ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

Tarixi xaotik yazdım...Üzrlü bilin... - İradə TUNCAY yazır

27513    |   2020-04-18 10:00
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Urbanizasiya termini son vaxtlar çox aktual olub... İqtisadi maraqlar başqa sahələri də arxasınca aparır . Böyük şəhərlər əhalinin iş ehtiyacını təmin edə bilir. Və əyalətlər, kiçik kəndlər böyük maraqların qurbanı olur. Hər hansı bir ölkədə şəhərlərin çoxluğu mədəni inkişafın göstəricisidir. Avropada hansı tərəfə ayaq qoysan şəhərdi – yəni inkişaf etmiş yerdir. Avropa bununla maraqlıdır... Şəhər mədəniyyəti ilə... Zənginlik göstəricisidir şəhərlərin çoxluğu. Yəni qurublar, tikiblər...

Payitaxt – fars sözüdü. Pa - ayaq, taxt da bilirsiz... Taxta ayaq qoyulan yer . Stolitsa da eynən - stol, prestol olan yer deməkdi... Türklər Başkənt deyirlər. Hökumətin, icra strukturlarının olduğu yer... Əsas şəhər.


Məsələn, Cənubi Koreyanın paytaxtı Seul – mənaca əsas şəhər anlamın verir. Qazaxıstanın paytaxtı Astana da eləcə.
Bir neçə paytaxtı olan, paytaxtların vaxtla dəyişən ölkələr də var – amma sözüm bu deyil....
Bütün dünyada paytaxtlar hamını birləşdirən yerdi. Xüsusən də yenicə formalaşan dövlətlərdə. Məsələn, 1918-ci ildə paytaxtın Gəncə olması da təklif olunubmuş – amma sərhədə yaxın olması və həm də Bakının strateji əhəmiyyəti bu fikri kölgədə qoyub.
Amma yaşayış məskəni kimi çox uğursuz yer olub Bakı. Küləkli, tozlu, yaşıllığı olmayan... Bakı bir neft bumunda – 20-ci əsrin əvvəlləri, bir də 20-ci əsrin əllinci illərində şəhərə oxşamağa başlayıb. Və əsas olan nədi bilirsiz??? O vaxta qədər şəhərin mərkəz hissəsi qeyri -müsəlmanların əlində olub. İndi özlərinə "korennoy” deyənlər kəndlərdə yaşayıblar. Bakı və Abşeronun kəndlərində. Umumiyyətlə, yerli əhalinin yaşayış səviyyəsi, ev şəraiti həmişə ağır olub. İçərişəhəri göz önünə gətirin, Azdramanın arxa küçələrini xatırlayın – qaranlıq, dar dalanlar, kiçicik evlər və sairə... Bir-iki milyonerin tikdirdiyi möhtəşəm saraylardan getmir söhbət. Lap elə Bakı bağların da xatırlayın....
Uzun tarixdi, hamısını burda yazmaq olmur. Xilafət dağılır, Şirvanşahlar dirçəlib baş qaldırırlar. Təbii ki İrandan dəstək alaraq. Amma hərdən müstəqil siyasət yürütmək istəyəndə hərbi yürüşlər də olurdu. Qızıl Arslan Şamaxıya gələndə Şirvanşah Axsitan paytaxtı Bakıya köçürür. Köçürür də köçürməyinə, amma Bakı yalnız sovet hakimiyyəti illərində əsas şəhərə çevrilir. Xaotik yazıram tarixi – üzrlü bilin. Yəni hər hansı bir hadisənin tarix zəmini var.
Xanlıqlar dövründə də Bakı heç vaxt güclü, qüdrətli xanlıq ola bilmir. Vassal xanlıq olur. Bəlkə də buna səbəb Şah İsmayılın vaxtilə şəhəri viran qoyması olub... Yəni Qarabağ, Şəki, Naxçıvan xanları kimi müstəqil ola bilməyib...
Nə isə.... Liman şəhəri olması, neft bumu mədəniyyətin inkişafına təkan verir. Teatr xadimlərimiz, görkəmli aktyorlarımız, rəssamlarımız yetişir bu şəhərdə... Baxmayaraq ki, professional rəngkarlıq sənətimizin banisi sayılan Bəhruz Kəngərli Naxçıvanda doğulmuşdu...
Yalnız ötən əsrin əllinci illərində əyalətlərdən gəlib Bakıdakı ali məktəblərdə təhsil alan tələbələrin hesabına Bakı yenidən azərbaycanlılaşır!!! Yerli camaatın oxumağa meyli çox olmayıbmı, nəmi...Və Bakını ümumiyyətlə, milli edən isə mərhum prezidentimiz Heydər Əliyev olub. Mübaliğə deyil... Həmin vaxt sənaye sürətlə inkişaf edirdi – bunun üçünsə insan amili mühüm şərtdir...

Əyalətlərdə, bölgələrdə yaşayış üçün minimum şərtləri yüksəltmək lazımdı – bu olsa, köçün qarşısın almaq mümkündü. Bölgələrdə "çəpərləmə” mənzərəsi hökm sürür. Torpaqsız kəndli öz ehtiyaclarını nə şəkildəsə ödəməlidir. Onu günahlandırmaq ən asan yoldur. Bu barədə çox yazırlar. Sadəcə, diqqət eləmək lazımdır...


Paytaxtın hansı şəhər olması bizdən asılı deyil... Amma şəhərləri, kəndləri sevmək, doğma bilmək isə bizdən asılıdı....
Məncə belədi.... Neft qoxusuna da, torpaq ətrinə də qurban. Parçalanma ideyasına xidmət eləmək isə....




İmza:

YAZARIN ARXİVİ

2019-04-07 : Olsunmu?!
2018-09-22 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2018-06-23 : İNSAN
2018-05-27 : 100 cavan oğlan
2018-05-10 : SEÇİLMİŞ
2018-02-13 : Qızım...
2018-02-09 : GEDİŞ
2018-01-19 : MÜƏLLİM
2017-11-25 : Sincab günü
2017-09-24 : Miqr - A - siya
2016-12-16 : CANAVAR VAXTI
2016-07-04 : Polis günü...
2014-12-11 : SEÇİLMİŞ
2014-11-07 : BU DA MƏN...
2014-08-21 : BEŞ
2014-04-02 : Elegiya
2014-03-14 : Quo vadis?..
2012-11-02 : ƏQRƏB BÜRCÜ
2012-10-11 : KÖRPÜ
2012-08-18 : NEKROFİLİYA...
2012-06-23 : İNSAN
2012-02-22 : SOYQIRIM
2011-12-15 : CANAVAR VAXTI
2011-10-29 : Yol ROMANI
2011-10-22 : Yol ROMANI
2011-10-08 : Yol ROMANI
2011-10-05 : MÜƏLLİM GÜNÜ
2011-05-21 : TELESKOP
2011-04-30 : MAY NƏĞMƏSİ
2011-04-23 : SEVGİ ADASI
2011-04-16 : SEVGİ ADASI
2011-04-09 : SEVGİ ADASI
2011-03-12 : MÜƏLLİM
2010-12-18 : MÜSAHİBƏ
2010-10-02 : WOMAN IN LOVE
2010-09-22 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2010-05-08 : SEÇİLMİŞ
2010-05-01 : MAY NƏĞMƏSİ
2009-11-14 : SARI ODALAR
2009-08-22 : BEŞ
2009-05-19 : ATA OLMAQ HAQQI
2009-03-20 : ƏNƏNƏLƏR
2009-02-28 : FALA BAXIRAM
2009-02-07 : ANANIN KİTABI
2009-01-31 : BLOKADA
2009-01-24 : YADA DÜŞDÜ
2009-01-17 : İKİ SEVGİ
2008-12-31 : BİS SEXTUS...
2008-07-12 : SEZON FİNALI
2008-06-28 :
2008-06-24 : İNSAN
2008-06-21 :
2008-06-07 : NATURALİST YAZI
2008-05-31 : 555
2008-05-24 : YÜZ CAVAN OĞLAN
2008-05-17 : SORĞU
2008-05-03 : MAY NƏĞMƏSİ
2008-04-26 : ƏLAC NƏDİR?
2008-04-05 : DEPRESSİYA
2008-03-20 : ƏNƏNƏLƏR
2008-03-15 : QUO VADIS?..
2008-03-12 : ETİRAF
2008-02-16 : PAY
2008-02-12 : MƏN VƏ SƏN
2008-01-08 : İKİ ÜZLÜ AY
2007-12-12 : SEÇİLMİŞ
2007-11-24 : RƏĞBƏT
2007-11-17 : AY ÖLKƏSİ
2007-11-15 : ƏZİZ İNSAN
2007-10-06 : YOLDAŞ ÇE
2007-09-29 : DAMA ÇIXAQMI?
2007-09-15 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2007-09-11 : BİR GÜN...
2007-07-09 : SƏS
2007-06-30 : HAVA AXINLARI
2007-06-23 : İNSAN
2007-06-09 : İMTAHAN
2007-05-26 : J F K
2007-05-19 : ATA OLMAQ HAQQI
2007-05-09 : SEÇİLMİŞ
2007-05-05 : BƏHANƏ
2007-04-28 : NAĞIL
2007-03-10 : İT DƏFTƏRİ
2007-03-08 : QADIN BAYRAMI
2007-02-24 : SOYQIRIM
2007-02-17 : KÖRPÜ
2007-02-16 : TƏZADLAR
2007-02-16 : İMTAHAN
2007-02-16 : SAKİT MÖVSÜM
2007-02-16 : MÜƏLLİM GÜNÜ
2007-02-16 : DAŞ
2007-02-12 : QƏLƏBƏ GÜNÜ
2007-02-10 : MÖVZU
2007-01-27 : İKİ ÜZLÜ AY
2007-01-20 : SAKİT MÖVSÜM
2007-01-13 : Ehtiyac
2006-12-30 : HƏMRƏYLİK
2006-12-16 : CANAVAR VAXTI
2006-12-13 : QOVŞAQ
2006-12-09 : QOVŞAQ
2006-11-25 : ZƏİF BƏND
2006-11-11 : ƏQRƏB BÜRCÜ
2006-11-04 : PASSİO
2006-10-28 : ŞƏKİLÇİ
2006-09-25 : DAŞ
SON XƏBƏRLƏR
2020-05-24
2020-05-23


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (89.23%)
Pullsuz (10.77%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

İki qonşu olur: biri hamıya pislik edən, bir neçə villanın sahibi, gününü eyş-işrətdə keçirən, Allahı, peyğəmbəri tanımayan bir məmur. O birisi də Allahı, peyğəmbəri tanıyan, xoş xasiyyətli müəllim.

Bir gün Allahı, peyğəmbəri tanımayan məmur ölür. İki-üç aydan sonra müəllim də ölür.

İnkir-minkir müəllimi sorğulayır, görürlər yaxşı adamdı, amma onun da günahları var. Deyirlər:

- Davay, cəhənnəmə.

Bir söz demədən gedir girir cəhənnəmə.

Bir az fırlanmış görür ki, məmur qonşusu oturub stolun başında, böyür-başında da əyanları. Məmurun başında da dəfnə çələngi. Yaxınlaşıb deyir:

- Qonşu, o dünyanı qatıb-qarışdırdın, min günaha batdın, cəhənnəmdə də stolun başında oturmusan, yanında da əyanların, başında da dəfnə çələngi.

Məmur deyir:

- Ə, yaxşı bax, məni ağaca keçiriblər, başımda çiçəkləyib.





digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK