warez script warez forum Leaks Forum orkide Link kısaltma sitesi shell indir mavi orkide Link kısalt PHP Scriptler Ataşehir kadın kuaförü Warez forumu hacklink satın al cialis yorumları Adalet.az | NATURALİST YAZI Adalet.az | NATURALİST YAZI Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

NATURALİST YAZI

28982    |   2008-06-07 18:44
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Naturalizm terminini sənətə, ədəbiyyata fransızlar gətiriblər - amma sözün kökü latın dilindən gəlir. Natura - təbiət deməkdir, naturalizm - təbii. Naturalizmin tədqiq obyekti müxtəlif fizioloji proseslərin fonunda insan xarakteridir. Yəni bu cərəyanın estetikası başlıca olaraq fiziologiyaya əsaslanır. İlk vaxtlar sənəti gerçəkliyə yaxınlaşdırmaq, fərdi xüsusiyyətli canlı xarakterlər yaratmaq meylləri sonralar adamların özəl əlamətlərinin bioloji cəhətdən izahı insan psixikasının qeyri-normal təzahürlərinə hədsiz maraqla əvəz olundu. Naturalizmin vəzifəsi insan xarakterini eksperimental şəkildə öyrənməkdir. Sənət əsəri "insani sənəd" kimi götürülür, əsas estetik kriteriya isə bu əsərdə əks olunmuşların gerçəkliyə nə dərəcədə uyub-uymamasıdır. Deyək ki, bu cərəyanın ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Emil Zolya öz əsərlərində insanların məişətini, həyat şəraitini təsvir edəndə bütün təzadların, mübarizələrin kökünü göstərə bilir və izah edə bilir. İnanır ki, cəmiyyətin maariflənməsi fəsadları ortadan qaldırmağa imkan verəcək. Naturalistlər belə düşünürdülər ki, elm kimi ədəbiyyat da material seçimdə müstəqil ola bilməz. Yazıçı üçün ayıb mövzular və yararsız süjetlər yoxdur. Əksinə, bütün kobud, qaba həyat həqiqətləri ədəbiyyata mövzu ola bilər, eləcə də bütün heyvani instinktlər də, biologizmlər də. Salvador Dalinin rəsmlərini xatırlayaq - burda nələr yoxdur? İnsan ekskrementləri, qan, parçalanmış bədən fraqmentləri və s. Hər halda belə bir fikir var ki, modernizm də naturalizmdən qaynaqlanır.
   
    Tələbə olanda, ədəbi fəlsəfi cərəyanları öyrənəndə bizə deyirdilər ki, naturalizmin bir çox nümayəndələri mürtəce-idealist mövqedən çıxış edirlər və naturalizmin əsas məqsədi gerçəkliyin surətinin çıxarılmasıdır. Dialektik və tarixi materializm cəmiyyətə və insana naturalistcəsinə yanaşmağı rədd edir.
   
    Həmin bu naturalizm sözü ilə ilk təcrübi tanışlığım Dövlət Televiziyasında işə başladığım illərdə oldu. Nəyinsə gerçək, bəzək-düzəksiz təsvirini göstərəndə baş redaktorumuz Nahid Hacızadə o dəqiqə üstümüzə qışqırırdı - "bu nə naturalizmdi, yığışdırın!". Biz də qorxa-qorxa proqramı yenidən montaj edərdik və ekrandan ancaq gül-çiçək, gözəllik görünərdi. Prinsip etibarilə indi də çox şey dəyişməyib. Ancaq baxırsan ki, bəzi televiziya kanallarında, realiti şoularda var və çox eybəcər görüntülər çıxır meydana. Məsələn, mənə görə, yarışma proqramlarının hamısı xalis naturalizmdi ki var. Millətin necə xəstə təfəkkürlü olduğunu göstərirlər. Axı bu cəmiyyətdə ağıllı fərdlər də var. Amma onları görmürük. Çünki onlar tənqidi realizmin nümayəndələridi. Gördüyümüz nədi? Sosializm realizmi ilə naturalizmin qarışığı. Yəni indi bizim mənsub olduğumuz ideologiya ancaq bu cərəyanları qəbul edir. Bunları özləri bilərlər, nə istəyirlər, göstərsinlər. Mənim dərdim başqadır. Gözümü yumub yanından tez-tələsik ötüb keçsəm də iyi-qoxusu düz otağıma vurur. Bütün günü bu qoxunun "xoş təsiri" altında işləməyə məcburam - tualet qoxusunun. Əvvəldən xəbərdar eləmişəm, yazı naturalist yazıdı).
   
    Bu yaxınlarda mətbuatda oxudum ki, doğma nəşriyyatımız xaricdən yeni çap avadanlığı alacaq. Lap oxumasam da pəncərədən görürəm ki, arxa tərəfdən böyük vüsətlə tikinti işləri aparılır. Bu xəbəri eşidəndə sevindim, çox sevindim, lap çox sevindim. Deməli, bizim qəzetlərin də qəşəng, gözəl çap olunmaq şansı olacaq. Amma tutalım, qəzetlər gözəlləşdi, bəs bu qəzetlərdə çalışanların iş şəraiti necə? Bəs tualetlərin durumu necə? Deyək ki, bizim nəşriyyatda ayrı-ayrı mərtəbələrdə bəzək-düzəkli redaksiyalar da var, rəhbərlik də özünə qəşəng rezervasiyalar düzəldir, amma onların tualetləri də ayrıdı, açarları da özləri ilə gəzdirirlər. Bizim kimi gettolara sığınmışlar da ümumi, ictimai tualetlərdən istifadə etməyə məcburdurlar. Həmin sözü tez-tez işlətdiyimə görə üzr-zad istəmirəm. Yemək-içmək, nəfəs almaq və başqa şeylərlə bərabər bu da təbii, fizioloji prosesdir və bütün canlılar da özlərinin fizioloji tələblərini ödəyirlər. Özü də insanlar bu məkanda gigiyena tələblərinə əməl etmək məcburiyyətindədirlər. Əks halda min cür xəstəliyə yoluxa bilərlər. Yenə tutalım, özünə zor eləyib bu tualetdən istifadə eləmədin, birtəhər evə çatdırdın, bəs bu dəhşətli üfunətin içində necə işləyəsən?
   
    Əvvəl bizim mərtəbədə ancaq kişilər üçün tualet vardı. Elit təbəqə özlərinin ictimaisini açarladıqlarından deyindik, danışdıq, cibimizdən pul verdik , həmin görkəmli məkanı iki yerə böldülər. İndi birinin əvəzinə ikisinin qoxusu vurur koridora. Bu qoxu da elə bir şeydi ki, rəhbərliklə proletariatı bir-birindən ayırmır. Amma görünən budur ki, kimsə narahat deyil. Hamıya xoşdu. İş bundadır ki, bu ictimai tualet məsələsi bütün məmləkət üçün problemdi. Yalandan-palandan turizmdən danışıb qulaqları yağır eləmək lazım deyil. Mən bu qədər ölkələrdə olmuşam, oralarda heç bir tualetdən tualet iyi gəlmir, əksinə, ətir iyi gəlir. Əgər görünməmiş templərlə Avropaya doğru gediriksə, yekə-yekə binalar tikiriksə, gözəl-gözəl maşınlarda gəziriksə, bu mədəniyyəti də özümüzdə formalaşdırmalı deyilikmi? Bizim millətin tualetdən istifadə qaydalarını öyrənmək üçün maarifçi kurslara ehtiyacı var. Kompüter, dil kursları kimi. Müharibədən sonra hərə bir dağdan enib şəhərə, burda da tualet daxil öyrəniləsi çox şeylər var. Fikir vermisinizmi, şəhərin küçələrindən, divarlarından nə iyi gəlir? Təbii ki, yayda yağış yağmır, təbii ki, küçələr də yuyulmur, insanların da mədəniyyəti məlum. Belə yerə turist gələcək? Onlar bu məsələlərə çox böyük diqqət verirlər.
   
    Əşi, bu küçələr sözgəlişi yadıma düşdü. Uzaqbaşı şəhərə gəzməyə getməzsən, ictimai nəqliyyatdan istifadə etməzsən, insanlarla ünsiyyətdə olmazsan, bəs iş yerində necə olsun? Otaqlarımızda oturmaq mümkün deyil. Özü də bu təkcə bizə aid deyil. Bütün idarə və təşkilatlar bu gündədi. Tarixən, ənənəvi olaraq. Ona görə deyirəm ki, bu sahədə maarifçilik işinə böyük ehtiyac var. Tutalım, xaricdən avadanlıq gətirdik - bunları işlətməyə baş da lazımdı, ya yox. Mənə qalsa, birinci növbədə tualetdən istifadə qaydalarını öyrədəcək instruktorlara da ehtiyac var. Desin ki, tualetdən çıxandan sonra suyu çəkmək lazımdır, tualet kağızını zibil qabına atmaq lazımdır. Desin ki, tualetləri təmizləmək lazımdır. Təmizlik demişkən, hətta Türkiyədə bu işləri görən adamların üst-başına baxanda adamın ürəyi açılır. "Təmizlikçi" sözünə tam uyğun gəlirlər. Xüsusi uniformaları da var. Bizdə isə elə xarici görkəmləri ürək bulandırır. Belə çıxır ki, xadimədisə əyni də çirkli olmalıdır.
   
    Bura vağzal deyil ha, mətbuatın gül-çiçəklərinin yığışdığı məkandı. Çox fikirləşirəm ki, bundan çıxış yolu nədir? Hər tualetin qapısına bir polis qoyası dg Bizim buralarda bir kişi var, deyəsən, böyük vəzifəli adamdı, çünki bütün günü hamını söyə-söyə gəzir. İcarə haqqını bu yolla alır, amma tualetlərə heç fikir vermir. Bir də bizim mərtəbədə fikir vermişəm bir qız var, çox dik-dik yeriyir, tualetin açarları da ondadı. Soruşub-eləmişəm deyiblər ki, rəhbərliyin xüsusi imtiyazlı nümayəndəsidi. Əvvəl ağlımdan keçirtdim ki, ay yazıq, camaata qızıl-brilyant alırlar, ev-maşın alırlar, sənə də ictimai tualetin açarlarını etibar eləyiblər. Amma sonra bu qərara gəldim ki, bizim gerçəklikdə tualet sahibəsi olmaq da bir statusdu. Özü də nəzərə alsaq ki, ölkədə nə qədər avara, savadsız, şantajist, reketir, vəhşi var yığışıb bu binaya, mənzərə aydınlaşır. Bu yaxınlarda qonşu qəzetlərdən biri baş çobanın (indi baş redaktorun) əmək kitabçasının surətini qəzetdə dərc eləyib. Mən burda bir qeyri-adilik görmürəm. Vaxtilə baş çoban olub, indi də dağlar əldən gedəndən sonra olub baş redaktor və bu yolla pul qazanır. Və onun şantaj elədiyi vəzifə sahiblərinin də çobandan fərqli olduğunu kimsə iddia eləyə bilməz. İndi böyük-böyük kürsüləri qamarlayanlar dünənə qədər heç kim idi. Elə həmin qonşu qəzetin hörmətli bir müxbiri axşamacan redaksiyanın otaqlarında bozbaş bişirir. Bu adamın da içində böyük bir kulinar potensialı yatır. Yemək bişirməyə başlayanda tualetin üfunəti ilə soğanın iyi qarışır bir-birinə. Sonra da yağlı qabları gedib həmin tualetin əl yuyan yerində yuyurlar. Yağ da bütün deşikləri tutur, çirkab qalır əl-üz yuyanda. Bu mənzərəni gözünüzün qabağına gətirin. Ya da çayı tökürlər tualetin içinə. Ay aman, sonra da həmin qablarda yemək yeyirlər. eyillər. Həm də polisin də bu məkandan doğru-düzgün istifadə edəcəyi sual altındadır. Elit təbəqə ilə sadə xalqı mərtəbə-mərtəbə ayırmağın da xeyiri olmayacaq, qoxu-üfunət hər tərəfə yayılacaq. Bəlkə xaricdən birdəfəlik istifadə üçün tualetlər idxal edək? Yeni binada yeni avadanlıqlar və birdəfəlik tualetlər. Gözəl perspektivdi, deyilmi? Ya da yeni işə götürülən adamlara sorğu anketləri verilsin və ilk sual da belə olsun: "Evinizdə tualet görmüsənmi, tualetdən istifadə edə bilirsənmi?"
   
   
   
    ***
   
   
   
    Mən adıyla məzmununun bu qədər uyğunlaşdığı bir məkan tanımıram. Yəni bir tərəfi elə, bir tərəfi belə, biri üçün yaxşı, biri üçün pis. İşıqlarımız yanır-sönür, kompüterlərimiz sıradan çıxır - dillənmirik, qışda soyuq olur, yayda isti - dillənmirik, heç bir şəraitimiz yoxdur - dillənmirik, amma vallah, bu üfunətin iyinə dözmək olmur.Deyəsən, mən bu yazımda bütün "izm"ləri qatdım bir-birinə. Tualetlərdən dəhşətli qoxu yayılır - bu, naturalizmdi. Hələlik təmiz tualetlərin açarı dik-dik gəzən qızın əlindədi - bu, realizmdi. (Açarları vermir, düz eləyir, vəhşilər nə bilir tualet nə deməkdi? Amma burda da, deyəsən, mürtəce burjua yazarının sinfi mahiyyəti üzə çıxır). Mən bu iş şəraitindən narazıyam - bu, tənqidi realizmdi. Binanı təmir edirlər və yeni çap avadanlığı gətirirlər - bu da sosializm realizmi. Deyəsən, postmodern heç nə olmadı...


YAZARIN ARXİVİ

2019-04-07 : Olsunmu?!
2018-11-27 : SEVGİ ADASI
2018-09-22 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2018-06-23 : İNSAN
2018-05-27 : 100 cavan oğlan
2018-05-10 : SEÇİLMİŞ
2018-02-13 : Qızım...
2018-02-09 : GEDİŞ
2018-01-19 : MÜƏLLİM
2017-11-25 : Sincab günü
2017-09-24 : Miqr - A - siya
2016-12-16 : CANAVAR VAXTI
2016-07-04 : Polis günü...
2014-12-11 : SEÇİLMİŞ
2014-11-07 : BU DA MƏN...
2014-08-21 : BEŞ
2014-04-02 : Elegiya
2014-03-14 : Quo vadis?..
2013-09-18 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2012-11-02 : ƏQRƏB BÜRCÜ
2012-10-11 : KÖRPÜ
2012-08-18 : NEKROFİLİYA...
2012-06-23 : İNSAN
2012-02-22 : SOYQIRIM
2011-12-15 : CANAVAR VAXTI
2011-10-29 : Yol ROMANI
2011-10-22 : Yol ROMANI
2011-10-08 : Yol ROMANI
2011-10-05 : MÜƏLLİM GÜNÜ
2011-05-21 : TELESKOP
2011-04-30 : MAY NƏĞMƏSİ
2011-04-23 : SEVGİ ADASI
2011-04-16 : SEVGİ ADASI
2011-04-09 : SEVGİ ADASI
2011-03-12 : MÜƏLLİM
2010-12-18 : MÜSAHİBƏ
2010-10-02 : WOMAN IN LOVE
2010-09-22 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2010-05-08 : SEÇİLMİŞ
2010-05-01 : MAY NƏĞMƏSİ
2009-11-14 : SARI ODALAR
2009-08-22 : BEŞ
2009-05-19 : ATA OLMAQ HAQQI
2009-03-20 : ƏNƏNƏLƏR
2009-02-28 : FALA BAXIRAM
2009-02-07 : ANANIN KİTABI
2009-01-31 : BLOKADA
2009-01-24 : YADA DÜŞDÜ
2009-01-17 : İKİ SEVGİ
2008-12-31 : BİS SEXTUS...
2008-07-12 : SEZON FİNALI
2008-06-28 :
2008-06-24 : İNSAN
2008-06-21 :
2008-06-07 : NATURALİST YAZI
2008-05-31 : 555
2008-05-24 : YÜZ CAVAN OĞLAN
2008-05-17 : SORĞU
2008-05-03 : MAY NƏĞMƏSİ
2008-04-26 : ƏLAC NƏDİR?
2008-04-05 : DEPRESSİYA
2008-03-20 : ƏNƏNƏLƏR
2008-03-15 : QUO VADIS?..
2008-03-12 : ETİRAF
2008-02-16 : PAY
2008-02-12 : MƏN VƏ SƏN
2008-01-08 : İKİ ÜZLÜ AY
2007-12-12 : SEÇİLMİŞ
2007-11-24 : RƏĞBƏT
2007-11-17 : AY ÖLKƏSİ
2007-11-15 : ƏZİZ İNSAN
2007-10-06 : YOLDAŞ ÇE
2007-09-29 : DAMA ÇIXAQMI?
2007-09-15 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2007-09-11 : BİR GÜN...
2007-07-09 : SƏS
2007-06-30 : HAVA AXINLARI
2007-06-23 : İNSAN
2007-06-09 : İMTAHAN
2007-05-26 : J F K
2007-05-19 : ATA OLMAQ HAQQI
2007-05-09 : SEÇİLMİŞ
2007-05-05 : BƏHANƏ
2007-04-28 : NAĞIL
2007-03-10 : İT DƏFTƏRİ
2007-03-08 : QADIN BAYRAMI
2007-02-24 : SOYQIRIM
2007-02-17 : KÖRPÜ
2007-02-16 : TƏZADLAR
2007-02-16 : İMTAHAN
2007-02-16 : SAKİT MÖVSÜM
2007-02-16 : MÜƏLLİM GÜNÜ
2007-02-16 : DAŞ
2007-02-12 : QƏLƏBƏ GÜNÜ
2007-02-10 : MÖVZU
2007-01-27 : İKİ ÜZLÜ AY
2007-01-20 : SAKİT MÖVSÜM
2007-01-13 : Ehtiyac
2006-12-30 : HƏMRƏYLİK
2006-12-16 : CANAVAR VAXTI
2006-12-13 : QOVŞAQ
2006-12-09 : QOVŞAQ
2006-11-25 : ZƏİF BƏND
2006-11-11 : ƏQRƏB BÜRCÜ
2006-11-04 : PASSİO
2006-10-28 : ŞƏKİLÇİ
2006-09-25 : DAŞ
SON XƏBƏRLƏR
2019-05-22


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Kubokun sahibi kim olacaq?

"Qarabağ" (66.66%)
"Qəbələ" (20%)
"Sumqayıt" (6.67%)
"Zirə" (6.67%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

Aqşin Yenisey dostları ilə babat yeyib-içir, sonra gedir əmisigilə. Həyətdə it daraşır buna, qolun-qılçın cırmaqlayır. Evə girəndə əmisi deyir:

- Ay bala, bu nə haldı?

- İt tutdu.

- Ə, it bağlıydı axı?!

Aqşin:

- Əmi, it bağlıydı ey, amma mən açıqıydım.





digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK