hacklink Adalet.az | CÜMHURİYYƏTİ YARADANLAR Adalet.az | CÜMHURİYYƏTİ YARADANLAR Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

CÜMHURİYYƏTİ YARADANLAR

20602    |   2017-04-29 09:06
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

"Cümhuriyyət ərdəmli insanların rejimidir"
Charles de Montesquieu

Ayın 23-ündə Türkiyə Cümhuriyyəti Böyük Millət Məclisinin elanının 97-ci illiyi idi. Bir çox insanlar çıxıb bu haqda nitq söylədilər, öz fikirlərini qəzetlərdə, dərgilərdə, tv ekranlarında şərh etdilər. Ancaq əksəriyyəti əhali sayı 80 milyona çatan, öz ordusunun silahlarının 70 faizini buraxan, dostun ümid qalası, düşmənin qorxu obyektinə çevrilən bir Türkiyədən səsləndi.
Belə bir Türkiyədə meydan sulamağa nə var ki?..
1920-ci illərdə Ankara, Anadoluda şalvarının dizləri yamaqlı, çəkedinin (pencək) hər yanı limə-limə olmuş, köynəyində yaxasını ilikləyəcək düyməsi olmayan, ayağına geyməyə çarıq tapa bilməyən, əlində yabasından, dəryazından, belindən savayı aləti, əksəriyətinin torpağını sürməyə bir cüt qoşarı olmayan və yüzillər boyu cəbhədən-cəbhəyə yüyürərək lənətə gəlmiş imperiyanı qorumaqdan savayı heç nəyi düşünməyən oğullarını uzaq ellərdə qurban vermiş, qırıla-qırıla 80 faizi əlil, qoca, uşaq, qadından ibarət olan 11 milyon sayıya malik bir xalqın kasıb qəsəbəsi idi.
İstiqlal mübarizəsinə qoşulan görkəmli yazıçı Xalidə Ədib Adıvar Ankarada üzləşdiyi bir olayı xatirələrində belə danışıb: "Qızılay təşkilatında sədr idim. Düşmənlərin işğalı altındakı vətəni xilas etmək məqsədi ilə Atatürkün başlatdığı Azadlıq Mübarizəsi üçün konfranslar təşkil edirdik. Ankarada təşkil edilən bir konfransda çıxış etdikdən sonra yanıma basma çitdən don geyinmiş bir qadın ona-buna məni soruşaraq yaxınlaşdı, diyəsən gözləri yaxşı görmürdü. Mənə yaxınlaşan kimi də boynumu qucaqlayıb ağlaya-ağlaya dedi: "Mən özgələrinin pal-paltarını yuyub pul qazanıram. Həm güzəranımızı təmin edirəm, həm də yeganə güman yerim olan qızımın illik təhsil pulunu yığıram. Müəllim məktəbində oxuyur. O da bir gün sənin kimi müəllim olacaq və sənin kimi xalqın qarşısında öz fikirlərini ifadə edə biləcəkdi. Bircə oğlum vardı, Çanaqqala döyüşlərində şəhid oldu. İşimi əldən verə bilmirəm, çünki qızımı oxutmalıyam. Danışığında döyüşdən, müharibədən söhbət açdın, ancaq Çanaqqalanı, orda şəhid olanları dilinə gətirmədin". Qadın bunu dedikdən sonra əlini döşünə saldı və min lirə çıxarıb mənə uzadaraq, "bunu götür cəbhədə yaralanıb Qızılaya gələn yaralılarımız üçün xərcləyərsiniz". Özümü saxlaya bilmədim və gözümün yaşı sel olub axdı. O qoca qadının boynunu qucaqlayıb yanaqlarından öpdüm. Geriyə döndüm, yardımçılarımdan biri olan Zəhra xanım yaxınlaşaraq: "Bu böyük puldu Xalidə Xanım və Ankaralı kişilərdən cəmisi bu qədər pul yığa bilmişik, xalq çox kasıbdı", - dedi.
Xalqın belə bir halında Mustafa Kamal Çanaqqala döyüşlərində sərhədlərində gün batmayan bir imperiyanın şərəfini Çanaqqala Boğazının sularına qərq etdiyi silahdaşları ilə birlikdə hər yanı işğal olunmuş Anadoluya daxil olaraq İstiqlal mübarizəsini başlatdıqlarını Amasya, Sivas və Ərzurum konqresləri ilə xalqa çatdırmışdı.
Türkiyənin ilk məclisi 23 Nisan 1920-ci il tarixində Ankarada bir vaxtlar İttihad və Tərəqqi Cəmiyyəti mənsublarının klubu olan binada ilk yığıncağını təşkil edib. O vaxtın Ankarasında bu binadan savayı məclisi yığa biləcəkləri ayrı bir bina da yoxumuş.
İndi Ankarada göydələnlər göyə meydan oxuyur...
Millətin Ankaraya yolladığı vəkillər məclisin ilk toplantısında məktəblərdən toplanan sıralarda (parta) şagirdlər kimi yan-yana oturublar. Evlərdən, dükanlardan tənəkədən düzəldilmiş sobalar (peç) təmin edilərək bina qızdırılıb. Mebellər dövlətə məxsus binalardan toplanıb aparılıb, neft lampaları çayxanalardan yığılıb. Binanın damüstü örtüyündəki kirəmitlər qırılıb-töküldüyünə görə neçə günə kimi tələm-tələsik təmir edilib. Hər cürə təhlükənin meydan suladığı Anadolunun müxtəlif bölgələrindən Ankaraya sarı yola düşən millətin 127 nümayəndəsi bəziləri piyada, bəziləri atla çətin bir yolçuluqdan sonra qəsəbəyə çataraq ilk məclisdə yer tutub. Məclisdə edilən çıxışlar baqqal dəftərlərinə yazılıb, çünki ayrı yazı-pozu vəsaitləri yoxmuş.
Anadolu xalqı İstiqlal mübarizəsini yürüdərkən Nəriman Nərimanovun Atatürk və silahdaşlarına yolladığı maddi yardımın nə mənaya gəldiyini Türkiyə və onu sevənlər çox yaxşı bilir. Ulu Tanrı ürəyi Türkiyə və Azərbaycan və bunlardan hərəkətlə bütöv Türk Dünyasını sevən, o yolda can verən hər bir şəxsiyyətimizin məkanını cənnət eləsin.
Mustafa Kamal Atatürkün silahdaşları ilə birlikdə başladaraq uğurla həyata keçirdikləri İstiqlal mübarizəsinə bu günün yox, o günün pəncərəsindən baxılmalıdı. Mərhum Nəriman Nərimanovun yardımına da, İstiqlal Mübarizəsində Azərbaycandan pay-piyada yola düşərək Anadolu torpaqlarında Məhmədçiklərlə çiyin-çiyinə döyüşərək şəhidlik şərbətini içən Azərbaycanlı oğulların müqəddəs məsləkinə də o günün pəncərəsindən baxılmalıdı.
İndiki Türkiyədə yaşayıb qəhrəmanlıq nitqləri irad etməyə, ona-buna barmaq silkələməyə nə var ki...g
Atatürk və silahdaşları Türkiyə Cümhuriyyətini yuxarıda dərdlərinin kiçicik bir hissəsini çatdırdığım Anadolu xalqıyla Tanrının köməyi sayəsində yaratdı. O məclis Türkiyə Cümhuriyyətnin qanunlarını müzakirələrlə, məşvərətlərlə qəbul etdi. Türkiyə illər uzunu o qanunları həyata keçirərək, vaxt-vaxt kəm-kəsirlərini aradan götürüb yenilərini qəbul edərək bu günə gəlib çatdı.
Bir vaxtlar biri çıxıb belə demişdi: "Bu qanunları iki dənə əyyaş qəbul edib".
Kül başına ay Araz, üstündən təzək adlanır...

Seyfəddin Altaylı,
Ankara
altaylı_s@yahoo.com



İmza:

YAZARIN ARXİVİ

2019-02-26 : SALAMLARLA
2018-06-01 : SON ZƏNG
2018-04-28 : YALANÇININ ŞAMI
2018-02-24 : TARİXİ ADDIM
2017-10-21 : NƏ YAZIM?
2017-03-10 : XOCALI-DӘNİZLİ
2017-03-04 : XOCALI-DӘNİZLİ
2016-12-17 : Etimad, kimə???
2016-11-12 : TANRININ DOSTLARI
2016-09-24 : Salam, Dostlar
2016-05-28 : ATA YURDUMUZDA
2016-03-05 : XOCALI HƏFTƏSİ
2015-12-30 : YENİ İL
2015-12-26 : BİZİM DÜNYAMIZ
2015-12-05 : KÜLƏK ƏKƏN...
2015-11-28 : ÜÇ GÖMRÜK
2015-10-31 : SEÇKİLƏRİMİZ
2015-10-17 : KÖÇÜMÜZ
2015-08-29 : ALTAYDAN QAFQAZA
2015-06-20 : KİMDİR QATİL?!
2015-06-06 : LÜKSEMBURQDAN
2015-05-02 : 24 NİSAN
2015-03-14 : 8 MARTIN ARDINDAN
2015-03-07 : XOCALINI ANLAMAQ
2014-12-27 : BODUN
2014-11-29 : XƏZƏRİN MEHİ
2013-10-26 : XƏYALİ
2013-10-05 : ZEHTABİNİ ANDIQ
2013-09-28 : SAĞ OL, BAKI
2013-08-17 : KEÇƏN GÜNLƏR
2013-08-03 : BELƏ DÜNYANIN
2013-03-30 : BAYRAMIN ƏZABI
2013-03-16 : XOCALI HƏFTƏSİ
2013-02-02 : ADIMIZLA BAĞLI
2012-11-21 : VAXT
2012-11-17 : VAXT
2012-09-01 : TİFLİS-BAKI
2012-04-07 : İNGİLİS OYUNU
2012-02-25 : XOCALI DƏRDİ
2011-10-29 : VƏHHABİLİK
2011-10-08 : VƏHHABİLİK
2011-09-17 : ELƏ GÜVƏNMƏK
2011-09-10 : ALTAY BİLİK
2011-08-13 : NƏJDƏT QOÇAQ
2011-06-04 : 28 MAYI ANLAMAQ
2011-05-28 : YALANÇININ ŞAMI
2011-04-16 : SİZ NƏSİNİZ?
2011-04-09 : ANA - OĞUL
2011-03-12 : ONLAR VƏ BİZ
2011-02-26 : XOCALI SOYQIRIMI
2011-02-05 : QURULTAYIMIZ
2011-01-29 : MAŞA SARKİSYAN
2010-10-30 : BAKI QEYDLƏRİ
2010-10-02 : AXTA-MAR
2010-07-10 : 35 QURUŞ
2010-05-15 : ZİDDİYYƏT
2010-04-24 : BAYQUŞLAR
2010-02-27 : TÜRKÜN ANALARI
2010-02-13 : ÇİÇİ
2009-11-27 : TÜRK MİLLƏTİ
2009-10-31 : BAYRAQ
SON XƏBƏRLƏR
2019-11-15
2019-11-14


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (93.33%)
Pullsuz (6.67%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
"- Orda danışdığın anektodu mənə də danışa bilərsən?"

"Lavrov: 

- Hansını? Mollanın Teymurla olan fil anektodunu?"



digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK