ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

ÇALIB-OYNAYAN DƏDƏ QORQUD SOYU

30252    |   2016-02-13 09:21
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Bir müddət əvvəl Azərbaycanda insan adları ilə bağlı yeni qanunun qəbul edildiyi hər kəsə məlumdu. Müxtəlif elm sahələri üzrə mütəxəssislərin təmsil olunduğu komissiya həm ad, həm də soyadlarla bağlı geniş profilli araşdırmalar aparıb. Dövlət də bu işə nəzarət edir. Komissiya Azərbaycanda tarixən mövcud olmuş soyad formaları, ad qoyma ənənələrini öyrənib milli soyad formatı təklif edib. Əsas olan mənasının gözəl olması və yaşadığı cəmiyyətə, mədəniyyətlərinə yad olmamasıdır.
Son zamanlar ad qoyma məsələsində bir sıra dəyişikliklər bu sahədəki səhmansızlığı nizamlanmaya başlayıb.
Ad məsələsindəki əksikliklər təkcə şəxs adlarında deyil, marketlərdə, özəl obyektlərdə, qəzet-jurnallarda, şadlıq evlərində, kafelərdə, restoranlarda və.s-də özünü gözə soxmaqdadır. Bu adqoyma məsələsində bizim təsəvvürümüz ya olduqca gizli kodlarladır mən anlamıram, ya da rəhmətlik həmkarımız Oqtay Salamov demiş: "əndirəbadi" adlar qoymaqla nəsə bir təntənə, maraq, qeyri-adilik, çəkicilik daşıdığını düşünürlər. "Evləri köndələn yar"dakı "Hellas" kimi...
Bu düşüncələri məndə yaradan, otağımın qapısından içəri boylanıb, "Müasir kişi" qəzetinin harada yerləşdiyini soruşan qadın oldu. Düzü ilk cavabım saxlaya bilmədiyim gülüşüm oldu. Niyə bu məni güldürdü, bilmirəm, amma bu ad mənə normal görünmədi. İlk ağlıma gələn sualsa bu oldu ki, müasir kişi necə olur? Mədəniyyətiyləmi, intellektiyləmi, geyim-kecimiyləmi, təhsili, davranışıylamı, uğurlarıylamı, "əzələləriyləmi" müasir...
Bu balaca ölkədə o qədər qəzet var ki, bir azdan deyəsən ad tapmayacaqlar qoymağa...
Oraq, çəkic, dəryaz kimi kənd təsərrüfatı alətlərinin adları verilib, demokratiya, hüquq (həm də növbənöv), ədalət (o da növbənöv, hətta oxucular əsl "Ədalət" sansınlar deyə yanında mikroskopla görünə biləcək əlavə sözlər də yazırlar. Məsələn, "Ədalət tribunası".), siyasət, azadlıq, istiqlaliyyət, qanun (o da çoxlu çeşiddə) kimi sivil adlar verilib, bu gün, sabah, gələcək gün, həftə içi, 168 saat, hər gün kimi zaman anlayışlı qəzetlər və ayda-ildə bir dəfə çap olunan bir sürü məddah, yaltaq, rəzillik, "reket"liklə məşğul olan qəzetlər.
Ölkədə üç-beş qəzet çap olunanda oxucuları da bol idi, o qəzetlər də yazdıqları hər material üçün məsuliyyət daşıyırdılar. İndi isə qəzet bol, məsuliyyət, cavabdehlik, oxucu yox...
Mətləbdən uzaqlaşmadan başqa adlı bəlalarımız haqda da narahatlıqlarımı bölüşmək istəyirəm. Əvvəllər tarixi əsərlərdən, əsatirlərdən, xarici ölkə ədəbiyyatlarından öyrəndiyimiz adların demək olar ki, hamısı ölkəmizin restoran, kafe, marketlərinin üzərində yazılıb. Ən ağırı isə odur ki, işğal olunmuş torpaqlarımızın adları Bakıya "köçürülüb". Biz o adları eşidəndə oxuduğumuz bir əsəri, tarixi filmi, bölgələrimizin bir guşəsini xatırlayıb, yaddaşımız, biliyimiz, yaxud bölgələrimizlə qürur duyurduqsa, övladlarımız o adda ancaq kafe-restoran, şadlıq evləri tanıyırlar.
Biz Dədə Qorqudu el ağsaqqalı, sözüylə qan yatıran, ad qoyan, "ağır oturub, batman gələn" ağ saç-saqqallı dədə bilirdiksə, balalarımız Sumqayıtda şadlıq evi kimi tanıyır. Onun ad qoyduğu Qazanı soruşsan, yəqin ki, "Beş qazan" restoranını xatırlayacaqlar. İfftəli el qızı Banuçiçəyi xəbər alsan Binəqədidəki "Banuçiçək" şadlıq evi xatırlanacaq. Bir sözlə, Dədə Qorqudun bütün soyu yeyib-içməkdə, çalıb-oynamaqdadır. Dədə Qorqud boyunda yeyib-içmək önəmli olmayıb. Yaşamaq üçün yeyilib o zamanlarda. İsrafçılıq günah sayılıb. Çalıb-oynamaq da elin sevincli günlərində olub. İndi Hun sərkərdəsi Atillanı da bu şənliyə qoşublar. Babəki, Cavanşiri, Qaçaq Nəbini və sairlərini də.
Adları "şadlıqlarda xatırlanan" Dərələyəzi, Göyçəni, Zəngəzuru... keçdik, yarası qaysaqlanmamış təzə dərdlərimiz - Qarabağ, Köndələnçay, Şuşa, Laçın, Xudafərin və s. kimi çalıb oynamaqla yada düşən (bəlkə də heç yada düşməyən!) bölgələrin adları getdikcə yəqin ki, gənclərimizdə heç bir hiss oyatmayacaq.
Fikrimcə, o qiymətli adlar xəsisliklə, icazəylə, əndazədə işlədilməlidi. Dədə Qorqudun adının sanbalını, ağırlığını duyan kəs onun sarayında içib, atılıb-düşə bilməz.... Qarabağın, yaxud bölgələrinin adı olan şadlıq evləri bizim dərd ocağımız sayılmalıdı, arsızca içib-keflənmək məkanı yox.
O torpaqlar, o yurd yerləri o soy-kök bizimdi, bizim olmalıdı. Adını qoymağı qəhrəmanlıq saydığınız o yurd yerləri müharibəylə, savaşla, qanla alınmalıdı, toy-bayramla yox. Düşmən tapdağında olan torpaqlarımızı geri alandan sonra bəlkə o adları qoymağa haqqımız olar - indi o adlarda olan məkanlar məndə məzar təsəvvürü yaradır. Və məzarda çalıb-oynamaq yasaqdı...



YAZARIN ARXİVİ

2018-03-30 : YAS DƏFTƏRİ
2018-01-20 : KİTAB OXUYAQ
2018-01-12 : ƏLÇATMAZ ARZU
2017-12-22 : TƏMİZ ADAM
2017-12-08 : SÖZ
2017-12-02 : AĞ XALATLI BƏLA
2017-09-23 : AYRILIQLAR
2017-08-31 : ŞAYİƏBAZLIQ
2017-08-11 : ANAMIN QOXUSU...
2017-06-30 : ŞƏHİDİM
2017-06-02 : ANAMIN QOXUSU...
2017-05-26 : NƏ VAXT QOCALDIM
2017-04-07 : QEYRƏT
2017-02-10 : QƏNAƏT
2017-02-03 : Əl vurmayın...
2017-01-27 : ÜMİD ÖLƏNDƏ
2016-12-23 : SƏBR
2016-12-17 : DEPRESSİYA
2016-12-10 : Sindrom
2016-11-05 : SON BAHAR
2016-10-22 : İNANCIM
2016-08-20 : SƏRHƏD
2016-07-30 : NƏFS...
2016-06-11 : KİŞİ SÖZÜ
2016-02-20 : YALTAQ
2016-02-06 : ÜMİD QAPISI
2016-01-30 : ÇƏTİN XİDMƏT
2016-01-16 : ACLIQ
2015-11-28 : AD QOYANIN...
2015-11-14 : ÜMİD KÖRPÜSÜ
2015-10-17 : YAĞIŞ YAĞIR...
2015-09-12 : DOST
2015-08-29 : LOĞMANLARIMIZ
2015-07-11 : İMAN BAYRAMI
2015-06-03 : İT ÖMRÜ
2015-05-02 : HACI ... LEYLƏK
2015-03-20 : YAŞAM SEVGİSİ
2015-02-21 : BÖHTAN
2015-01-17 : ÇÖPÇÜ
2014-12-27 : HƏMRƏY OLUN
2014-12-20 : SON İSTƏK
2014-12-13 : XƏZİNƏ
2014-11-08 : YÜK
2014-10-11 : HARAM SÜFRƏ
2014-09-20 : NOOLDU BİZƏ?..
2014-09-13 : UDUŞ
2014-09-06 : İSLAHAT
2014-08-30 : YAŞAM SEVGİSİ
2014-08-23 : YUXU
2014-07-26 : Əzrayıl andı
2014-07-19 : DİLƏNÇİ
2014-07-05 : DÖN
2014-06-14 : ÖZGƏ DƏRDİ
2014-06-07 : TUTİYƏ
2014-04-26 : MƏNƏMLİK
2014-04-05 : EVDAR KİŞİLƏR
2014-01-18 : ACI XATİRƏLƏR
2013-12-21 : QƏLPƏ
2013-12-07 : YAŞAMAQ ƏZMİ
2013-11-23 : GETMƏ...
2013-11-16 : ARXALI...
2013-11-09 : GÜNLƏR...
2013-10-26 : SARI GƏLİN
2013-10-19 : DƏLİ
2013-10-05 : FÜZULİ NAĞILI
2013-09-28 : VAXT OĞRUSU
2013-09-07 : ÖZÜNÜ TANI
2013-08-17 : ÇÖRƏK OĞRUSU
2013-08-03 : ZƏKAT
2013-07-27 : TALE
2013-07-20 : TALE
2013-06-15 : YAD AĞLAR...
2013-05-25 : DƏVƏ DÖZÜMÜ
2013-05-11 : ŞUŞANIN HİMNİ
SON XƏBƏRLƏR
2018-04-21
2018-04-20


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
“Bavariya”, yoxsa "Real" Madrid?

“Bavariya” (46.15%)
"Real" Madrid (53.85%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
Qız falçının yanında:
- Məni iki oğlan istəyir, Tofiq və Tağı. Deyiniz görüm bunlardan hansının bəxti gətirəcəkdir?
Falçı kartları yayır:
- Tofiqin bəxtı gətirəcək, sən Tağıya ərə gedəcəksən...




digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK