hacklink Adalet.az | "BURDAN BİR ATLI KEÇDİ" Adalet.az | "BURDAN BİR ATLI KEÇDİ" Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

"BURDAN BİR ATLI KEÇDİ"

Bu el deyiminə Mustafa Çəmənli möhür vurdu

8817    |   2015-02-10 01:10
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Öncədən onu deyim ki, Mustafa Çəmənli imzası mənə 70-ci illərdən tanışdı. Mən həmin o 70-ci illərdə artıq imzasını oxucu yaddaşına yazmış və bir-birindən maraqlı fikirləri ilə diqqəti çəkmiş Mustafa müəllimi həm də bir qarabağlı kimi Qarabağda, bütövlükdə Azərbaycanda yaxşı tanınan Çəmənli kəndinin övladı kimi özümə daha doğma bilmişəm. Çünki bu kəndlə bağlı ədəbiyyatımızda kifayət qədər bilgilər və bu kəndin sayılıb-seçilən, elmə, ədəbiyyata, mədəniyyətə, tarixə töhfələr verən oğulları da yetərincədi. Bax, bu dediyim səbəblərdən lap erkən yaşlarımda özümdə daxilən Çəmənliyə, Çəmənli imzasına bir marağın, sevginin olduğunu duymuşdum. Sonra Bakı mühiti məni Mustafa müəllimlə görüşdürdü. Onunla "Yazıçı" nəşriyyatında qarşılaşdım. Səhv etmirəmsə, onda 1978-ci il idi. Bax, həmin o gündən artıq mənim Mustafa Çəmənli imzasına daha böyük, lap sadə şəkildə ifadə etsəm, ikiqat sevgim yarandı. Adətən, təkcə imzasını yox, özünü, şəxsiyyətini tanıdığın qələm adamlarına hər kəsdə əlavə bir hörmət də, diqqət də olur. Mən də əlini sıxdığım, çöhrəsini yaddaşıma köçürdüyüm bu qarayanız, ucaboy, həm də son dərəcə diqqətli baxışları olan Mustafa müəllimi özüm üçün doğma olan yazarların sırasına əlavə etdim, özü də könüllü şəkildə. Onun "Azərbaycan" jurnalında oxuduğum hekayələri, xatirələri, sonra avtoqrafla mənə bağışladığı kitabları həmin o doğmalığın özülü, bünövrəsi oldu...

Qarabağ savaşı başladı. Bu savaş qarabağlı ziyalıların torpaq, yurd sevgisini də ortaya qoydu. Məhz həmin o gündən əslən Qarabağdan olan söz adamlarının düşmənə qarşı qələm müharibəsi, qələm savaşı ayağa qalxdı. Hər kəs bacardığı, duyduğu və bildiyi kimi müharibənin bütün fəsadları ilə yanaşı, onun tarixi qaynaqlarını da açıb ortaya qoydu. Şəxsən zorla cəlb olunduğumuz müharibə ilə bağlı Mustafa Çəmənlinin "Xallı gürzə" tarixi romanı, həmçinin "Fred Asif", "Ruhların üsyanı" , "Mübariz" kitabları həmin dediklərimin gerçək, ədəbi nümunəsidi. Yəni bu kitabları, bu əsərləri oxumaqla nələri itirdiyimizi və nələri geri qaytarmağa bir vətəndaş kimi məhkum olduğumuzu anlamaq olar. Düşünürəm ki, bugünkü problemlərimizin başında məhz həmin o hamımızın anlaya bilməməyimiz dayanır. Yaxşı ki, Mustafa Çəmənli və digər yazarlarımız bizim yaddaşımıza daş atır, bizi oyadır, bizi ayaqda saxlayır və həm də bizə anladır. Bax, bu mənada mən sözünə və şəxsiyyətinə sayğı ilə yanaşdığım Mustafa Çəmənlinin indi sizə təqdim edəcəyim kitabını açığını deyim ki, birnəfəsə oxuya bilmədim. Çünki bunun çox konkret səbəbləri var idi. Kitab barəsində fikirlərimi yazmamışdan öncə bildirim ki, bu kitabdakı şəkilləri gözdən keçirəndə xeyli tanış simalarla qarşılaşdım. Və həmin o şəkil sahiblərinin müəyyən söhbətləri yadıma düşdü. İkincisi, bu kitabın ilk nəşrindən azacıq məlumatlı idim və ona görə də düşündüm ki, bəlkə elə vərəqləməklə həmin o günlərə qayıda bildim. Ancaq vərəqlədikcə gördüm ki, yox, burdakı hadisələr, fikir yükü məni öz ağırlığı altında sıxıb saxlayır, ordan çıxmaq mümkün olmur. Odur ki, kitabı tələsmədən, necə deyərlər, bölmə-bölmə oxumağa başladım. Burda onu da etiraf edim ki, mən o kitabı oxumurdum, elə bil ki, bu kitab mənlə söhbət edirdi, mənlə danışırdı. Çünki kitabın adı mənə rəhmətlik babamın bir deyimini xatırlatmışdı. Babam deyərdi ki, (keçmişdən, köhnə tarixdən danışanda - Ə.M.) a bala, yaxşı kişilər yaxşı atları minib getdilər. İndi meydan gədə-güdəyə, bir də taytax atlara qalıb...g

Bax, elə bu deyim və kitabın adı artıq məni söhbətə hazırlamışdı. Ona görə də Mustafa müəllimin kitabındakı mənim dərk elədiyim kimi əsas obraz olan baş qəhrəman İsa kişi öz şirin ləhcəsiylə, astagəl ləngərli söhbətiylə dayanmışdı gözümün qabağında. Dəfələrlə məclislərdə dinlədiyim bu kişi indi də Mustafa Çəmənlinin qələmiylə danışırdı mənimlə...

Kitabdakı hər bölümdə konkret bir süjet şərh olunur. Tutaq ki, söhbət Məhəmməd Ağa Müçdəhitzadədən gedir. Müəllif bütün Qarabağın ən hörmətli aydınlarından olan Məhəmməd ağadan danışdığın zamanda İsa kişi məsələyə bir ağsaqqal kimi, bir böyük həyat bilgisi olan şəxs kimi öz yanaşmasını sərgiləyir, onun kimliyini elə sadə şəkildə söyləyir ki, dərhal Məhəmməd ağa oxucunun yaddaşına yazılır. Və yaxud Mirmöhsün Ağa Nəvvab və yaxud Xan qızı Natəvan, Həmidə xanım, eləcə də lap uzaq tariximizdən Uzun Həsən, Şah İsmayıl Xətai,Nadir şah ,Ağa Məhəmməd şah Qacar və digərləri ilə bağlı çox lokonik bilgilər verilir. Həmin o bilgilərin mayasında da Qarabağı beş barmağı kimi tanıyan rəhmətlik İsa kişinin köklü deyimləri dayanır. O deyimlər ki, onların xalqın yaddaşından süzülüb zamanında gəlib çatmışdı. Doğrudu, sovet ideologiyasına xidmət edənlər həmin o deyimlərin bir çoxunun istiqamətini dəyişib qol-qanadını qırmışdılar. Amma İsa kişi həmin o yaddaş saxlancında yaşayanları Mustafa Çəmənliylə söhbət eləmişdi. Mustafa müəllim də məhz xalqın yaddaşından qaynaqlanan bir əsər ortaya qoymuşdu.

Bu kitabda bizim müasirlərimiz barəsində də kifayət qədər bilgilər var. Məsələn, çox sevdiyim, mənim nəzərimcə Azərbaycan poeziyasında bütöv şəxsiyyəti və son dərəcə mükəmməl yaradıcılığı ilə seçilən Şahmar Əkbərzadə barəsində bu kitabda oxuduqlarım və Şahmar itkisinə Mustafa Çəmənli yanğısını duymağım doğrudan-doğruya həm sevindirici, həm də kədərli oldu. Sevindim ki, Şahmar Əkbərzadə Mustafa müəllimin diqqətindən kənarda qalmayıb. Kədərləndim ki, Şahmar müəllimi çox tez itirdik...

Eləcə də bu kitabda avtomobil qəzasında həlak olmuş Sokrat Musayev, dəyərli dostum Şahin Rüstəmovla bağlı yazılanlar, həmçinin Qarabağın digər aydınları ilə əlaqəli düşüncələr ruhumu yerindən oynatdı, məni o yerlərə xəyal qanadında olsa da apardı və bir də gördüm ki, mən bu kitabı oxuyub başa çıxmışam. Kitabı qatlayıb bir kənara qoymaq istəyəndə bir də əlimə götürdüm, bir də vərəqlədim. Qələm dostum Tahir Aydınoğlunun şəklinə baxa-baxa onunla etdiyim söhbətləri də yaddaşımda təzələdim və son dəfə kitabdakı müqəddəslərin - Seyid Lazım Ağanın və digər mənim üçün dəyərli olan insanların şəkillərini öpüb ürəyinə sağlıq, Mustafa Çəmənli! - dedim. Öz-özümə də dedim ki, bu kitabda barəsində bəhs edilən kişilərin hər biri Qarabağın yaxşı atlarını minib belə Qarabağa gediblər və bizi orda gözləyirlər.





YAZARIN ARXİVİ

2018-11-18 : DOYMUŞ MƏHLUL
2018-10-23 : YARIMÇIQ MƏKTUB
2018-09-21 : ÜMİD KƏNDİRİ
2018-09-14 : ÖMÜR YARPAQLARI
2018-09-08 : ŞUNURLULAR
2018-09-06 : Təzyiq yazısı
2018-09-05 : AYLI BİR GECƏ
2018-07-31 : HAVALI YAZI
2018-02-01 : "O SÖZƏCƏN..."
2017-12-15 : İLĞIM
2017-11-27 : «QABİL»
2017-11-24 : VAXT GÜNAHKARI
2017-09-27 : "BAYILDAN BAYIRA"
2017-08-29 : KİŞİ TİTULU
2017-08-11 : OVQAT YARADAN…
2017-07-29 : İSTƏK...
2017-07-28 : SÖZ HEYKƏLİ
2017-07-25 : BU DA 27–di!
2017-07-14 : "QALIN" ADAMLAR
2017-06-09 : GÜNAHIM NƏDİ?
2017-06-06 : "SNAYPER QIZ"
2017-05-26 : HAVADAKI ADAM
2017-05-05 : BAKI KÖÇKÜNÜ
2017-03-31 : SOY… QIRIM…
2017-03-01 : MÜŞFİQ TUFANI
2017-02-14 : "YADA DÜŞDÜ"
2017-02-10 : ÖMÜR QIRIQLARI
2017-02-03 : YAŞ HƏDDİ
2017-01-27 : NEKROLOQ
2017-01-19 : BİTMƏYƏN AĞRI
2017-01-06 : SON XƏBƏRDARLIQ
2016-12-16 : ALLAHIN İŞİ
2016-09-09 : BİR HECALI SÖZ
2016-08-13 : MƏKTUB
2016-08-12 : HAVA
2016-08-12 : MƏKTUB…
2016-07-01 : CƏNAB NAZİR
2016-06-17 : ÜMİD KƏNDİRİ
2016-04-29 : NİŞANÇI
2016-04-09 : ŞUŞANIN YOLU...
2016-04-08 : ŞUŞANIN YOLU...
2016-03-11 : MART OVQATI
2015-12-19 : MÜQƏDDƏS AMAL
2015-12-12 : YANIQ SƏS
2015-11-13 : Tofiq Abdinlə
2015-11-13 : ÜZ SUYU
2015-10-31 : SEÇİM ANI…
2015-09-12 : İNSANLIQ
2015-08-27 : YADDAŞ YAZISI
2015-08-19 : "AZƏRBAYCAN"
2015-07-10 : İLĞIM
2015-06-18 : DOST GEDİB…
2015-06-17 : "SAAT SƏSİ"
2015-05-06 : "AZƏRBAYCAN"
2015-04-22 : "YADA DÜŞDÜ"
2015-03-18 : "ADİ QƏŞƏM"
2015-02-28 : HAVALANMIŞ ADAM
2015-02-14 : SENSASİYA
2015-02-12 : BACI DOST OLARSA
2015-02-07 : YARPIZ SÖHBƏTİ
2015-01-16 : YAŞAYAN RUH
2015-01-10 : XAŞ + XAŞ
2015-01-09 : "QƏLƏM SƏSİ"
2014-12-27 : SAXTA BABA
2014-12-26 : SAXTA BABA
2014-12-20 : ŞUNURLU ADAMLAR
2014-12-16 : ELNURUN KİTABI
2014-12-11 : RUH ADAMI
2014-11-29 : NAXIŞLI ADAM
2014-11-20 : HƏYATIMDAKI ADAM
2014-11-15 : DİQQƏT TALONU
2014-11-14 : "QUM SAATI"
2014-11-12 : STATUS - KVO
2014-11-08 : BİR ƏTƏK DAŞ
2014-11-04 : PAMBIQLI QULAQLAR
2014-10-29 : "ƏDƏBİ HƏYAT"
2014-10-11 : AŞ QARASI
2014-10-04 : ZİNDAN UŞAQLARI
2014-09-03 : "YADA DÜŞDÜ"
2014-08-23 : İÇİMDƏKİ TOY
2014-07-18 : Kimsə yoxdu...
2014-07-05 : KİŞİ
2014-06-21 : ÜZ SUYU
2014-06-14 : TANISAM UTANACAQ
2014-05-24 : DİŞ ÇÖPÜ
2014-04-26 : QURU ADAM
2014-03-20 : İynə boyu yazı
2014-03-15 : LƏNƏTLƏNMİŞ
2014-01-25 : ÖZGƏ PALTARI
2013-12-21 : İSİNİŞMƏ...
2013-11-09 : QANADLI GÜNLƏR
2013-07-27 : DOST GEDİB...
2013-07-20 : PALAZA BÜRÜN...
2013-07-13 : YARIMÇIQ YAZI...
2013-05-08 : RUHUMUZUN ÜNVANI
2013-05-04 : "MAYOVKASIZ" MAY
2013-01-19 : DİRƏDÖYMƏ...
2012-12-20 : ATILAN İLK ADDIM
2012-12-08 : ÖGEY ANA
2012-12-07 : ŞAD XƏBƏR:
2012-11-27 : CANLI TARİX
2012-11-24 : SƏNSİZ
2012-11-16 : ÜMİD VERMƏK
2012-11-14 : SƏNSİZ
2012-10-13 : "BİZİM DÜNYA"
2012-08-18 : ADSIZ GÜNAHLAR
2012-06-23 : DON JUAN
2012-06-15 : ONDAN HAMIYA
2012-06-14 : RÜSTƏM KAMAL
2012-02-25 : DOLABDAKI ÜRƏK
2012-02-04 : BİR QIŞ NAĞILI
2012-01-07 : DİQQƏT QITLIĞI
2011-12-31 : SOVQAT
2011-12-17 : NƏFƏSLİK...
2011-11-12 : DOLAB
2011-08-27 : BİR SEVGİ DRAMI
2011-07-22 : SÖZÜN GÜNÜ
2011-07-16 : SİRLİ ZƏNG
2011-07-02 : İLİN YARISI
2011-06-11 : GÖRÜŞ YERİ
2011-05-28 : KÜT BIÇAQ
2011-04-30 : SATILIR
2011-04-23 : QAÇIRILAN QIZ
2011-04-16 : TƏNHA KİŞİ
2011-04-09 : GÖYDƏNDÜŞMƏ
2011-03-19 : AYDINLIQ
2011-03-15 : FRANSIZCA
2011-02-23 : 55-ə ÇATMADIN
2011-02-19 : Bu da bir il
2011-01-29 : GÖZMUNCUĞU
2011-01-22 : HƏYATIN BİR ANI
2011-01-08 : BAŞLANĞIC
2010-12-31 : BU DA İLİN SONU
2010-12-25 : CAN AĞRISI
2010-11-06 : SEÇİLƏN
2010-10-30 : YARALI DURNA
2010-09-18 : PƏRAKƏNDƏ YAZI
2010-07-31 : Axtarış
2010-07-02 : ÜMİD SORAĞINDA
2010-05-01 : DÜYÜNÇƏ
2010-04-17 : CƏRRAH BIÇAĞI
2010-02-20 : DÖZÜM MƏQAMI
2010-01-30 : AYRILIQ ANI
2010-01-16 : SEÇİM ANI
2009-12-12 : SÜKUTLA SÖHBƏT
2009-11-27 : BƏRAƏT KAĞIZI
2009-11-21 : KÖLGƏLƏR...
2009-10-31 : YARPAQ TÖKÜMÜ
2009-10-10 : CAVABSIZ SUALLAR
2009-09-12 : BİR AN
2009-08-22 : HƏFTƏMİN ACISI
2009-06-20 : XOCALI TOYU
2009-06-06 : UZUN BİR GÜN...
2009-05-23 : VAXTINDA
2009-05-02 : AĞLAYAN BULUDLAR
2009-03-14 : "BƏXTƏVƏRLİK"
2009-03-07 : ANAMA MƏKTUB...
2009-02-28 : ADİ RİYAZİYYAT
2009-01-31 : CAN AĞRISI
2009-01-24 : "ƏZABSIZ ANLAR
2009-01-10 : BƏHANƏ
2008-12-31 : Bazarlıq
2008-12-13 : DƏLİ ADAM
2008-12-06 : FAYDASIZ QAZINTI
2008-11-22 : PULUN VAR?
2008-11-15 : QALXANIN ENMƏSİ
2008-10-18 : ÖMRÜN BİR ANI
2008-10-11 : PAYIZ YAĞIŞLARI
2008-09-28 : MƏKTUBLAŞMA
2008-09-06 : QAYNAR QAZAN
2008-08-30 : ERA
2008-08-23 : OVCUMDA YANAN OD
2008-08-02 : QARIŞIQ YAZI
2008-07-12 : QƏFLƏT YUXUSU
2008-06-28 : ƏRKƏSÖYÜN
2008-06-07 : BAŞ AĞRISI
2008-05-17 : QURUMUŞ GÜLLƏR
2008-04-19 : DAŞ
2008-03-20 : ATHAAT
2008-02-02 : PASİBAN
2008-01-12 : AMERİKA AYISI
2007-12-06 : XƏBƏRDARLIQ
2007-11-24 : QALMAQAL
2007-11-23 : ÇÖKHAÇÖK
2007-11-22 : QIZDIRICI...
2007-11-03 : QOYUN BƏXTİ...
2007-10-27 : AŞİQLİK
2007-10-24 : XƏCALƏT
2007-10-19 : PAYIZ NOTLARI
2007-10-10 : BASARAT
2007-10-06 : ƏBƏDİ ÜNVAN
2007-10-06 : PERSONAJ
2007-10-05 : ÜÇ PÖHRƏ
2007-10-04 : HADİSƏ
2007-10-03 : HAVA
2007-10-02 : ÜZƏRLİK
2007-09-22 : HÖKM
2007-09-15 : VAHİMƏ
2007-09-01 : İNSTİNKT
2007-08-28 : NİYƏ ÖLDÜ?..
2007-08-15 : GÜNAH
2007-08-11 : PARALEL
2007-08-08 : GÜNVURMA
2007-08-07 : SALON
2007-08-04 : HÖRMƏT(sizlik)
2007-07-31 : TELEFON ZƏNGİ
2007-07-28 : QUDUZLUQ
SON XƏBƏRLƏR
2019-11-11
2019-11-09
2019-11-08


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (92.31%)
Pullsuz (7.69%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
Qazaxda Aslanbəyli kəndinin camaatı sünnüdür, Ürkməzli kəndinin camaatı isə şiədir. Həmin kəndlərə 10 dəqiqə intervalnan iki avtobus işləyir.

Bir dilənçi Aslanbəyli kəndinə gedən avtobusa minib əl açıb yolboyu camaatdan sədəqə istəməyə başlayır:

- Siz Həzrəti Əli xatrinə mənə kömək eləyin!

Bir-bir hamıya yaxınlaşır, amma heç kim pul vermir.

Şair Elnur Aslanbəyli də oturubmuş arxada. Üzünü dilənçiyə tutub deyir:

- Ay dayı, bu Ömərin avtobusudur, sən düş arxadan gələn Əlinin avtobusuna min!




digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK