ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

ZƏNCİ MUSANIN XATIRLATDIQLARI - Seyfəddin Altaylı yazır

27228    |   2020-06-19 13:13
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Bəzi oxucularım yazının başlığına baxıb zənci Musanın bizlərlə nə əlaqəsi ola bilər deyə fikirləşə bilər. Amerikada zənci George Floydun ağdərili bir polis tərəfindən heç də insan xilqətinə yaraşmayan şəkildə qətlə yetirilməsi olayının olduğu, dünyada əslində bu olay bəhanə edilərək ABŞ-ın vəhşi imperialist xarakterinə duyulan nifrət büruzə verilərkən belə bir yazı ilə nəyi məqsəd götürürsünüz deyə düşünə bilər? Əlbəttə, hər bir oxucu öz fikrində haqlıdır, istədiyi fikri mənimsəyər,itəmədiyini tənqid edə bilər, buna qarışmaq heç kəsin haqqı deyildir. Tənqidlər məqsədsiz, qərəzli, ləyaqətsiz və insafsız olsalar da, onlar əslində yazılan fikir haqqında müsbət düşüncə yaradırlar. Bu səbəblə hər bir oxucunun fikrinə hörmətlə yanaşdığımı bəri başdan bildirmək istəyirəm.

Osmanlı dövləti

600 il üç qitədə hökmran oldu və dünya tarixində bu zamanın yarısından artığını yaşayan imperiya vardırmı görəsən!? Osmanlının bu boyda bir ömrü yaşaması istər-istəməz belə bir sual yaradır: Osmanlı altı yüz il boyunca bir çox xalqı öz hakimiyyəti altında silah gücünə saxladı?! Bu suala "bəli" cavabı verənlər də olacaqdır, ancaq həqiqət bu deyildir. Bəli, Osmanlı dövləti dünya tarixində 376 il yeganə güc kimi çıxış etmişdir və bu tale heç bir millətə və dövlətə qismət olmayıbdır, ancaq Osmanlının altı əsr boyu dünya tarixində müsbət bir iz salıb getməsi bu dövləti yaradan və idarə edən Türk deyilən millətin xislətinin əsəridir, onun milli anlayışının nişanəsidir.

Zənci Musa əslində Sudanlıdır. Ailəsi o vaxtlar Osmanlıya bağlı Girit adasına gedib məskunlaşıb və Musa 1880-ci ildə bu adada dünyaya gəlib.

Babası Qahirədə yaşayan Osmanlı dövlətinə könüldən bağlı bir şəxs imiş. Musanı yanına Qahirəyə aparır və onu İslam dininə bağlı bir insan kimi yetişdirir. Musa, İtalyan orduları 1911-ci ildə Liviyanı işğal etdiklərində Şeyx Sunusinin italyanlara qarşı başlatdığı müqavimət hərəkatında iştirak edir. Gedən döyüşlərdə öz cəsarəti və səmimiyyətiylə böyük uğurlar əldə edir. Orda mərhum Ənvər Paşa tərəfindən yaradılan Təşkilatı Məxsusanın əfsanəvi şəxsiyyəti Əşrəf Səncər Quşçubaşının diqqətini cəlb edir. Əşrəf bəy onu yanına alır və özünə köməkçi edir.

Əşrəf SəncərQuşçubaşı

rusların 19-cu yüz ilin ikinci yarısında Qafqazda törətdiyi qırğınlardan canını götürüb Osmanlıya sığınan bir Çərkəz ailəsinin evladıdır. Əşrəfin ailəsinə Osmanlı padşahı xüsusi diqqət yetirir və Əşəf saray mühitində yetişir, zabit olur, Libya hücuma məruz qaldıqda da dövlət tərəfindən xüsusi təyinatla ora yollanır. Əşrəf Səncər bəy Osmanlı dövlətinin tənəzzülünə qarşı mübarizə yeridən "and içmiş zabitlər" dəstəsinin görkəmli bir qabaqcıl şəxsiyyətidir.

1453-cü ildə İstanbulun alınmasıyla İpək Yolunun kontrolu Türklərin əlinə keçdiyindən xristian dünyası ayrı bir yol axtarmağa başlayır və başda İngiltərə və Fransa olmaqla macərapərəst ziyalılarını dünyanı dörd küncünə yollayırlar ki, buna çarə tapsınlar. Nəhayət, Ümit burnu tapılır və dəniz ticarət yolu İpək Yolunu əvəz etməyə başlayır, ancaq bu yolun güvənliyi Hindistandan başlayaraq Yəmən, Misir və Afrika qitəsinin sahillərindən keçməkdədir. Osmanlı dövlətinin Afrikanı və Ərəbistan Yarımadasını itirməsinin planını cızan və həyata keçirən İngiltərə, köməkçiləri də Fransadır, İtaliyadır.

İngiltərə, Fransa və Rusiya tərəfindən itəliyərək üsyan etdirilən xalqlarla hər cəbhədə mübarizə aparması və yüzillər boyu cəbhədən-cəbhəyə yönələrək qırıla-qırıla taqəti kəsilən ordusuyla tənəzzülə üz tutan Osmanlı italyanlara qarşı yeridilən mübarizəni itirir və Liviya ilə birlikdə Afrika torpaqları da əldən çıxır.

Zənci Musa Osmanlının belə taqətsiz bir zamanında Əşrəf Səncər bəylə görüşür. Liviya itirildikdən sonra 1912-ci ildə Balkan müharibələri başlayır və Musa Qərbi Trakiya Cümhuriyyətinin yaradıldığı, Ədirnə şəhərinin işğaldan xilasında da ön cərgədə mübarizə yeridən bir qəhrəmandır. Birinci Dünya Müharibəsi başlayan kimi Çanaqqala döyüşlərində iştirak edir və Tanrı onu bu döyüşdə də ən ön cərgədə mübarizə yeritməsinə baxmayaraq qoruyur.

İngilis orduları Yəməndən başlayaraq yavaş-yavaş yuxarıya doğru irəliləyərkən onlara güclü zərbələr endirilməsi vacib bir məsələ olur və Ənvər Paşa, Təşkilatı Məxsusanın sonuncu lideri Əşrəf Səncər bəyi evində ziyarət edir bu məsələni ona açır. Yəmən xalqı da Ənvər Paşa və Əşrəf bəy kimi eyni fikri daşıyır və İngilis işğalına qarşı çıxır, lakin onlara kömək getməlidir. Ənvər Paşa 300 min ədəd qızıl hazırlayır və bunları Əşrəf Səncər bəyə verərək yola salır ki, onları Yəmənə aparsın, ancaq Orta Şərq ingilis işğalı altındadır.

Əşrəf bəy qızılları Mədinəyə kimi qəzasız-bəlasız aparır Mədinəni müdafiə edən Fəxrəddin Paşaya məsələni açır. Fəxrəddin Paşa da ordusuyla Xeybərə kimi onlara müşayiət edir və oradan yola salır. Əşrəf bəy və 70 Təşkilatı Məxsusaya mənsub qəhrəman on kilometr sonra Cəmbələ deyilən yerdə 25 min nəfərlik ingilis ordusuya mühasirəyə alınır, gecə səhərə kimi yeridilən mübarizədə birər-birər şəhid olurlar, Əşrəf bəy başından yaralanaraq əsir düşür, ancaq daha öncə Musaya "hər nə olarsa olsun, bu qızılları Sənaya çatdır"- deyə əmr edir. Musa da bir neçə yoldaşı ilə qızılları dəvələrə yükləyib gecənin qaranlığında aradan çıxır və sağ-salamat onları Sənaya aparıb 12 Yanvar 1917-ci il tarixində Əli Said Paşaya təhvil verir.

Musa bu dəfə Yəməndə ingilislərə qarşı döyüşür və əsir düşür, Birinci Dünya Müharibəsi qurtardıqda azadlığa buraxılır, 1919-cu ilə kimi də Yəməndə yaşayır. Anadoluda Milli Azadlıq Hərəkatının başladığını eşidər-eşitməz İstanbula üz tutur. Üz tutur ancaq İstanbulda nə cibində pulu, nə yatacaq, sığınacaq bir yeri vardır.

Bir gün Bəyazid Camesində

namazını qılıb eşiyə çıxdıqda Yəməndə qızılları təhvil verdiyi Əli Said Paşa onu görür və acınacaqlı vəziyyətini o anda hiss edir. Ona deyir ki, bir ərizə yaz sənə maaş bağlayaq. Musa da cavab olaraq "Paşam, bu kasıb xalqın pulunu qəbul edə bilmərəm"- deyə cavab verir. Əli Said Paşa ondan ayrılıb gedir hambalların rəisi ilə görüşür və bir neçə gün sonra Musanı tapıb onu yanınca aparır. Orda Musaya Qaraköy Gömrüyündəki hamballara rəhbərlik etməsini təklif edirlər, lakin Musa onu da qəbul etmir və "Paşam, çox şükür mənim gücüm-qüvvətim yerindədir, özüm hamballıq edərək güzəranımı təmin edə bilərəm, siz mənə verəcəyiniz rəhbərliyi hamballıq edə bilməyəcək qədər qoca bir müsəlmana verin" deyir və hamballığa başlayır. Gündüzlər hamballıq edir, gecələr də İstanbuldan Anadoludakı milli mübarizə üçün gizlin yollarla silah çatdırılması yolunda əlindən gələni edir. Və Mondros sazişi imzalanır, Osmanlı ordusu buraxılır, İstanbul İngilislər tərəfindən işğal edilir. İşğal qüvvələrinin komandiri general Harrington bir gün Qaraköy gömrüyündə onu görür.

Baxır ki, Musa ağır kisələri bir əliylə götürüb çiyninə atır, heç nəyə də fikir vermir. Harrington Musanın gücünə və görkəmli bədəninə valeh olur, onun kim olduğunu soruşduqda, onun 25 min nəfərlik İngilis ordusunun mühasirəsini yarıb 300 min qızılı Sənaya aparan şəxs olduğunu söyləyirlər. Harrington Musanın yanına gedərək, "Gəl bizə işlə, sənə istədiyin qədər qızıl verərik" dedikdə Musa ona tərs-tərs baxır və "Hər bir söz hər adama təklif edilməz. Mənim bir dövlətim var - Osmanlı, aylı-ulduzlu bir bayrağım var. Sonra sizinlə işimiz hələlik qurtarmadı"- deyir və qayıdıb işini görməyə başlayır.

Yaşadığı həyatın dərdi-səri, kifayətsiz qidalanma, ən önəmlisi də Osmanlı dövlətinin süqutu, komandiri Əşrəf Səncərdən ayrı düşməsi onu qəmə qərq edir və Musa vərəm xəstəliyinə düçar olur, müalicədə də müsbət nəticə alınmır və özbəklər Təkkəsində Tanrıya qovuşur. Tanrı məkanını cənnət eləsin. Sandıqçasından isə bir "Qurani-Kərim”, kəfəni və Əşrəf Səncər bəyin üzünü yazıb imzalayaraq hədiyyə etdiyi bir fotoqrafı çıxır.

Osmanlı dövlətini 600 il yaşadan güc, türk millətinin hər bir insana Tanrının müqəddəs əmanəti kimi yanaşması idi. Zənci Musa da onun sadəcə olaraq bir örnəyidir. Biz türklərlə digər millətləri fərqləndirən yeganə nöqtə də burasıdır. Bu gün yenə Şeyx Sunusinin yurdunda imperialistlərin oyuncağı olan, ona yüksəlmənin yolunu açan Qəddafiyə xəyanət edən general Hafterin kitabını bağlamaq üzrəyik və inşallah bağlayacağıq da. Bununla da Zenci Musaların ruhunu şad edəcəyik.

Seyfəddin Altaylı,

Ankara,

altaylı[email protected]



İmza:

YAZARIN ARXİVİ

2020-01-10 : HAYDUTLAR
2019-02-26 : SALAMLARLA
2018-06-01 : SON ZƏNG
2018-04-28 : YALANÇININ ŞAMI
2018-02-24 : TARİXİ ADDIM
2017-10-21 : NƏ YAZIM?
2017-03-10 : XOCALI-DӘNİZLİ
2017-03-04 : XOCALI-DӘNİZLİ
2016-12-17 : Etimad, kimə???
2016-11-12 : TANRININ DOSTLARI
2016-09-24 : Salam, Dostlar
2016-05-28 : ATA YURDUMUZDA
2016-03-05 : XOCALI HƏFTƏSİ
2015-12-30 : YENİ İL
2015-12-26 : BİZİM DÜNYAMIZ
2015-12-05 : KÜLƏK ƏKƏN...
2015-11-28 : ÜÇ GÖMRÜK
2015-10-31 : SEÇKİLƏRİMİZ
2015-10-17 : KÖÇÜMÜZ
2015-08-29 : ALTAYDAN QAFQAZA
2015-06-20 : KİMDİR QATİL?!
2015-06-06 : LÜKSEMBURQDAN
2015-05-02 : 24 NİSAN
2015-03-14 : 8 MARTIN ARDINDAN
2015-03-07 : XOCALINI ANLAMAQ
2014-12-27 : BODUN
2014-11-29 : XƏZƏRİN MEHİ
2013-10-26 : XƏYALİ
2013-10-05 : ZEHTABİNİ ANDIQ
2013-09-28 : SAĞ OL, BAKI
2013-08-17 : KEÇƏN GÜNLƏR
2013-08-03 : BELƏ DÜNYANIN
2013-03-30 : BAYRAMIN ƏZABI
2013-03-16 : XOCALI HƏFTƏSİ
2013-02-02 : ADIMIZLA BAĞLI
2012-11-21 : VAXT
2012-11-17 : VAXT
2012-09-01 : TİFLİS-BAKI
2012-04-07 : İNGİLİS OYUNU
2012-02-25 : XOCALI DƏRDİ
2011-10-29 : VƏHHABİLİK
2011-10-08 : VƏHHABİLİK
2011-09-17 : ELƏ GÜVƏNMƏK
2011-09-10 : ALTAY BİLİK
2011-08-13 : NƏJDƏT QOÇAQ
2011-06-04 : 28 MAYI ANLAMAQ
2011-05-28 : YALANÇININ ŞAMI
2011-04-16 : SİZ NƏSİNİZ?
2011-04-09 : ANA - OĞUL
2011-03-12 : ONLAR VƏ BİZ
2011-02-26 : XOCALI SOYQIRIMI
2011-02-05 : QURULTAYIMIZ
2011-01-29 : MAŞA SARKİSYAN
2010-10-30 : BAKI QEYDLƏRİ
2010-10-02 : AXTA-MAR
2010-07-10 : 35 QURUŞ
2010-05-15 : ZİDDİYYƏT
2010-04-24 : BAYQUŞLAR
2010-02-27 : TÜRKÜN ANALARI
2010-02-13 : ÇİÇİ
2009-11-27 : TÜRK MİLLƏTİ
2009-10-31 : BAYRAQ
SON XƏBƏRLƏR
2020-07-08


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (88.89%)
Pullsuz (11.11%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

Siyasətçi ilə dolu bir avtobus seçki kampaniyası üçün kənd-kənd gəzirlərmiş. Avtobus böyük bir fermanın yanından keçərkən avtobus sürücünün diqqətsizliyindən dərəyə aşır.

Fermer qaçaraq gəlir və gecə qurda-quşa yem olmasın deyə cəsədləri basdırmağa başlayır.

Ertəsi gün polis sorğu üçün fermaya gəlir.

Fermerdən soruşur:

- Deməli, avtobusdakı bütün siyasətçiləri basdırdın. Hamısının ölü olduğundan əminsən?

Fermer cavab verir:

- Bəziləri yaşadıqlarını iddia elədilər, amma siyasətçiləri bilirsiniz də, necə yalan danışırlar. Amma məni aldada bilmədilər.




digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK