ANA SƏHİFƏ / MƏDƏNİYYƏT

Şamlı elatının qəbirstanlığında müqəddəs Türk məzarları

23079    |   2019-04-24 15:55
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

VII-VIII əsrlərdə Dəclə və Fərat çayları hövzəsində yaşayan türkman tayfalarının, XIV-XV əsrlərdə Anadolu yaylasının cənub-şərqində məskunlaşmış qədim Səlcuq tayfa birliklərindən olan Şamlı elatının Azərbaycana köç etmiş ailələri bir çox bölgələrdə (Qəbələ, Zəngilan, Şamaxı ... nahiyələrində) daimi yaşayış yeri seçmiş və həmin toponimi yaşatmışlar. Onlardan biri də Şamaxı nahiyəsində Poladlı kəndi yaxınlığında əski Şamlı kəndi (indiki Qobustan rayonu ərazisində) olmuşdur. Bu kəndin əhalisi dədə-baba tərəkəmə olduğundan keçən əsrin 30-40-cı illərində Qobustan qış otlağı massivində heyvandarlıq təsərrüfatı ilə məşğul olduğu üçün Torağay dağı (Azərbaycanda ən hündür palçıq vulkanı ocağı, 407 m) yaxınlığında "Xanalı”, "Uzundərə”, "Tat” və "Qum” qışlaqlarında oba-yurd qurmuş, "Xanalı” ərazisində, 500 m günbatana tərəf geniş ərazidə (burada "Şəhərgah” adlı yer var) yaşayış məkanı yaradaraq bir neşə onilliyi orada yaşamışlar (o vaxtlar Dərəkənd kəndini əhatə edən Telman adına kolxozun üzvləri kimi). Orada onların 150 illik tarixə malik qədim "Şamlı qəbirstanlığı”, yurd yerlərinin qalıqları, 120 il əvvəl Vahid Hacı Kərim oğlu (1818-1903) tərəfindən qızı Sahibxanımın şərəfinə tikdirilmiş su hodamı (uzunluğu 10 m, eni 5 m, hündürlüyü 5 m), Qazan-Quzan dağı yamacında kahalar, zağalar, ordu düşərgələrinin nişanələri indi də qalmaqdadır.

Bu qış otlaqlarının ərazısı 1918-ci ilin hay-daşnak və bolşevik-rus nizami quldur dəstələrinin xalqımıza qarşı yürütdükləri qətliam-soyqırım faciələrinin şahidi olmuşdur. Azğınlaşmış düşmənlərə qarşı Osmanlı Türkiyəsinin 5-ci Qafqaz İslam və Azərbaycan Milli ordularının müqavimətində "Xanalı” qış otlağının günbatan yönündə, "Tat” qışlağına gedən yolun sağında "Türklər düşən yer” hərbi düşərgə rolunu oynamışdır (bu ad o illərin yadigarıdır). Bura uzunluğu 2 km, eni 500 m olan hamar düzəngahdır. Xilaskar ordu buradan Bakı şəhəri istiqamətinə düşməni qova-qova hərəkət etmişdir. Türk ordusunun döyüşçüləri qışlaqda Süleyman Babakişi oğlunun (1865-1947) obasında qalmışlar. Şamlı elatının cavanlarından Məhəmməd Məmmədhüseyn oğlu və bir neçə nəfər dəvə ilə Kür çayı sahilində döyüşən dəstələrə silah-sursat daşımışdır. Təbii ki, bu ağır qarşıdurmada Şəhidlərimiz də olmuşdur.

"Şamlı qəbirstanlığı”nda (Duvannı qəsəbəsindən 9 km aralı şimal-qərb tərəfdə) Şəhid türk döyüşçülərinin 3 məzarı uyumaqdadır. Onlar qəbirstanlığın cənub-şərqində, giriş qapısının sol hissəsində "Hurilər” qəbirinin ətrafındadır. Düşmən qüvvələrinin yerli dinc camaata qarşı azğınlığı və vəhşiliyi barədə Badam Vahid qızı (1893-1973), Xanzadə Əbdüləziz qızı (1925-1998), Türmə Tərlan qızı (1908-1988), Ağaxan Məhəmməd oğlu (1921-2007), Xanhüseyn Məhəmməd oğlu (1919-2006) söyləmiş, Soltanxanım Əziz qızı (1935) isə bildirmişdir ki, Şəhid məzarları həm də Tərlan Nəsrullah oğlunun (1855-1925) qəbri yaxınlığındadır. Sonuncu dəfə həmin məzarların yerini ağır xəstə olsa da Soltanxanım ana göstərmişdir.

(Bu yazı hazırda Qaradağ rayonu, Duvannı qəsəbəsində yaşayan Şamlı elatının üzvləri Qaroğlan İbrahimxəlil oğlunun (1942), Hacı Seyfulla Məmmədbağı oğlu Təhməzovun (1954), Hacı Əlihəsən Alıpaşa oğlunun (1962) və Firdövsi Tahir oğlu Hüseynovun (1965) məlumatları əsasında hazırlanmışdır.)

Qismət Yunusoğlu,

Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi

(050.372.60.08.)




İmza:
SON XƏBƏRLƏR
2020-06-05


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (89.39%)
Pullsuz (10.61%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

İki qonşu olur: biri hamıya pislik edən, bir neçə villanın sahibi, gününü eyş-işrətdə keçirən, Allahı, peyğəmbəri tanımayan bir məmur. O birisi də Allahı, peyğəmbəri tanıyan, xoş xasiyyətli müəllim.

Bir gün Allahı, peyğəmbəri tanımayan məmur ölür. İki-üç aydan sonra müəllim də ölür.

İnkir-minkir müəllimi sorğulayır, görürlər yaxşı adamdı, amma onun da günahları var. Deyirlər:

- Davay, cəhənnəmə.

Bir söz demədən gedir girir cəhənnəmə.

Bir az fırlanmış görür ki, məmur qonşusu oturub stolun başında, böyür-başında da əyanları. Məmurun başında da dəfnə çələngi. Yaxınlaşıb deyir:

- Qonşu, o dünyanı qatıb-qarışdırdın, min günaha batdın, cəhənnəmdə də stolun başında oturmusan, yanında da əyanların, başında da dəfnə çələngi.

Məmur deyir:

- Ə, yaxşı bax, məni ağaca keçiriblər, başımda çiçəkləyib.





digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK