Film izle hacklink kiralık bahis sitesi satılık bahis sitesi Adalet.az | XİLASKAR Adalet.az | XİLASKAR Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

XİLASKAR

22585    |   2010-05-08 04:45
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Böyüklü-kiçikli heç bir müharibəni bir günlə yada salmaq, qeyd eləmək kifayət deyil. Başlandığı və bitdiyi günlə çərçivəyə salıb planetimizin yaxasından assaq da, gətirdiyi fəlakət və faciələrin, insan övladına yaşatdığı acıların, aldığı ömürlərin, dağladığı sinələrin tam, dolğun mənzərəsini yarada bilmərik. Müharibələr mənə kağız üzərinə dağılmış mürəkkəbi xatırladır həmişə. Yayıldıqca yayılır, gec quruyur və quruyandan sonra da o vərəq heç nəyə yaramır. Çox incə müqayisədir, deməyin. Miqyasına görə fəlakətlərin ən yayğını, dağıdıcısıdı. Alovu qarsıdan, nəfəsi dəyən nə insan, nə də torpaq uzun illər özünə gələ bilmir. Ən qədim tarixlə işim yoxdu, görəsən, bizim eranın bir əsri, bir qərinəsi, lap elə 20-25 ili varmı ki, o dövrdə ya uluslararası, millətlərarası, ya da elə hansısa ölkənin öz daxilində müharibə, qanlı toqquşma olmasın?! Ən dəqiqini tarixçilər bilər. Sağlam mühakimə qəti, müsbət cavaba söykənə bilmir. Barmaqla sayılası üç-dörd ölkəni çıxmaq şərtilə...
   
   Bizim nəslin doğum tarixi Qələbə günündən heç on il də ayrılmır. Ağlımız kəsəndən əksər ailələrdə kiminsə, kimlərinsə çatmadığını hiss eləmişik. Ev yiyələrinin ən az girib-çıxdıqları otaqların yuxarı başında xalça vurulmuş divardan sinəsi orden-medallı kişi şəkilləri asılardı. Bu şəkillər evlərə ayrı bir hüzn verərdi. Hər kəs bu şəkillərin sahiblərinə xüsusi ehtiram və kədərlə baxar, onların haqqında, demək olar ki, danışmazdılar. Və bütün evlərdə də bu şəkil sahiblərinin gözü yolda qoyduqları ağbirçək ana, dul gəlin vardı. Gözümü açandan kəndimizdəki evlərin həyətini çəpərsiz, pəncərələrini pərdəsiz görmüşəm. Elə bilirəm ki, adamlar darıxdıqlarından belə eləyirdilər. Baxışları nə qədər uzaqlara işləyirmişsə, ümidləri də bir o qədər uzun olurmuş, yəqin... Müharibədən sonra neçə il oğul evləndirib, qız köçürməmişdilər. Sonralar vaxtı çatanları evləndirsələr də, toyları çalğısız yola vermişdilər. Kim nə deyir-desin, yas saxlamaq ehtiramın ən böyük, ən ləyaqətli ifadəsidi.
   
   Qarabağ savaşında da pəncərəsinin pərdəsini açıb atanlar oldu. Heç olmasa, həyət qapısınacan yolu görə bilirdilər...
   
   Həyət-bacasından kişi həniri gəlməyən evlər də vardı o illərdə. Ana qızı, ya da gəlini ilə qalmışdı bir damın altında. Heç kəsdən pis dolanmırdılar. Kiminsə mərhəmətinə tuş gəlməməkçin başqalarından da artıq əlləşib-vuruşurdular. İşləyirdilər, qazanırdılar. Hər şeyləri vardı. Ancaq... Təkcə qadın nəfəsiynən qızmır ev-eşik, ailə ocağı... Alınları açıq, üzləri ağdı. Qələbəyə öz paylarını vermişdilər. Amma bir şeydən nigarandılar. Bir də Vətənə əsgər lazım olsa... bu qapıdan kim çıxacaqdı?! Zaman bu nisgilə də son qoydu. Qızlar ərə gedib oğul-qız yiyəsi oldular, analar nəvə şirinliyini daddılar. Amma... ər, nişanlı yolunu gözləyib ömürlük subay qalanlar da oldu.
   
   Elə bu da bir ehtiram nişanəsidi. Nigaran əsgər ruhuna ehtiram nişanəsi. İnsanın özünə və sevdiyinə sədaqət nişanəsi...
   
   O qadınların bir dəfə də olsun cəbhədən gəlməyənlərə ağı deyib ağladığını görmədim. Dinc həyatda övladını itirmiş ana tanıyırdım ki, özü demiş, gözlərini qara torpaq örtüncə balasını oxşayıb ağladı. Amma "qara kağız"ı gələnləri, itkin düşənləri heç kəs ağlamırdı. İllər ötdükcə bu dözümün səbəbini anladım. Onların göz yaşını saxlayan ümid idi, gedənlərin bir gün dönəcəyinə inam idi. Heç o müdhiş qara kağızlar da bu ümidin, inamın gür işığına kölgə sala bilməmişdi. Bir də ki,... onlar hamısı bir-birinə təsəlliydi...
   
   İkinci Dünya savaşı bu ölkədə (SSRİ) kişinin qədr-qiymətini çox artırmışdı. Kişi Vətənin əsgəri, qoruyanı, ailənin qürur yeriydi. Bu gün necə, müstəqil Vətənimizdə də belədimi? Sualın cavabını özümə istəmirəm, hər kəs öz ürəyində cavablandırsa, kifayətdi...
   
   
   
   ***
   
   Qələbə gününün əzəməti keçmiş vətənimizlə birgə dağıldı. İndi nə qədər bir yerə yığmağa çalışsaq da, əvvəlki hüsnü alınmır. Bəlkə ona görə ki, İkinci Dünya müharibəsindən sağ qalanları indi barmaqla saymaq olar. Sıraları çox seyrəlib. Bir şairimiz bu barədə şeir də yazmışdı. Çox təəssüf ki, şeiri "düşərli" oldu, çox keçmədən ölkəmizi Qarabağ müharibəsi veteranlarının, əlil və şikəstlərinin dalğası bürüdü. Ancaq bunların şöhrəti, qiyməti, hörməti əvvəlkilər qədər deyil. Görünür, ruslar öz torpaqlarının qədrini daha artıq bilirlər. Hərb tarixinin qürurunu daha yüksək tutmağı bacarırlar. Hər halda, biz belə görüb duyurduq. Belə də olmalıdı. Veteranların köhnəsi də, təzəsi də ən böyük dəyərə, ehtirama layiqdi. Çünki müharibələr fəlakət mənbəyi olsa da, həm də dövlətin, millətin şərəf tarixidi. Bu şərəf tarixini yazan igidlər də hər ayda, hər ildə doğulmur. Hər kəs də bir yol verilən canı torpağına, Vətəninə qurban vermir.
   
    Və bir də ona görə ki, onlar müharibənin nə demək olduğunu bilirlər!
   
    Müharibənin nə demək olduğunu biz də bilirikmi?!
   
   Orta məktəbdə tarix müəllimimiz deyirdi: Uşaqlar, müharibə nə sizin kitablarda oxuduqlarınızdı, nə də kinolarda gördükləriniz...
   
    Bəs, onda müharibə nədi?!
   
    Qələbənin 65 illiyi ərəfəsində imkanım olduqca televiziya kanallarımızda (əsasən AzTV-də) Böyük Vətən müharibəsindən bəhs edən filmlərə bağmağa çalışmışam. Uşaqlıqda, gənclikdə baxdığım bu " davalı" kinolar indi mənə daha çox şeylər deyirdi. Uşaqlıqda belə filmlərə baxandan sonra qorxurdum. Yuxuda görürdüm ki, dəmir kaskalı, əli avtomatlı almanlar kəndimizə hücum edib, evimizi də araya alıblar. Xoşbəxtlikdən, ya qaçıb canımı qurtarır, ya da ən qorxulu yerində ayılırdım. ( O zaman yuxuların hikmətini, onların da idarə olunduğunu anlamırdım). Gənclikdə isə, nəinki xeyli ürəklənmişdim, üstəlik, macərapərəst də olmuşdum. Cəbhədəki snayper, tibb bacısı, telefonçu qızlara qibtə eləyirdim. Belə gözəl-göyçək, igid oğlanlarla bir səngərdə vuruşmaq da, ölmək də qorxusuzdu. Bir tərəfdən də, hər dəqiqə, hər saat ölümlə üz-üzə gələnlərin sevib-sevilmək, dinc həyata qovuşmaq istəyi... Sevgidən güc alanlar və arzusunu, kamını gözlərində aparanlar... İndi isə, nə qorxur, nə də qibtə edirəm. Sinəsi al qana boyayanlara, həsrətlə can verənlərə sakitcə göz yaşı tökürəm, dünyanı qarışdıranlara nifrin yağdırıram, bu qan-qadanın nə vaxt qurtaracağına, insanların ağıllanacağına inanmaq istəyirəm...
   
   Düşünməyə də vaxt tapıram...
   
   
   
   ***
   
    Əsgər öz ölkəsində qürur doğurandı, güvən yaradandı. Özgə torpağa qədəm qoydumu, nəyisə tapdamalı, əzməlidi. Qisas hissi onu tərk edə bilməz. Bizə hansı yöndən təqdim, təlqin eləsələr də, tarix bir gün üzündən pərdəni götürür. Və biz də həqiqətləri olduğu kimi görmək zorundayıq. O dövrün filmləri bizimçün həmişə maraqlıdı. Ömrümüzdən çox şeylər alıb, həm də yadda qalan, məzmunlu yaşantılar bəxş edən o illərin xoş və həsrətli anıları filmlərdən aldığımız təəssürata ayrı rəng qatır. Son dövrdə gözlərimizi yağır eləyən kompüter səhnələrindən fərqli təbii döyüş epizodları, əsgər və komandirlərin davranışı... Bilmirsən, bu onların içindən gəlir, yoxsa yuxarıların qorxusundan hamı belə əmrə müntəzir, intizamlı, hər qarış torpaq uğrunda canından keçən, dostu darda qoymayandı. Yəqin ki, "hər ikisi" desək də, tərəzinin ikinci gözü ağır gələr. İnsan həmişə insandı, beyninə yeridilən hər türlü ideallardan öncə ətdən və sümükdən yaranmış varlıqdı...
   
   "Onlar Vətən uğrunda vuruşurdular" filmində döyüşçülərdən biri o birisindən Makedoniyalı İsgəndərin hansı millətdən olduğunu soruşur. İkinci ani fikrə gedib "O... Onun öz milləti vardı" deyir. İlk anda savadsız görünsə də, dərin məntiqi var bu sözlərin. Qəhrəmanlar, sərkərdələr millətin içindən çıxsalar da, tarixin müəyyən məqamında onlar da milləti təzədən yarada bilirlər...
   
   Təpədən dırnağadək silahlanmış, yaxşı bəslənmiş, şıq geyimli düşmənlə müqayisədə sovet ordusunun cəhdi, dirənişi, qələbə əzmi rəğbət doğurur...
   
   Yadımdadı, sovet dövründə "Azadlıq" filmi geniş əks-səda doğurmuşdu. Əvvəlkilərə nisbətən müharibənin sərt reallıqları, pafosdan bir qədər uzaq, işgüzar dialoqların nisbətən qabarıqlığı diqqəti çəkmişdi. İndi bizi hər şeyə inandırmaq çətin olsa da, bundan sonra nəyi dəyişdirmək mümkündür ki?! Razılaşsaq da, razılaşmasaq da, film necə çəkilibsə, tarixdə elə qalacaq və təqdim olunacaq. "SSRİ tarixi"ndən bizə öyrədilirdi ki, Faşist Almaniyası üzərində Qələbənin əsas səbəblərindən biri SSRİ-də yaşayan müxtəlif millətlərin düşmənə qarşı bir nəfər kimi vuruşması olmuşdu. Bu həqiqətən beləydimi? Beləydisə, Mərkəzin qiymətləndirməsi necəydi?! Filmi diqqətlə izləyirəm. Sovet qoşunları Berlinə istiqamət alıb. Tarix dərsliklərindən tanıdığım generalların əksəriyyəti filmdə təmsil olunub. Həzi Aslanovdan başqa. Beş il od-alovdan keçən general Berlinin iki addımlığında niyə ölməliymiş, görəsən? Ən nəhayət, bütün millətlər bir nəfər kimi vuruşurdusa, niyə Reyxstaqa bayraq sancılanda mənzərə dəyişdi? Yox, sən demə, bu ölkəni cəmi iki millət-Yeqorov və Kantariyanın təmsil elədikləri ruslar və gürcülər qoruyurmuş... Tarixçi alimlərimiz ekranlardan azərbaycanlıların arxada necə çalışdıqlarından, cəbhəyə maddi, mənəvi, iqtisadi yardımlarından kosmik rəqəmlər misal çəkirlər. Qadınlarımız qızıl zinətlərini, gümüş əşyalarını Fonda verir, yorğanlarını söküb əsgərlərə corab, əlcək, köynək toxuyurmuşlar. Bakı neftinin necə həlledici rol oynadığını dünya bilir. Paytaxtımıza Qəhrəman şəhər adı verilməsini gözləyirdik. Ancaq Qələbədən düz 45 il sonra Bakı küçələrinə sovet tankları yeridildi...
   
   Filmdəki polyak əsgərlərini də indi başqa yöndən görürdüm. Lex Kaçinskinin mülayim, işıqlı çöhrəsini xatırlayırdım. Deməli, əsgər çox zaman nəyin uğrunda, kimin tərəfindən vuruşduğunu özü də bilmir. Amma vuruşur, sonunu düşünmədən canına da, qanına da qıyır. Elə buna görə də Qələbə günü qeyd edilməlidi...
   
   Uzaq əsrlərdən gəlmə bir deyim var: "Sülhün qədrini bilmək üçün gərək müharibədən keçəsən..."
   
   Qələbənin köhnəsi olmur...
   
   Amma bizə təzəsi də lazımdı...


YAZARIN ARXİVİ

2015-01-10 : ƏN UZUN GECƏ
2014-11-15 : QIRMIZI İP
2014-07-12 : GEC OLMAYAN
2014-07-05 : SAMAN ÇÖPÜ
2014-06-21 : GÜNAHSIZ
2014-06-14 : GÜNAHSIZ
2014-06-07 : GÜNAHSIZ
2014-05-31 : GÜNAHSIZ
2014-05-24 : GÜNAHSIZ
2014-05-17 : GÜNAHSIZ
2014-05-09 : GÜNAHSIZ
2014-05-03 : GÜNAHSIZ
2014-04-26 : GÜNAHSIZ
2014-03-15 : SONUNCU YARPAQ
2014-03-08 : MONMARTR, 18-40
2014-03-01 : Marsa da uçsaq
2014-02-22 : DƏRD ZİRVƏSİ
2014-02-15 : GEC DƏ OLSA...
2014-01-25 : GÜNDƏLİK
2014-01-18 : XİLASKAR
2013-10-12 : NƏNNİ
2013-09-21 : PAYIZ GƏLİR...
2013-08-17 : ADSIZ DUYĞULAR
2013-08-03 : ƏHYA GECƏLƏRİ
2013-07-06 : Sən dönsən...
2013-06-22 : KÖYNƏK
2013-05-25 : ÖZGƏ DƏRDİ
2013-02-09 : AĞILDAN BƏLA
2013-01-26 : DARIXAN ADAMLAR
2013-01-19 : DƏLİLİK ZAMANI
2013-01-12 : ƏSKİ YARALAR
2012-12-01 : SUSUZ DƏNİZ
2012-09-22 : GƏLDİN...
2012-09-15 : BİR QUCAQ SABAH
2012-09-08 : ANGEDONİYA
2012-08-18 : "DÜBEYTİ"
2012-06-30 : O TƏNHA AĞAC...
2012-06-02 : AĞ QARANQUŞ
2012-02-18 : HARMONİYA
2012-01-14 : QONŞU QIZ
2011-12-31 : TƏLƏSİRİK...
2011-12-10 : AYAQYALIN
2011-11-19 : XƏZAN YELİ
2011-10-15 : TƏSƏLLİ
2011-08-06 : DƏYİRMAN
2011-07-16 : ÇOX AZ ŞEY
2011-06-25 : SAVAŞIN 70 YAŞI
2011-05-14 : "QARA QUTU"
2011-03-19 : VƏDƏ KÜLƏYİ
2011-03-05 : KİŞİSİZ...
2011-02-26 : YAZA NƏ QALDI?!.
2011-02-19 : ADİ HƏYAT
2010-12-31 : İL KEÇDİ...
2010-11-06 : İMTİNA
2010-08-21 : KİBRİT FALI
2010-07-24 : YEL DƏYİRMANI
2010-05-08 : XİLASKAR
2010-04-10 : QİYAMƏT
2010-03-20 : XINAYAXDI
2010-02-27 : BOŞLUQ
2010-01-09 : KARVAN GETDİ...
2009-12-26 : YUXU KİMİ...
2009-12-19 : DARIXANDA...
2009-12-12 : İMTAHAN
2009-12-05 : QUYU
2009-10-17 : ELDƏN AYRI...
2009-10-10 : GÖZÜ YOLDA...
2009-10-03 : TARAZLIQ
2009-09-26 : ...YALVARMA!
2009-09-12 : İLĞIM
2009-09-05 : BİR STƏKAN ÇAY
2009-08-08 : QIRMIZI
2009-08-01 : SƏKKİZ SAAT
2009-07-11 : AĞIRLIQ
2009-04-25 : SIĞINACAQ
2009-04-11 : SÖZ VAXTI
2009-02-14 : ÜÇÜNCÜ YOLÇU
2009-01-31 : BİXƏBƏR
2009-01-24 : QIRMIZI VƏ QARA
2009-01-17 : BAŞQA ADAM
2009-01-10 : 3 SAATLIQ NƏFƏS
2008-12-31 : QUM SAATI
2008-12-13 : QURBANSIZ
2008-11-22 : CİDDİ MÖVZU
2008-11-15 : ÜMİD VƏ QORXU
2008-11-01 : AĞ YOL
2008-10-18 : AG VƏ QARA
2008-10-11 : KÜTLƏ
2008-09-20 : TƏSƏLLİ
2008-09-06 : YAZIQLIQ
2008-08-23 : ATA EVİ
2008-08-02 : ÇAY PULU
2008-07-05 : YADDAŞ AĞRISI
2008-06-14 : ÇƏRÇİVƏ
2008-04-19 : SÖZ ARDINCA...
2008-03-30 : İRƏVANLILAR
2008-03-20 : YAZA ÇIXDIQ...
2008-03-08 : UTANCAQ
2008-02-23 : BOZ AY
2007-12-15 : DARIXAN ADAMLAR
2007-12-01 : BİZƏ QALSA...
2007-11-24 : İŞIQSIZ DÜNYA
2007-10-27 : ETİRAF
2007-10-06 : GÜNLƏR VARDI...
SON XƏBƏRLƏR
2019-09-21
2019-09-20


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
"Qarabağ", yoxsa "Sevilya"?

"Qarabağ" (42.86%)
"Sevilya" (57.14%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

Vaxtilə ölkənin baş antisemiti Mixail Andreyeviç Suslov danışdığı bu anektoda hələ də gülürük.

Sovetin vaxtı.

Bulvara bir çəllək kvas gətirirlər. Satıcı onu qoşqudan açıb satmağa hazırlaşır.

Bir nəfər yaxınlaşır:

-Çəlləyin hamısının qiyməti nə edir?

-Özün hesabla: iki yüz litr, hər bardağı da 30 qəpikdən. Yüz iyirmi manat.

-Al, bu da sənin pulun, get gəz, kef elə. Axşam gəlib boş çəlləyi götürərsən.

-Yaxşı!

Satıcı çıxıb gedir. Kişi plakat açır: "Kvas pulsuzdur”.

Camaat əvvəlcə təəccüblənir. Sonra yavaş-yavaş yaxınlaşır. Sonra növbə, sonra uzun növbə, daha sonra əsl izdiham. Söyüş, hay-həşir. Kimi növbəsiz soxulur, kiminə çatmır. Dava, mərəkə, bıçaqlaşma.

Milis gəlib, izdihamı dağıdır. Təhrikçilərisə qoduqluğa.

Kişini də aparırlar.

Sıxma-boğmaya salırlar.

-Dava salmaqda məqsədin nə idi?

-Qətiyyən belə bir məqsədim yox idi!

-Qeyri-qanuni ticarətlə məşğulsan?

-Camaata havayı kvas paylayırsan. Şahidlər var.

-Deməli oğurlamısan!

-Öz pulumla almışam. İxtiyarım çatır.

-Bəlkə dəlisən?

-Normal adamam. Arayışım var.

-Yaxşı, başa düşdük, biz səni buraxırıq. Ancaq, de görüm, niyə bunu edirdin? Niyə öz pulunu göyə sovurursan? Niyyətin nədir?

- Yaxşı, qoy deyim. Mən artıq yaşlı adamam. Dəqiq bilirəm ki, kommunizmə kimi yaşaya bilməyəcəm. Ancaq çox istəyirdim ki, kommunizmin necə olacağını öz gözlərimlə görüm...

Kommunizmdə...





digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK