bircə dəqiqə onu

gec ayıltsaydı, Aktrisanın...

Və Qara bu neçə ayda ilk dəfə özündən asılı olmadan Komandirə ağır

cavab verdi:

- Komandir, sən nə namərd adamsan...

Komandir:

- Yatma, dədəm-nənəm sənə qurban! Neynirsən elə, amma yatma!- Sonra

yerdən bir ovuc qar götürüb Qaranın üz-gözünü ovuşdurdu, dəsmalını

çıxarıb qarın suyunu sildi. Hördü ki, Qaranın sifətində qan deyilən

bir şey yoxdu. Hördü Qara donur. Flyaqadan bir az araq töküb yenidən

Qaranın sif-sifətini ovxalasa da qan gəlmədi.

Yox, uşaqlar donurdu, heç olmasa onları bu gecədən birtəhər salamat

çıxara bilsəydi... Toran qovuşduqca yaxınlaşmaqda olan gecənin onlar

üçün son gecə olacağını daha çox hiss eləməyə başlamışdı.

Postdan üç-dörd yüz addım aralıda ermənilərin dünəndən batıb qalmış

maşınına baxdı. Əgər ermənilərin gözündən yayınıb o maşına gedib

çıxsaydı, bəlkə də əlinə bir şey keçərdi. Elə bircə təkərini sürüyüb

gətirə bilsəydi, bəsləri idi. Amma bu çox böyük bir risq

idi,ermənilərin əlinə düşə bilərdi. Bu dünyada ölümdən də çox

qorxduğu bir şey vardısa, o da əsir düşmək qorxusu idi. Yuxularında

tez-tez mühasirəyə düşürdü, özü də iki körpəsi ilə birlikdə. Bu

körpələrin ermənilərin əlinə keçməməsi üçün nələr fikirləşirdi?!

Körpələrini götürüb hansı səmtə üz tuturdusa qarşısına erməni

çıxırdı. Qucağında iki körpə, sağ-sol erməni. Və belə anlarda həmişə

Allaha üz tuturdu, yalvarırdı ki, heç olmasa bu gül üzlü körpələri

körpəliklərinə bağışlasın. Çox qəribə idi ki, həmişə də Allah onu

eşidirdi, nəinki körpələri, elə onun özünü də əsir düşməkdən xilas

edirdi və yuxudan ayıldırdı. Oyanıb bütün bunların yuxu olduğunu

görəndə elə sevinirdi, elə bil təzədən doğulurdu. İçində axmaq bir

hiss vardı, ona elə gəlirdi ki, əvvəl-axır bir gün bu yuxu

gerçəkləşəcək, ermənilərin əlinə əsir düşəcək. Üstündə qumbara

gəzdirirdi, əsir düşsə özünü partlatsın.

İndi özündən asılı olmayaraq əlini qumbaraya atdı, yerindəydi. Yenə

maşına tərəf boylandı. Çovğun erməniləri də pisikdirdiyindən öz

başlarının hayındaydılar.

Gözü qalmışdı maşında. Bircəcə təkər gətirə bilsəydi... Bircəcə

təkər... Bircəcə təkər də onların üç-dörd yüz addımlığındaydı. Bəli,

onlardan üç-dörd yüz addım aralıda bığ yerləri təzə-təzə tərləyən bu

uşaqları xilas edə biləcək bir təkər vardı.

Bir tərəfdə əsir düşmək qorxusu, bir tərəfdə də onları donmaqdan

xilas edə biləcək bir təkər. Hələ onu da bilmirdi ki, o təkər o

maşında var, ya yox.

Hetməliydi! Hetməliydi və o maşında onları bu gecə dəhşətli və

dəhşətli olduğu qədər də çox ucuz və axmaq bir ölümdən xilas edə

biləcək o təkəri gətirməliydi.

Qaraya baxdı, donurdu Qara.

Qara bir dəfə utana-utana demişdi:

- Komandir, mən hələ qadın görməmişəm.

Yox, qoymayacaqdı nə Qara donsun, nə də o biri uşaqlar. Qoymayacaqdı

Qara dünyanın qadın gözəlliyini dadmamış getsin bu dünyadan.

Əsir düşsə də gedəcəkdi. Ğzünü qumbara ilə partlatmağa məcbur qalsa

da gedəcəkdi. Həsrətlə onun yolunu gözləyən körpələrini yetim qoysa

da gedəcəkdi.

Ölüm ölüm idi. Ya burda donub öldü, ya da ermənilərin əlinə əsir

düşəcəyi halda özünü partladıb öldürdü. O ölüm burda donub ölməkdən

daha şərəfli idi...

... Axşamınız xeyir! "Xəbərçi"nin iyirmi bir buraxılışı efirdədi.

Studiyada Rüstəm Əbülfətoğludu. Müdafiə Nazirliyinin Mətbuat

Xidmətinin verdiyi məlumata görə, cəbhə xəttində sakitlikdir.

Atəşkəs pozulmayıb. İndi isə günün əsas xəbər başlıqları. Bəxtiyar

Vahabzadə ilə Məmməd Araz aclıq aksiyası keçirən Qarabağ qaziləri ilə

görüşüb...

... Bəli, cəbhədə sakitlik idi. Və bu sakitlikdə beş əsgərimiz

ermənilərlə deyil, qar-çovğunla ölüm-dirim savaşına qalxmışdı.

Cəbhədə sakitlik idi və bu sakitlikdə beş əsgərimiz donurdu.

Kofi Annan hardasa dalını çöpləyirdi...

ATƏT-in mavi həmsədrləri İrəvanda içdikləri konyakın təsirindən öz

xristian qardaşlarına qoşulub mahnı oxuyurdular...

Respublika sarayının qarşısında atalı uşaqlar maşın oynadırdılar,

tindəki svetoforun altında iki qaçqın uşaq dayanıb bahalı maşınların

sahiblərini Həzrəti-Abbasa and verirdilər ki, onlara bir tikə çörək

pulu versinlər.

Bəxtiyar Vahabzadə ilə Məmməd Araz Qarabağ qazilərinə yalvarırdılar

ki, aclıq aksiyasını dayandırsınlar...

Müxalifətlə iqtidar mətbuatda bir-birinin başını yarırdı...

Parlamentdə "Damazlıq haqqında Qanun" layihəsi müzakirə edilirdi...

... Beş əsgərimiz isə donurdu. Bu beş əsgər BMT-nin də yadından

çıxmışdı, ATƏT-in də və hətta Allahın da. Bircə Əzrayılın yadından

çıxmamışdı.

Və Komandir bu əsgərləri Əzrayılın pəncəsindən xilas etmək üçün

üç-dörd yüz addımlıqdakı o maşındakı təkəri gətirməli idi.

Filmlərin birində belə bir söz eşitmişdi:

- Kişilər bir dəfə risq edirlər. Bu ya ölümdü, ya həyat.

Komandir qalxdı ayağa:

- Uşaqlar, mən gedirəm maşına.

Bircə Mazandaran Pələngi dilləndi:

-Hara?

- Cəhənnəmə! O maşına.

- Nəyə?

- Bəlkə əlimə bir şey keçdi. Heç olmasa bir təkər gətirə bilsəm

səhərədək bəsimizdi.

- Vurarlar səni.

- Siz məni qoruyun, qorxmayın. Gördünüz ermənilər məni görüb maşına

tərəf gəldilər, basın gülləyə.

Qaraya elə gəldi ki, Komandir getsə bir daha geri dönməyəcək və

onların son ümidləri də Komandirlə birgə məhv olacaq. Nə qədər

Komandir yanlarındaydı elə bil arxalarını dağa söykəmişdilər. İndi bu

dağ da uça bilərdi. Qara heç istəmirdi Komandir getsin. Burnunu

çəkə-çəkə dedi:

- Getmə, Komandir, bu gecə birtəhər dözərik.

Amma Komandir çox gözəl bilirdi ki, bu gecə onların son gecəsi olacaq

və açılacaq sabah onlar üçün açılmayacaq.

Mazandaran Pələngi:

- Komandir, bəlkə mən gedim?

- Yox, sən bacarmazsan. Dönməsəm yerimdə sən qalırsan. Bax, mən

gələnə qədər nə badə yatasınız ha.

Sonra öz flyaqasını açıb verdi Mazandaran Pələnginə.

- Ala, hərdən qurtum-qurtum içərsiniz. Öz flyaqanı da ver mənə bəlkə

benzin gətirə bildim.

Və Komandir getdi. Heç səngərdə güllə yağışının altında qalanda belə

qorxu hissi keçirməmişdi. Gah sürüşə-sürüşə, gah əyilə-əyilə maşına

doğru gedirdi. Bəzən qorxub otururdu...

...Komandirin Anası titrəyə-titrəyə bayırdan girdi içəri. Gəlin

uşaqları yedizdirirdi.

- Bala, yaman soyuqdu. Yazıq uşaq bu şaxtada görən neyləyir? Özü də

dağın təpəsindədi. Murovun da soyuğu yaman olur. Allah ermənilərin

tifaqını dağıtsın. Gül kimi yaşayırdıq.

Gəlin qalxıb qayınanasına da bir çay süzdü.

-Otur,ay xala, bir stəkan çay iç, qızış.

- Qızışa bilərəm, ay bala? Uşaq dağın təpəsində, qarda-qiyamətdə, heç

məni o sobanın içinə atsan da qızışa bilmərəm. Köpəyuşağı, qoymadılar

adam kimi yaşayaq. Ay Allah,sən bu ermənilərin cəzasını ver.

Gəlin güldü, qayınanasının könlünü almaq istədi:

- Ay xala, indi sənin dediyin o uşaq özünü verib şəhərə, girib bir

xanımın qucağına xumarlanır. Sən də başlamısan dağ belə getdi,

qiyamət belə getdi.

Komandirin Anası əllərini qaldırdı göyə:

- Ya xudavəndi-kərim olan Allah, sənə qurban olum, kaş gəlin deyən

olsun, mən deyən olmasın.

... Amma gəlin deyən deyildi, ana deyəniydi. Komandir xanımın yox,

ölümün qucağındaydı. Amma öz hayında deyildi, əsgərlərinin

hayındaydı. Onları Əzrayılın pəncəsindən qoparmaq üçün yerlə-göylə

əlləşirdi. Göylər çox uzaqdaydı, nə əli çatırdı, nə ünü. Yerdə də

onlara yer qalmamışdı. Bircə o maşında bir təkər vardı, əgər o da

vardısa, ümidi bircə o təkərəydi.

Maşına çata bildi...

Ehtiyat təkəri görəndə az qaldı təkəri öpsün. Desant bıçağını çıxarıb

təkəri ramaya bağlayan boltu açmağa çalışdı, bolt donmuşdu. Yox, o bu

boltu açacaqdı. Amma yenə gücü çatmadı, bu donmuş boltu desant bıçağı

ilə açmaq əslində heç mümkün də deyildi, mantirovka lazım idi. Belə

maşınlarda mantirovka sürücülərin oturacağının altında olur. Hetdi

kabinəyə tərəf, qapını açanda səksəndi. Bir əsgər bərk-bərk kürkünə

bürünüb yatmışdı, avtomatını da atmışdı ayaq altına. Ustufca əlini

atıb avtomatı götürdü, gülləni lüləyə verib dirədi erməninin

sinəsinə, sol əli idə təpəsinə bir qapaz saldı:

- Dur, ay oğraş...

Erməni qımıldandı, amma gözlərini açmadı. Avtomatın lüləsi ilə

erməninin sinəsindən möhkəm basdı:

- Dur...

Erməni əvvəl-əvvəl bir gərnəşdi, sonra gözlərini ovxaladı.

Əsnəyə-əsnəyə gözlərini Komandirə bərəltdi. Əvvəl-əvvəl heç nə

anışdıra bilmədi, elə bildi öz yoldaşlarındandı.

-Nə olub?

Komandir avtomatın lüləsini bu dəfə erməninin çənəsinin altına

dirədi:

- Dur deyirəm.

Erməni başa düşmədiyi dildə söz eşidəndə bir anda özünə gəldi və

dərhal da qorxudan nitqi tutuldu.

- Səsini çıxarma, köpəyoğlu, düş aşağı.

Erməni qorxa-qorxa kabinədən yendi.

- Hardadı mantirovka?

Erməni başı ilə işarə elədi ki, onu başa düşmür.

- Azərbaycanca bilmirsən?

Erməni yenə başı ilə "yox" dedi.

- Mantirovka! Mantirovka qde? Davay mantirovka.

Erməni oturacağı qaldırdı, mantirovkanı çıxarıb uzatdı Komandirə.

Komandir mantirovkanı almadı, əli ilə ehtiyat təkəri göstərdi ki, aç

onu.

Erməni nə qədər hıqqındı gücü çatmadı, sanki boltu ramaya

qaynaqlamışdılar. Komandir işarə elədi ki, çəkil kənara. Özü

yaxınlaşdı mantirovkaya:

- Ya Əli!

Elə bil bayaqdan ramaya qaynaqlanmış bolt deyildi, yağdakı kimi

fırlandı. Komandir heç ağlına da gətirə bilməzdi ki, bu boltu

o yox, indicə adını çağırdığı Həzrəti Əli açdı.

Təkər düşdü yerə. İndi qalırdı bu təkəri yuxarı daşımaq.

- Ey dığa, veryovka yest?

- Yest.

- Davay prinesi.

Erməni oturacağın altından kəndir çıxartdı.

- Tam çto-nibud yest pokuşat?

Erməni maşının siyirməsindən bir çörək, bir az kolbasa, bir az

sala çıxartdı. Komandir hamısını alıb qoyun-qoltuğuna doldurdu.

- A vodka?

- Vodka net.

Komandir flyaqanı çıxarıb verdi erməniyə ki, bunu benzinlə doldur.

Erməni də dinməz-söyləməz şlanq gətirib bakdan benzin çəkdi,

flyaqanı doldurub verdi Komandirə.

Komandir kəndirlə təkəri möhkəm-möhkəm bağladı və kəndirin ucunu

da verdi erməniyə:

- Taşi, köpəyoğlu!

Əslində bu təkər deyildi, qarlı-fırtınalı bir dənizdə boğulmaqda

olan beş əsgər üçün bir saman çöpü idi. Amma erməni bu saman

çöpünü üzüyuxarı darta bilmədi.

Komandir gördü yox, erməni bu işi tək bacarmayacaq özü də təkəri

itələməyə başladı və erməniyə dedi:

- Davay!

Xeyli qalxdılar, amma hər ikisi yoruldu və oturdular təkərin üstündə.

Komandir gördü erməni çox bərk qorxur, dedi:

- Ne boysya, ya tebya ne ubyu. Yesli xoçeş jit, davay taşi.

Qalxdılar. Erməni öndə, Komandir də arxada, yenidən girişdilər təkəri

yuxarı qaldırmağa.

Bu diki də qalxa bilsəydilər, vəssalam. Erməninin əlləri donurdu.

Hücü də tükənmişdi, heyi də qalmamışdı. Komandirin də nəfəsi ağzından

çıxırdı.

Və birdən...

Erməni özünü saxlaya bilməyib yıxıldı və kəndir donmaqda olan

əllərindən çıxdı. Komandir bunu gözləmədiyindən təkəri saxlaya

bilmədi və təkər üzüaşağı axdı. Komandir bircə içini çəkə bildi. Və

dərəyə tərəf axan saman çöpünə- sabahı onlar üçün doğuracaq son

ümidlərinə, sonuncu ümidini itirən bir insan kimi baxdı və bütün

acığını üzü üstə qarın üstünə yıxılmış ermənidən çıxdı:

- Sənin bajını...

Var gücü ilə ermənini təpikləməyə başladı. Erməninin nə bağırmağa

heyi qalmışdı, nə də özünü qorumağa, bircə əlləri ilə üzünü tutmuşdu

və təpik dəydikcə hıqqıldayırdı. Elə Komandirin də heyi qalmamışdı,

bir-iki təpik də vurub çöməldi, bir az nəfəsini dərdi, özünə gələndən

sonra yenə bir-iki təpik vurdu. Və bu dəfə rusca deyil, azərbaycanca

dedi:

- Dur, qəhbənin doğduğu!

Amma erməni qalxa bilmədi, Komandir bıçağını çıxarıb dirədi boğazına:

- Qəhbə oğlu, qəhbə, sənlə deyiləm.

Bıçağın soyuq və iti ucunu xirtdəyində hiss eləyən erməni qorxunun

gücündən qalxdı.

Çatdılar posta. Komandir avtomatın qundağı ilə erməninin kürəyindən

vurdu:

- Təkəri buraxdı qəhbə oğlu qəhbə.

Ağzı üstə yerə yıxılmış erməni zarıdı.

- Klyanus materyu, ya ne xotel.

- Sənin materinin... Maşında yatmışdı köpəyoğlu.

Mazandaran Pələngi:

- Komandir, indi bu oğraşı neyləyəcəyik?

Komandir əsəbi halda:

- Paza keçirəcəyik. Heç olmasa bunları gətirə bildim.-dedi,

qoyun-qoltuğundakıları çıxartdı. İki gündü aclıq çəkən uşaqların

gözlərinə işıq gəldi.

Komandir gətirdiklərini beş bərabər yerə böldü, payladı uşaqlara, bir

pay da özünə götürdü.

- Hamısını birdən yeməyin.

Kim idi bunu eşidən. Bayaqdan danışmağa halı olmayan Qara

kolbasa-çörəyi ağzına necə dürtüşdürsə Komandirin gözləri doldu,

ürəyində dedi: "Ğzüm ölsəm də səni qoymayacam öləsən".

Qorxusundan büzüşüb yumağa dönmüş erməni yazıq-yazıq onların ağzına

baxırdı, çörək qaldı Komandirin boğazında. Elə Qara yaşda olardı.

Komandir yeməyi az qala gözlərinə təpən öz əsgərlərinə baxdı, bir

udqunan erməniyə baxdı, gördü çörək boğazından keçmir. Öz payının

yarısını kəsib uzatdı erməniyə.

- Ala.

Erməni bir Komandirə baxdı, bir Komandirin ona uzatdığı

kolbasa-çörəyə, udqundu, amma almağa cəsarəti çatmadı.

- Vozmi. Ne boysa. Vozmi ya skazal.

Erməni titrəyən əli ilə kolbasa-çörəyi aldı, elə o da Qara kimi

dərhal təpdi ağzına. Və elə sürətlə yedi ki, elə bil kimsə tutub

indicə əlindən alacaqdı. Sonuncu tikəni də udandan sonra Komandirə

dedi:

- Spasibo.

Çovğun güclənirdi. "Bir tikə çörək bir dağ aşırar" desələr də indi bu

bir tikə çörəyin bu uşaqları bu dağı aşıracağına, bu dəhşətli gecədən

sabaha çıxaracağına Komandir inanmırdı. Əgər uşaqları yatmaqdan

qoruya bilsəydi, deməli, ölümdən də qoruyacaqdı. Əzrayıl artıq

böyür-başlarında fırlanırdı, daha doğrusu, asılmışdı uşaqların

kipriklərindən. Elə Komandirin də kipriklərindən sallanırdı, amma

Komandir bunu hiss eləmirdi, özünü unutmuşdu. Onu yalnız bu uşaqları

sabaha salamat çıxartmaq düşündürürdü.

Qara daha dözə bilmirdi, sısqaya-sısqaya dedi:

- Komandir, ölürəm, qoyma...

Komandirə güllə dəyəndə belə ağrıtmamışdı ki, indi ağrıtdı,

hönkürməkdən özünü zorla saxlayıb qalxdı ayağa, yaxınlaşdı domuşub

oturmuş erməniyə, ayağı ilə vurub dedi:

- Çıxart buşlatı.

Erməni gözlərini döydü.

- Snimay buşlat.

Sonra da erməninin kürkü çıxarmağını gözləmədi. Çəkib kürkü onun

əynindən çıxartdı və atdı Qaranın üstünə.

- Götür bunu da geyin.

- Bəs o? Yazıqdı axı.

-Onun yazıq anasını!- deyə Komandir əmr elədi,- Götür!

Qara yenə geyinmək istəmədi, insanlıq hissi güc gəlirdi. Amma iliyə

işləyən şaxta vurub Qaranın iliyindəki o müqəddəs hissi çıxartdı.

Büründü kürkə.

- Komandir! Komandir! Ora bax, kimsə gəlir,- deyə Şair qara bata-bata

onlara tərəf gələn qaraltını göstərdi.

Bir nəfər əlindəki ağ bayrağı başının üstündə yelləyə-yelləyə

posta tərəf qalxırdı.

Komandir:

- Atmayın! Əlində ağ bayraq var. Görək nə istəyir.

Hələn postun 30-40 addımlığında dayandı, bayrağı yenidən başının

üstündə yelləməyə başladı, sonra hər iki əlini yuxarı qaldırıb işarə

elədi ki, silahsızdı və bağıra-bağıra dedi:

- Komandir! Ara, Komandir!

Ratsiyada bir-birlərinin danışıqlarını tutduqlarından demək olar ki,

hamısı bir-birlərinin adlarını da bilirdilər, bir-birlərini yaxşı da

tanıyırdılar, bu ermənilərin komandiri Lyonikin səsiydi.

Komandir getdi Lyonikə tərəf.

- Nədi ə, dığa?

- Salam, Komandir.

- Salam. Nə istəyirsən?

- Komandir, bilirəm ki, iki-üç gündü yeməyə bir tikə çörəyiniz də

qalmayıb, Arseni burax nə qədər istəyirsən yemək də verim, araq

da, odun da.

- Lyonik, yeri get. Çörəyimiz də var, arağımız da. Sizin yoxdursa,

biz verək.

- Komandir, gop eləmə, gəl sən Arseni burax. Sən yaxşı oğlansan,

burax Arseni, mən də dediklərimi verim. Onsuz da ya acından

öləcəksiniz, ya da donub öləcəksiniz. Arsen sənin nəyinə lazımdı?

Çörək verim, benzin verim, sizin də ananız ağlar qalmasın, onun da.

Mazandaran Pələngi arxadan bağırdı:

:- Dəyiş, Komandir.

Komandir geriyə baxmadan işarə elədi ki, oturun yerinizdə.

Lyonik

- Komandir, gəl daşı ətəyindən tök. Heç olmasa qonşu kənddənik, bir

məktəbdə oxumuşuq, bir yerdə futbol oynamışıq.

- Nə yaxşı yadına düşdü, Lyonik. Bunu evimizi-eşiyimizi yandıranda,

bizi qarda-qiyamətdə bu dağlarla ayaqyalın qovanda niyə

fikirləşmirdin?

- Komandir, sən uşaq deyilsən, bilirsən ki, bunu eləyən-eləyib. Mən

əsgərəm, sən də əsgərsən. Astvaz haqqı, bu müharibə də qurtacaq, siz

də qayıdacaqsız Sevana. Yenə xeyirimiz-şərimiz bir olacaq. Burax

Arseni,qoy o da yaşasın, siz də.

-Erməni dilini işə salma Lyonik, buraxmıram. Çıx get.

- Komandir, sənin dədən bir yaxşı kişi olub, yüz dəfə qabağına yemək

qoymuşam, araq süzmüşəm. Gəl daşı ətəyindən tök.

- Sənin də dədən yaxşı kişiydi, özün oğraş çıxdın. Dedim ki, vermirəm!

- Axırıncı sözündü?

- Axırıncı sözümdü.

- Di ölün acından.- dedi Lyonik.

Komandir:

- Lyonik, Arseni çox istəyirsənsə buşlatını çıxart ver, verim ona,

donmasın.

Lyonik əynindəki kürkü çıxarıb atdı Komandirin üstünə və çıxıb getdi.

Komandir də kürkü gətirib verdi Arsenə:

- Geyin,ə.

Şair:

- Neyniyirsən bu itoğlunu? Acından ölürük, bunu kəsib yeyəcəyik?

Komandir:

- Sizə qurban olum! Səhərəcən dözün! Səhər çovğun kəsəcək, bizimkilər

də gəlib çıxacaq, nə qədər istəyirsiniz yeyib-içəcəksiniz. Bu əsiri

verib əsirlikdə olan qardaşlarımızın birini alacağıq. İndi bir qarın

yemək əsirlikdəki bir qardaşımızdan irəli oldu?!

Daha uşaqlar söhbətin üstünə gəlmədilər.

Hava qaralmışdı. Komandir görürdü ki, artıq uşaqların nəinki

üzlərində, heç gözlərində də həyat işartısı qalmayıb. Əzrayıl bir

yuxuya çevrilib qarışmışdı uşaqların qanına və götürüb aparırdı

onları.

İndiyədək özünü birtəhər saxlayan Bakılı Balası da indi dözə bilmədi:

- Komandir, elə bil ayaqlarım yoxdu.

Komandir Bakılı Balasının ayaqqabılarını çıxartdı, corablarını da

soyundurdu. Möhkəm-möhkəm ovmağa başladı, dodaqlarını onun ayaq

barmaqlarına dayayıb xeyli hovladı, sonra yenidən ovdu.

-Komandir, heç nə hiss eləmirəm.

Nə qədər ovxaladı bir şey çıxmadı, Bakılı Balasının barmaqları

ağappaq ağarmışdı, Komandir başa düşdü ki, barmaqları don vurub.

Qara yenə zarıdı:

- Ölürəm, Komandir...

Komandir Əzrayılla tək qalmışdı. Milyon il idi, bəlkə də yüz milyon

il idi (və bəlkə də Allah üçün bir saat idi, ya bir gün idi) dünyaya

gələn bütün insanlar, hətta Allahın ən sevimli bəndələri olan

peyğəmbərlər belə Əzrayılla vuruşsalar da, məğlub olmuşdular. İndi

Komandirlə Əzrayılın arasında qeyri-adi, tarixdə görünməmiş və heç

vaxt tarixə düşməyəcək bir savaş gedirdi. Komandir indiyədək doğulan

bütün insanlardan və hətta peyğəmbərlərdən də fərqli olaraq Əzrayılla

öz həyatı üçün yox, Mazandaran Pələnginin, Şairin, Bakılı Balasının

və hələ qadın dadının nə olduğunu bilməyən Qaranın həyatı üçün

vuruşurdu. Əzrayılın arxasında Əzrayılı da, bu dağı-daşı da, bu donan

uşaqları da yeri-göyü xəlq eləyən Allah dayanmışdı. Komandirin

arxasında isə Əzrayılı onların canını almağa göndərdiyi həmin

yeri-göyü xəlq eləyən Allaha bir inam. Əzrayıl da Allahın bir əsgəri

idi və Allahın əmrini sözsüz yerinə yetirirdi. Komandir də bir əsgər

idi, amma bu Vətənin, bu torpağın əsgəri idi. Və ona heç kəs əmr

eləməmişdi ki, Əzrayılla vuruş. Allahın əsgəri ilə bu Vətən əsgəri

arasında neçə gündü gedən savaş sona yetməkdəydi.

Komandir avtomatın lüləsindən yapışıb necə qəzəblə qayaya vurdusa

avtomatın qundağı parçalandı. Mazandaran Pələnginin də, Şairin də,

Bakılı Balasının da, bayaq əsir gətirdiyi erməninin də avtomatlarının

qundağını qırdı. Bircə Qaranın avtomatına dəymədi, hər ehtimala qarşı

silahın birini saxladı.

Mazandaran Pələngi güclə eşidiləcək bir səslə soruşdu:

- Neyləyirsən, Komandir?

- Qoymaram öləsiniz.

Qundaqların parçalarını üst-üstə qaladı. Bayaq ermənilərin maşınından

gətirdiyi benzindən də tökdü üstünə, alışqanı çıxarıb od vurdu.

Qupquru qundaq qırıqları çırthaçırtla yanmağa başladı.

Bir-bir hamısının ayaqqabılarını çıxarıb dedi:

- Ayaqlarınızı tutun oda.

Uşaqların donmaqda olan və bəlkə də artıq donmuş ayaqlarına isti

dəydikcə elə bil bu ayaqlara yüzlərlə iynə batırdılar. Od uşaqların

ayağını yaladıqca bərk ağrı verirdi. Bu ağrı bir tərəfdən

damarlarında donmaqda olan qanı isidirdi, bir tərəfdən də yuxularına,

daha doğrusu, yuxu halında iliklərinə işləyən Əzrayılı o ilikdən

vurub çıxarırdı.

Kənarda domuşub oturmuş erməni ocağa elə həsrətlə baxırdı ki,

bu Komandirin diqqətindən qaçmadı, başını buladı və dedi:

- Yaxına gəl, ə qurumsaq!

Erməni dizin-dizin ocağa tərəf süründü və tir-tir əsən əllərini oda

tutdu.

Komandir:

- İndi ayaqqabılarınızı geyinin.

Bircə Mazandaran Pələngi ayaqqabısını özü geyinə bildi,

qalanlarınkını Komandir geyindirdi.

Ocaq getdikcə öləziyirdi. Bu onların həyatda qızışdıqları son

ocaq idi. Və bu közərən közlər də son işıq işartısı.

Komandir hamısının ayaqqabılarının bağlarını çıxartdı, bıçağı

çıxarıb ayaqqabıların dillərini də kəsdi və atdı ocağa, ocaq bir

az gurlaşdı, amma çox tez də öləzidi.

Komandir əlcəklərini də çıxarıb atdı ocağa. Sonra ciblərini eşələdi.

Öibindən evdən gələn məktublar çıxdı, bir də bu dəqiqə mışıl-mışıl

nənələrini qucaqlayıb yatan övladlarının şəkilləri. Məktubları da oda

atdı. Xeyli gül üzlü balalarının şəkillərinə baxdı, ağladı və onları

da atdı oda. Day yandırılası heç nə qalmamışdı.

Əynindəki kürkü də çıxarıb atdı ocağa...

Və...

... ocaq söndü.

İt kimi ulayan külək öz kefindəydi, çovğun öz kefindəydi, şaxta da öz

kefindəydi. Bu cavanların canını almağa gəlmiş Əzrayıla kömək eləyən

hər nə vardı kef eləyirdi. Əzrayıl da lap gül vurmuşdu, altı can

götürüb gedəcəkdi.

- Pələng, ay Pələng,- deyə Komandir Mazandaran Pələngini dürtmələdi...

Mazandaran Pələngi məktəbin həyətində ayaqyalın futbol oynayırdı,

necə vurdusa top məktəbin hasarını aşıb düşdü Telli müəllimgilin

həyətinə. Uşaqlar kömək elədi, Mazandaran Pələngi çıxdı hasara.

Telli müəllim deyinirdi:

- Ay bala, nə evdə pəncərə şüşəsi qaldı, nə də həyətdə ağac budağı.

İndi sizin əlinizdən köçüb gedək bu məhlədən? Bəsdi də, vermirəm topu.

- Müəllim, qələt eləmişik, bir daha olmayacaq.

- Yox, vermirəm topu. Sizin toplarınızın əlindən hələ bu ağacların

bir meyvəsini dadmamışıq. Doğrayacam bu topu.

- Müəllim, sən Allah doğrama, vallah bu boyda Ağdamda futbol topu

tapılmır. Yalvarıram doğrama, bir də eləməyəcəyik.

Telli müəllim başını buladı:

- Axırıncı dəfə olsun, bir də düşsə doğrayacam.

Telli müəllim bu sözü bəlkə yüzüncü dəfə deyirdi, topu atdı hasarın o

biri tərəfinə. Uşaqlar "ura" deyib yenidən başladılar top qovalamağa.

Yenə "ura" səsləri qalxdı, amma bu dəfə "ura" deyənlər uşaqların

yarısıydı- Mazandaran Pələngi qol vurmuşdu. Və şəstlə məktəbin ikinci

mərtəbəsinin pəncərəsinə baxdı. Sərvinaz yenə pəncərədəydi, yenə

Mazandaran Pələnginə azarkeşlik edirdi.

Baxışları bir-birinə ilişdi. Bu baxışlardan bir-birinin ürəyinə

nələr axırdı, Allah. Uçurdu Mazandaran Pələngi, Sərvinaza tərəf

uçurdu...

- Pələng! Ay Pələng!

Komandir nə qədər silkələsə də Mazandaran Pələngindən səs gəlmədi.

Neyniyirdi Mazandaran Pələngi Komandirə səs versin. Mazandaran

Pələngi uçurdu Sərvinaza tərəf.

O Sərvinaza tərəf ki, ermənilər Ağdama girəndə özünü yaşadıqları

beşmərtəbəli binanın dördüncü mərtəbəsindən atmışdı. Amma Allahın ona

yazığı gəlməmişdi, canını o saat almamışdı. Ermənilər yarımcan olan

bu qızı əzabla öldürmüşdülər...

Və indi Mazandaran Pələngi uçurdu öz Sərvinazına tərəf.

Komandir Mazandaran Pələngini buraxdı, yapışdı Şairdən...

... Həyətdə bir vurçatlasın var idi ki! Şairin müharibədən

qayıtdığını, özü də Şuşaya bayraq sancıb qayıtdığını eşidən bütün

kənd həyətdə idi. Kimi qoyun kəsirdi, kimi ocaq qalayırdı, kimi süfrə

hazırlayırdı.

Şair də uşaqları anası ilə tanış edirdi:

- Ana, bu Mazandaran Pələngidi, bu Bakılı Balasıdı, bu Qaradı. Ana,

bu da bizi ölümdən qurtarıb Şuşaya aparan Komandirdi.

Anası Komandirin boynuna sarıldı:

- Boyuna qurban olum, ay bala, Allah köməyin olsun.

Tut ağacının altında gözəl bir süfrə açmışdılar. Süfrənin başında da

Komandiri oturtmuşdular. Elə altında süfrə açdıqları tutun arağından

da bala-bala vururdular. Şair də şer oxuyurdu.

Komandir:

- Ə, Şair, sizin Qazaxda hamı şer yazır?

- Niyə, hekayə yazanlar da var.

Gülüşdülər. Bir kənarda kabab bişirən Şairin Atası söz atdı:

- A bala, qazaxlıların başı şerə qarışmasaydı, indi dünyanın

yiyəsiydilər.

Yeyib-içəndən sonra Şair dedi:

- Gedəyin Kürə balıq tutmağa. Heç qırmaqla balıq tutmusunuz?

O balıq ki sudan çıxır ey, əlini atıb tilovdakı balıqdan yapışırsan

ey, elə bil əlin qız məməsinə dəyir.

Qırmaqları götürüb düşdülər Kürün qırağına. Balıq tuturdular.

Balaca uşaqlar həsədlə Şuşaya bayraq sancmış bu əsgərlərin zərli

paqonlarına baxırdı. Uşaqların ən ürəklisi:

- Əmi, ay əmi, papağını ver də mənə.

Şair papağını çıxarıb qoydu həmin uşağın başına, uşaq da ona bir

əsgər salamı verib sevinclə tüpürdü dabanına. O biri uşaqlar da onun

ardınca.

... Komandir Şairi silkələyirdi. Şair də qarmağın ağzındakı çırpınan

qızın məməsindən yapışmışdı...

Komandir Şairi də buraxdı. Başladı Bakılı Balasını şillələməyə:

- Qədeş, dur qədeş! Sənə demədim yatma. Qədeş...

... Göydən od tökülürdü və Bakılı Balası da özünü vurmuşdu min

illərdi bakılıları bu göydən tökülən oddan qoruyan Xəzərin sularına,

ləzzətlə üzürdü özüyçün. Sahildən aralı onu çağıran Komandiri nə

görürdü, nə də eşidirdi. Bir balığa çevrilmişdi və pırıl-pırıl

balıqlara qoşulub Xəzərdə üzürdü ey...

Komandir Bakılı Balasını sinəsinə sıxıb hönkür-hönkür ağladı:

- Ölmə, sənə qurban olum. Ölmə! Bizimkilər gələcək. Yoldadılar ey,

çıxıblar. Həlirlər ey. Bax, gözünü aç bax, gəlirlər. Ölmə, sənə

qurban olum. Ölmə!

Və sonra Komandir necə bağırdısa Qaranın sinəsinə çökmüş Əzrayıl

səksəndi.

Komandir Bakılı Balasını də buraxıb Qaranı qucaqladı, indi

Qaranı şillələməyə başladı.

- Ay ana!- deyə Qara zarıdı.

Komandir Qaranın başını sıxdı sinəsinə:

- Ağla, başına dönüm, ağla, ayağının altında ölüm. Ağla, amma yatma.

Dədəm-nənəm sənə qurban yatma. Sabahacan döz. Nə qalıb ki, ey sabaha.

Əslində bütün sabahlar qurtarmışdı.

Komandir flyaqanın ağzını açdı. Son araq damcılarını Qaranın boğazına

tökdü. Qara çeçədi.

Erməni də donurdu. Komandir donan erməniyə baxıb dodağını necə

dişlədisə qan çənəsindən üzüaşağı axmağa başladı. Və ağzında öz

qanının şirin tamını hiss elədi.

Bu erməninin də anası vardı, bacısı vardı, yəqin ki, hər gün

məktubunu gözlədiyi sevdiyi qız vardı. Onun da anası həsrətlə oğlunun

yolunu gözləyirdi. Onun da anası bütün əsgər anaları kimi Allaha

yalvarırdı. Amma son illər Allah analardan üz çevirmişdi, ya da

anaların dualarını eşitmirdi.

Amma bir-iki gündən sonra onun da anası, bacısı, sevdiyi qız şivən

qoparacaqdı, saçlarını yolacaqdı.

Komandirin də, Qaranın da həyatları Allahın əlindəydi. Amma bu

erməninin həyatı indi Allahlıq deyil, Komandirlikiydi. Və indi

Komandir bir insanı ölümün pəncəsindən qopara bilərdi, bir insana

həyat bağışlaya bilərdi, anasının, bacısının, sevdiyi qızın yanına

göndərə bilərdi. Hərçənd ki, Komandirin ölümün pəncəsindən qoparmağa

qadir olduğu bu insan sabah əlinə silah götürüb elə bu Komandirin

övladlarına güllə atacaqdı.

Komandirin də, Qaranın da həyatları Allahın, amma bu erməninin həyatı

isə Komandirin əlindəydi. Və Komandir bir insanı ölümün pəncəsindən

qurtara bilərdi...

...Professor Kamal Abdulla Ağdam rayonunun Mahrızlı kəndində Rahib

Məmmədov adına məktəbdə ermənilərin Qarabağda kəndlərimizi yandırdığı

vaxtda yuxarı sinif şagirdləri ilə görüşürdü.

Hürcüstanda hərbi xidmətdə olan Rahib Məmmədov selin-suyun ağzına

alıb apardığı bir gürcü kəndində 28 nəfəri təkbaşına azğın suların

pəncəsindən xilas eləmişdi. 29-cu adamın arxasınca gedərkən həlak

olmuşdu. Çox böyük bir hadisəyə çevrilmişdi bu. 19 yaşlı azərbaycanlı

balasının bu qeyri-adi qəhrəmanlığı bütün Sovet İttifaqının

yaxasından tutub silkələmişdi və onun bu qəhrəmanlığı bir əfsanəyə

çevrilib bütün Sovet İttifaqını dolaşmaqdaydı.

Professor Kamal Abdulla həmin Rahib Məmmədovun oxuduğu məktəbdə

görüşdə şagirdlərdən soruşur:

- Siz də Rahib Məmmədov kimi ölümdən qorxmayıb özünüzü suların

ağzına atıb o adamları xilas edərdinizmi?

Görüşün bütün iştirakçıları professora müsbət cavab verir.

Və qəfildən professor sualı tamamilə başqa şəkildə qoyur:

- Əgər o suda boğulan erməni olsa necə, xilas edərsinizmi?

Uşaqlar bir-birinin üzünə baxır. Heç kim cavab vermək istəmir.

Bu vaxt arxa sıralarda oturmuş bir uşaq əlini qaldırır.

Professor:

- Buyur, oğlum.

Uşaq:

- Mən xilas edərdim.

- Axı o ermənidir. Ermənilər evlərimizi yandırır, uşaqları doğrayır...

Uşaq belə cavab verir:

- Müəllim, insan ölüm anında olanda onun milləti itir. O yalnız

insandır. Mən bir ermənini yox, bir insanı xilas etmiş olardım.

Ermənini insan sayıb xilas etmək istəyən həmin uşaq böyüyəcəkdi,

könüllü döyüşə gedəcəkdi, Naxçıvanikdə yaralanıb əsir düşəcəkdi və

insan sayıb xilas eləmək istədiyi erməni onun əl-qolunu bağlayıb

üstünə benzin töküb yandıracaqdı.

... Erməni də donub ölürdü. Komandir Qaranın başını sinəsinə

sıxmışdı. Komandir bir Qaraya baxdı, bir elə Qara yaşda olan erməniyə

baxdı, erməninin hələ özündən əvvəl ölmüş gözlərinə baxdı, bir az əvvəl

qorxaqlıq və yazıqlıq yağan gözlərin ifadəsi də donmuşdu...

- Vstavay.

Erməni udqundu.

- Vstavay ya skazal.

Erməni birtəhər qalxdı ayağa.

- İdi k svayim.

Erməni çaşdı. Dili topuq vura-vura soruşdu:

- Vı çto skazali?

- İdi k svayim. İdi, itoğlu, idi! Jivi sebe.

- Tı menya otpuskayeş?

- İdi də, ya skazal, idi.

Erməni çevrilib bir postlarına baxdı, bir Komandirə baxdı və

üzüaşağı postlarına tərəf necə götürüldüsə, heç elə bir bayaqdan donan

bu deyildi. Amma qəfil dayandı və nə fikirləşdisə geri qayıtdı.

Komandir:

- Zaçem vernulsya?

Erməni əynindəki kürkü çıxarıb verdi Komandirə, sonra qucaqlayıb onu

öpdü və yenidən üzüaşağı postlarına tərəf götürüldü.

Komandir ölümdən qurtulub qara bata-bata özününkülərin yanına qaçan

və bu dəqiqə bəlkə də dünyanın ən xoşbəxt insanı olan erməninin

ardınca sonuncu dəfə həsədlə baxdı, sonra kürkü geydi əyninə və

yenidən ölümdən qurtarmağa gücü çatmadığı Qaranın başını sıxdı

sinəsinə. Qara daha ağlamırdı. Hərdən burnunu çəkirdi.

Əsərlərdə, kinolarda həmişə belə məqamlarda mütləq kömək gəlib

çıxırdı. Amma bu nə əsər idi, nə də kino. Bu həyatın özü idi. Həyatın

özündə isə möcüzələr baş vermir.

Qara soruşdu:

- Uşaqlar necədi?

Komandir onu sinəsinə bir az da bərk sıxdı.

- Onlar yaxşıdı, sən yatma. Sənə qurban olum, yatma. Səhərə lap az

qalıb.

Amma onlar yaxşı deyildi. Bu şaxtadan, bu çovğundan, bu dəhşətli və

işgəncəli gecədən canlarını birdəfəlik qurtaran Mazandaran Pələngi

də, Şair də, Bakılı Balası da cənnətə çathaçatdaydılar. Və mələklər

də cənnətin qapısını taybatay açıb onları gözləyirdilər.

Və artıq nə Mazandaran Pələngi vardı, nə Şair, nə də Bakılı Balası.

Komandir Qarayla özünün də həyatlarının son saatlarını yaşadıqlarını

çox gözəl başa düşürdü. Və bu son saatların əzabını yaşamaq daha

çətin idi.

İlahi, qəfil ölmək və öldüyünü bilməmək nə böyük xoşbəxtlik

imiş.

Yox, hələ ölməmişdi, ölməmişdisə hələ ölümlə mübarizə apara bilərdi.

Ölməməliydi, ölməyə haqqı çatmırdı. O ölsə balası kimi sinəsinə

sıxdığı Qara da öləcəkdi. O Qara ki, hələ qız öpməmişdi, hələ qadın

dadı görməmişdi. Yox, o qoymayacaqdı Qara qadın dadı görməmiş ölsün.

Yox, qoymayacaqdı bir bala kimi sinəsinə sıxdığı Qara, hələ qadın

dadı görməyən Qara, qadın dadı görmədən də ölsün.

- Qara, eşidirsən?

Qara başı ilə bildirdi ki, eşidir.

- Qara, müharibədən sonra səni aparacam Moskvaya, nataşaları yığacam

nömrəyə. Səhərədək hamısını sıradan çıxar ey. Qara, bir dəfə Moskvada

bir urus qızını apardım saunaya...

Qaranı nə Moskva maraqlandırırdı, nə də səhərədək kef edəcəyi

nataşalar. Qara anasını görmək istəyirdi, bacısını görmək istəyirdi,

Günəşi görmək istəyirdi, əsgər toqqasını balaca qardaşına bağışlamaq

istəyirdi, doyunca kotlet yemək istəyirdi. Və bir də bu dəqiqə yatmaq

istəyirdi. Bu yatış onun son yatışı olsa belə ölürdü yatmaqdan ötəri.

- Yatma, Qara. Ay itoğlu, sənə demirəm yatma...

Komandir sözünün arxasını gətirə bilmədi, hönkürdü...

Qara isə artıq yatmışdı. Daha doğrusu, yatmamışdı, ləzzətlə kotlet

yeyirdi, anası da yanında oturmuşdu. Balaca qardaşı da toqqanı

vururdu belinə, amma toqqa sürüşüb düşürdü.

Komandir nə qədər əlləşdi, nə qədər sillələdi Qara oyanmadı. Yox,

oyatmalıydı Qaranı, necə olur-olsun oyatmalıydı.

Komandir artıq cənnətin qapısında dayanmış Mazandaran Pələnginə

baxdı, Şairə baxdı, Bakılı Balasına baxdı, sonra qucağında artıq üzü

cənnətə gedən Qaraya baxdı və:

- Qoymayacam yatasan, itoğlu!- deyə Komandir bağırdı.

Bağıra-bağıra da tapançasını çəkib çıxartdı və Qaranın baldırına bir

güllə vurdu. Qara ağrıdan necə cikkə çəkdisə, səsi it kimi ulayan

küləyin vıyıltısını bir an eşidilməz elədi.

Qara ağrıdan qovrulurdu, Komandir sevinirdi- Qaranı oyada bilmişdi.

Qara:

- Ay ana, -deyib çığırırdı.

Komandir bıçağını çıxarıb Qaranın şalvarının balağını cırdı, güllə

onun baldırını deşib keçmişdi, buğlana-buğlana qan axırdı, deməli,

Qaranın qanı hələ donmamışdı. Yaranı möhkəm-möhkəm sarıdı.

Qara yavaş-yavaş özünə gəlirdi:

- Məni kim vurdu, Komandir?

- İt uşağının atdığı güllə dəydi.

- Uşaqlara dəymədi ki?

- Yox, yox, uşaqlara dəyməyib. Qorxma, yaran yüngüldü.

- Ağrıya dözəmmirəm, Komandir.

- Döz, qurban olum, döz. Bax, səhər açılır ey.

Qaranın başını yenidən qoydu dizinin üstünə. Qara zarıyırdı,

Komandir isə Qaranın bu zarıltısından ləzzət alırdı. Bu ağrı Qaranı

yatmağa qoymayacaqdı.

Komandir için-için ağlayırdı. Ağlaya-ağlaya da danışırdı:

- Səni aparacam Moskvaya, Qara. Urus qızlarını da yığacam, səhərədək

bazlığın kefin çıxart. Səni aparacam Moskvaya...

... Komandir day şaxtanı hiss eləmirdi. Çovğun da kəsmişdi, küləyin o

əclaf səsi də. Aylı- ulduzlu, ilıq bir gecəydi. Həyətə girən kimi

Alabaş yüyürdü qabağına, üzünü onun ayaqlarına sürtüb yalmanmağa

başladı. Əyilib Alabaşın başını tumarladı, neçə il idi bu əlin ətri

üçün darıxmışdı Alabaş. İt dal ayaqları üstə qalxıb pəncəsini qoydu

Komandirin sinəsinə və onun üz-gözünü yalamaq istədi, amma boyu

çatmadı, bunu hiss edən Komandir dizini yerə qoydu və Alabaşın

boynunu qucaqladı:

- Darıxmısan məndən ötrü?

Alabaş öz zingiltisi ilə cavab verdi ki, darıxmışam.

Qalxdı eyvana, işıqlar yanmırdı. İşıqlar yanmırdısa, televizor

da işləmirdi, televizor da işləmirdisə, deməli, hamı yatmışdı.

Sakitcə qapını açıb girdi içəri. Stolun üstündəki lampa zəif

közərirdi. Anası taxta çarpayıda üzü qibləyə yatmışdı. Arvad həmişə

üzü qibləyə yatırdı ki, bəlkə qəfil öldüm, qoy üzü qibləyə ölüm.

Barmaqlarının ucunda yeridi ki, heç kimi oyatmasın. Körpələri evin

küncündə yerdən salınmış yataqda uyuyurdular. Yavaşca soyundu, girdi

körpələrinin yanına. Körpələrin doğma, yazıya gəlməyəcək istiliyini

hiss edəndə bədəninə çox qəribə bir cənnət havası keçdi. Bu havanı

daha möhkəm, daha yaxından duymaq üçün körpələri bərk-bərk sıxdı

sinəsinə. Hər iki körpə onun möhkəm qolları arasında sıxıldılar,

əzildilər və bu əzilməyə dözməyib ayıldılar. Ayılıb özlərini

atalarının qucağında görəndə sevincdən hər ikisi birdən çığırdı:

- Ana, atam gəldi, atam gəldi.

Səsə Gəlin də, Komandirin Anası da hövlnak yuxudan ayıldılar-

uşaqlar sevinclə qışqırışırdılar:

- Atam gəldi, atam gəldi.

Gəlin cəld tərpənib stolun üstündəki lampanın işığını artırdı.

Komandirin Anası təəccüblə nəvələrinə baxdı:

- Bismillah! Bismillah! Sizə qurban olum. - dedi və uşaqları basdı

bağrına.

Gəlin çaşmışdı.

- Qorxma, qızım, yəqin yuxu görüblər.

Və sonra uşaqlar bayaqdan onları bağrına basan atalarını yanında

görməyib başladılar ağlamağa.

Komandir ikisini də sıxdı sinəsinə.

- Haycan, atanız sizə qurban, kişilər. Burdayam, niyə ağlayırsınız?-

Sonra anasını qucaqladı:- Ana, yuxu görmürlər, burdayam.

Ana uşaqları bağrına basmışdı. Komandir də uşaqları anası ilə

birlikdə qucaqlamışdı, uşaqlar da: -Ata!- deyib ağlayırdılar.

Gəlin hönkürdü və çıxdı çölə.

Uşaqlar isə indicə onların başını sığallayan, bağrına basıb əzizləyən

atalarının bircə anda qeyb olduğunu görüb bu yoxluğun təsiri altında

hələ də ağlayırdılar...

... Ataları isə Kürün qırağında qarmağı atmışdı çaya gözləyirdi ki,

indicə tilova balıq düşəcək və o da sudan çıxartdığı çırpınan balığı

tutacaq və Şair kimi onun da əlləri qız məməsinə dəyəcək. Komandir

balıq tutmağın bu qədər ləzzətli olduğunu indiyəcən duymamışdı. Adam

sevəndə sevgilisini necə intizarla, ürəyi çırpına-çırpına gözləyirsə,

balıq tutanda da adam elə bir intizarla, ürəyi çırpına-çırpına

balığın nə vaxt qarmağa düşəcəyini gözləyir.

Qarmaq bir balaca titrəyən kimi Komandir çəkirdi, amma tilovun ucunda

heç nə çıxmırdı. Dilxor olurdu , yenidən tilovu atırdı suya. Və yenə

sevgilisini gözləyən bir adam kimi intizarla qarmağın titrəməyini

gözləyirdi. Və yenə boşa çıxırdı.

Komandirin də, Bakılı Balasının da, Mazandaran Pələnginin də

qarmağına balıq düşmürdü. Bircə dəfə Bakılı Balasının qarmağına

balaca bir balıq düşdü. O da güldü, balığı təzədən qaytarıb çaya atıb

dedi:

- Get, valideynlərini çağır.

Amma balıq gedib valideynlərini çağırmadı.

Qəribə idi, onların qarmağına balıq düşmürdü, amma elə bil Şairin

qarmağına düşmək üçün balıqlar növbəyə düzülmüşdülər. Və hər dəfə də

Şair balığı sudan çıxaranda sevinclə elə qışqırırdı ki, uşaqlar

səksənirdi.

Komandir:

- Ə, Şair, bu nədi bizim qarmaqlara balıq düşmür, səninkinə düşür?

Şair gülə-gülə:

- Komandir, bizim Qazax camaatı kimi balıqlarımız da yerlibazdılar.

Mənim qarmağımı qoyub sizin qarmağa yaxın getməzlər.

Mazandaran Pələngi:

- Şair, mən ölüm, Füzuli necə şairdi?

- Çox böyük şair ola bilərmiş, amma onun da bəxti o sarıdan

gətirməyib ki, Qazaxda doğulmayıb. Şair gərək Qazaxda doğula. Day ən

uzağı Tovuzda doğula bilər ey. Day lap sinəsini cırsa, Ağstafada.

Gülüşdülər. Elə ləzzətlə Kürün qırağında zarafatlaşırdılar.

Bakılı Balası:

- Komandir, amma o gecə sən olmasaydın hamımız qırılmışdıq ey. İndi

burda balıq tutmurduq, Allah bilir hardaydıq.

Mazandaran Pələngi:

- Sən ermənini yeməyə dəyişməyəndə az qalmışdı səni atım, indi

görürəm düz elədin. Yəqin indi onu verib bir qardaşımızı əsirlikdən

alıblar.

Şair:

- Komandir, Allah haqqı, sən o tikəni erməniylə böldün ey, mənim də

ürəyimdən keçirdi ki, yazıqdı, çörəyimi onunla bölüm. Amma

köpəyuşağına yazıq sözü düşmür.

Bakılı Balası:

- Bu Qara harda qaldı ey, gəlib çıxmadı?..

... Qara hələ ölümlə əlləşirdi...

... Arsen posta girəndə hamı çaşdı, bir ağızdan soruşdular:

- Qaçdın?

- Yox. Özləri buraxdılar.

- Nə axmaq-axmaq danışırsan, necə yəni buraxdılar?

- Buraxdılar də! Mən nə bilim niyə buraxdılar, Komandirləri dedi ki,

get yaşa.

Lyonik:

- Elə heylə dedi.

- Hə. Elə heylə dedi. Dedi get yaşa.

Əsgərlərdən biri əsəbi halda Lyonikə dedi:

- Komandir, nə istintaqa çəkmisən? Görmürsən ölür. Qoy bir özünə

gəlsin, sonra nə qədər istəyirsən sorğu-suala tutarsan.

Stəkana bir az spirt töküb verdilər Arsenə, o da bir nəfəsə çəkdi

başına. Sonra onu soyundurdular. Spirtlə möhkəm-möhkəm ovdular,

üstünü də möhkəm-möhkəm basdırdılar. Bir saata qədər Arsen ölü kimi

qaldı. Nəhayət, özünə gəldi.

Özünə gələn kimi də Lyonik soruşdu:

- İndi danış görüm necə oldu?

- Komandir, bilmirəm necə oldu. Bilmirəm niyə buraxdılar.

Komandirləri dedi , dur çıx get. Get yaşa özünçün.

- Axı mən onlara bir o qədər şey verirdim ki, səni buraxsınlar, qəbul

eləmədilər. Bəs sonra niyə buraxsınlar?

- Dedim ki, bilmirəm. Get özün soruş ki, məni niyə buraxıblar, soruşa

bilirsənsə,- deyə Arsen bozardı.

- Buna yemək verin.

Yemək qoydular, amma Arsen yemədi.

- Niyə yemirsən?

- Komandir...

- Nədi?

- Komandir, bir söz demək istəyirəm.

- De.

- Qorxuram...

- Dedim ki, qorxma, sözünü de.

- Komandir, onların yeməyə bircə tikə də çörəkləri yoxdu, özləri də

soyuqdan donurlar. İcazə ver onlara bir az yemək aparım, spirt aparım.

- Qələt eləmə, çörəyini ye.

Arsen əlini yenə çörəyə uzatmadı.

- Komandir, özün verirdin ki?!

- Onda sən onların əlindəydin. Səni xilas eləməkçün verirdim.

- Komandir, elə bil indi də onların əlindəyəm. Ver aparım, Komandir.

Lyonik əlinin arxasıyla Arsenin ağzından vurdu:

- Dedim ki, qələt eləmə, çörəyini ye. Cəhənnəmə ölsünlər. Beş-altı

türk cəhənnəmə vasil olsa dünya dağılmaz.

- Yalvarıram, Komandir. Allah göydən baxır.

- Allah göydən baxsa, hamımız öz xarabamızda- balalarımızın yanında

olarıq, bu dağlarda, bu dərələrdə qırılmarıq. Otur yerində, çörəyini

ye. Allah səni özünə vəkil eləməyib.

Amma Arsen yenə heç nə yemədi. Çəkildi bir kənara, oturdu və başını

da qoydu dizlərinin üstünə, başladı ağlamağa.

Lyonik hirsləndi:

- Bəlkə sənin anan türklə yatıb?

Arsen cavab vermədi. Əvəzində əsgərlər öz komandirlərinə etiraz

elədilər:

- Lazım deyil, Komandir! Vermirsən vermə! Təhqir niyə eləyirsən?

Türklər onun həyatını bağışlayıblar, o da borclu qalmaq istəmir.

- Komandirə qarşı çıxırsınız?

- Komandirə qarşı çıxmırıq, amma Arseni də başa düşürük. Beş-altı

saat əvvəl özün türklərə ilan dili çıxarmışdın.

Lyonik xeyli susdu. Heç nə danışmadı. Əsgərlər də dillənmirdilər.

Arsen də başını qoymuşdu dizlərinin üstünə, içini çəkirdi.

Lyonik Arsenə baxdı, baxdı və başını bulayıb dedi:

- Zarıma! Dur nə istəyirsən apar...

... Arsen qara bata-bata yuxarı dırmaşırdı. Posta yaxınlaşanda

bir-iki dəfə bərkdən çağırdı:

- Ey, Komandir! Komandir! Eta ya! Ya, Arsen!

Amma qarşı tərəfdən səs gəlmirdi. Yenə çağırdı:

- Komandir! Eta, ya! Ya! Arsen!

Amma yenə səs gəlmədi. Yaxınlaşdı posta. Hamısı yatmışdı. Komandiri

tutub silkələdi:

- Komandir! Eta ya, Arsen. Slışiş menya? Ya vam yedu prinyos.

Komandir, slışiş?

Komandirdən yenə səs gəlmədi.

Və Arsen başa düşdü ki, Komandir donub. Komandiri qucaqlayıb başladı

ağlamağa.

- Komandir! Tı zaçem umer? Ya v jizni ne videl çeloveka kak tı. Komandir,

tı zaçem umer? Boq ubil ne tebya, a çeloveçnost!

Arsen elə ağlayırdı ki, elə bil ölən nə onun dünən güllə atdığı, nə

də ona güllə atan adam idi. Elə ağlayırdı, elə ağlayırdı, elə bil

atası ölmüşdü...

Sonra Arsen ağlaya-ağlaya o biri uşaqları da bir-bir silkələdi.

Hamısı donmuşdu, özü də nəinki özləri, əyinlərindəki paltarlar da buz

bağlamışdı. Birdən hiss elədi ki, biri zarıdı.

Arsen tez flyaqasını çıxartdı, Qaraya spirt içirtmək istədi. Amma nə

qədər elədi, Qaranın ağzını aça bilmədi. Spirtlə Qaranın sir-sifətini

möhkəm-möhkəm ovxaladı. Bundan sonra birtəhər onun ağzını aça bildi

və spirti tökdü boğazına. Qara çeçədi. Gözlərini açmaq istədi və çox

çətinliklə də açdı, amma başının üstündə kimin olduğunu anışdıra

bilmədi.

Arsen bir az da spirt tökdü onun boğazına. Sonra Qaranı güc-bəla ilə

soyundurdu. Spirtlə möhkəm-möhkəm əlini-ayağını ovxaladı, yenidən

geyindirdi. Qalxdı ayağa. O biri donan əsgərlərin də kürklərini

çıxartdı. Birini yerə sərib Qaranı uzatdı üstünə, o biriləri ilə də

Qaranı möhkəm-möhkəm bürüdü.

Bundan sonra gəlib çöməldi Komandirin yanında, xeyli əllərini

qoltuğuna qoyub Komandirə baxdı və onu möhkəm-möhkəm qucaqlayıb öpdü:

- Komandir, ya ne koqda tebya ne zabudu!

Qalxdı ayağa və yendi aşağı öz postlarına. Posta çatanda Lyonik

soruşdu:

- Nə oldu? Hələ ölməyiblər?

Arsen Lyoniki vurmaqdan özünü zorla saxladı:

- Yox! Yemək-içməyə görə də sənə sağ ol dedilər.

Keçib oturdu bir küncdə, dizlərini qucaqladı. Arsenə bir şey aydın

oldu ki, o bir də heç vaxt türkə güllə ata bilməyəcək. Amma

qorxmasaydı Lyoniki deşik-deşik edərdi.

***

Çovğun dayanmışdı. İt kimi ulayan külək də kəsmişdi və qıpqırmızı bir

gün çıxmışdı. Və bu qıpqırmızı günün altında əsgərlər Komandirin,

Bakılı Balasının, Şairin, Mazandaran Pələnginin və Qaranın quruyub

taxtaya dönmüş cəsədlərini göz yaşı içində boğula-boğula atlara

yükləyirdilər.

Birdən hiss elədilər ki, biri tərpəndi. Duruxdular. Əsgərlərdən biri

çığırdı:

- Cənab mayor! Cənab mayor! Deyəsən kimsə sağdı!

Mayor özünü atdı indicə bir balaca tərpənən əsgərinin üstünə. Nə

qədər əlləşdi kürkü onun əynindən çıxara bilmədi, kürk donmuşdu.

Əsgərlərin birinin fin bıçağını aldı və birtəhər bıçağın ucu ilə

kürkü cıra bildi, sonra kürkü əsgərin əynindən çıxartdı və çığırdı:

- Naşatır verin! Tez eləyin naşatır verin!

Naşatır verdilər. Mayor dəsmalını çıxarıb naşatırladı və tutdu

əsgərin burnuna. Əsgər dərhal tərpəndi.

Mayor:

- Sağdı!- deyib bağırdı və əsgərini sinəsinə sıxıb bağıra-bağıra

da ağlamağa başladı.

Əsgərlər hamısı hayqırıb "ura" çəkdilər:

- Qara sağdı!

Ermənilər öz postlarında dayanıb durbinlə hadisələri izləyirdilər.

Lyonik "ura" səsini eşidəndə dilxor-dilxor dedi:

- Ölməyiblər, it uşaqları.

Arsen isə gözlərini yumdu, dərindən nəfəs aldı, indiyədək özünü belə

xoşbəxt hiss eləməmişdi.

28-31 dekabr 2001-ci il.



İmza:
SON XƏBƏRLƏR
2020-05-27


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (89.23%)
Pullsuz (10.77%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

İki qonşu olur: biri hamıya pislik edən, bir neçə villanın sahibi, gününü eyş-işrətdə keçirən, Allahı, peyğəmbəri tanımayan bir məmur. O birisi də Allahı, peyğəmbəri tanıyan, xoş xasiyyətli müəllim.

Bir gün Allahı, peyğəmbəri tanımayan məmur ölür. İki-üç aydan sonra müəllim də ölür.

İnkir-minkir müəllimi sorğulayır, görürlər yaxşı adamdı, amma onun da günahları var. Deyirlər:

- Davay, cəhənnəmə.

Bir söz demədən gedir girir cəhənnəmə.

Bir az fırlanmış görür ki, məmur qonşusu oturub stolun başında, böyür-başında da əyanları. Məmurun başında da dəfnə çələngi. Yaxınlaşıb deyir:

- Qonşu, o dünyanı qatıb-qarışdırdın, min günaha batdın, cəhənnəmdə də stolun başında oturmusan, yanında da əyanların, başında da dəfnə çələngi.

Məmur deyir:

- Ə, yaxşı bax, məni ağaca keçiriblər, başımda çiçəkləyib.





digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK