SON DƏQİQƏ:

Yeseninşünaslığa daha bir tohfə: “Yesenin ensiklopediyası”

  52360   |  
Şriftin ölçüsü  

Son 20-25 il ərzində həyata keçirdiyi bir neçə böyük layihələrlə (Полное собрание сочинений С.А. Есенина и Летопись жизни и творчества С.А. Есенина) dünya yeseninşünaslığına öz əvəzedilməz töhfəsini verən Rusiya Elmlər Akademiyası M.Qorki adına Dünya Ədə­biyyatı İnstitutu və burada fəaliyyət göstərən Yeseninin həyat və yaradıcılığını öyrənən “Yesenin qrupu”nun iştirakı ilə daha bir fantastik layihə həyat keçirilməyə başladı – çoxcildli “Yesenin ensiklopediyası”nın 1-ci buraxılışı işıq üzü gördü. Bu kitab dahi rus şairi Serqey Yeseninin anadan olmasının 125 illiyi münasibətilə buraxılmış və şairin həyat və yaradıcılığı ilə bağlı xatirə yerlər, məkanlar və ədəbi toponimlərə həsr edilmişdir.

Yesenin səyahət etməyi çox sevirdi. Onun əsərlə­rindən az qala hər birinin öz taleyi, öz tarixçəsi olduğu, hər bir şeirin şairin həyatı­nın bir epizodu olduğu məlumdur. Təsadüfi deyil ki, 1925-ci ilin oktyabrında yazdığı tərcümeyi-halında öz həyat tarixçəsini təsvir edən şair sonda deyir: “Avto­bioqrafik məlumatların qalanına gəlincə, onlar mənim şeirlərimdədir”.

Amma nə qədər səyahət etsə də, çoxlarının Avropaya, Amerikaya həmişəlik can atdığı bir zamanda, özünün dediyi kimi, İspa­niyadan başqa bütün Avropanı və Amerikanı dolaşan şair oralarda çox yük­sək səviyyəli həyat şəraiti, şan-şöhrət vəd edən müxtəlif təkliflərə baxmayaraq, onu maq­nit kimi özünə çəkən vətəninə döndü. Şairin ən böyük məhəbbəti elə vətəninə olan sevgisi, təbiətə olan vurğunluğu idi.

Azərbaycan-rus ədəbi əlaqələrinin yorulmaz tədqiqatçısı S.Turabov Yeseninin vətən sevgisi ilə dopdolu şeirləri haqqında yazır: “Şairin ən böyük məhəbbəti – vətənə olan məhəbbətidir. Bu mə­­həbbəti şair elə təsirli, elə valehedici ifadə edib ki, Puşkinin özü belə, onun şeirlərinin altında öz imzasını qo­yar­dı”.

Elə buna görə də dahi rus şairinin istər öz vətənində, istərsə də başqa ölkələrdə olduğu, gördüyü şəhərlər, kəndlər, yaşayış məntəqələri, dənizlər, çaylar, göllər və s. haqqında, şairin əsərlərinin poetikası ilə bağlı ədəbi toponimlər, eləcə də Yeseninin yaradıcılığında və bioqrafiyasında yer alan real çoğrafi toponimlər haqqında dolğun məlumatları özündə birləşdirən bir əsərin meydana gəlməsi bu böyük söz ustasının ədəbi-poetik irsinin qavranması və öyrənilməsi baxımından müasir yeseninşünaslığın qarşısında duran həddindən artıq vacib məsələlərdəndir.

Ensiklopediyanın bu buraxılışında məhz bu məsələlərlə bağlı ümumilikdə 442 toponim haqqında 357 məqalə ilə ərtaflı məlumat verilir. Bütövlükdə “Yesenin ensiklopediyası” layihəsi çərçivəsində 2500-dən çox məqalənin yazılacağını nəzərə alsaq, bu layihənin nə qədər əhəmiyyətli olduğunu əlavə sübut etməyə ehtiyac qalmır. Bu layihə həm sadə poeziyasevərlər üçün, həm də Yeseninin ədəbi-poetik irsini öyrənən mütəxəssislər, tədqiqatçılar, yeseninşünaslar üçün böyük önəm daşıyır. Burada verilən hər məlumat böyük şairin həyatının bir məqamını, onunla bağlı hadisələri və bəzən də həyatının müəyyən bir dövrünü özündə əks etdirir, şairin həyatı ilə bağlı müxtəlif hadisələrin daha doğru, dolğun verilməsi və obyektiv anlaşılmasına kömək edir. Bu kitab vasitəsilə dahi rus şairinin vətəni olan Rusiyada və ondan kənar coğrafiyada bütün həyatını addım-addım izləmək mümkündür və kitabda yer alan materiallar ayrı-ayrı ədəbiyyat və mədəniyyətlərin şairin dünyagörüşünə və yaradıcılığına təsirinin və əks prosesin öyrənilməsi baxımından da çox faydalıdır.

Bu kitab Azərbaycan yeseninsevərləri və yesenenşünasları üçün də böyük hədiyyədir. Məlumdur ki, Yesenin bir neçə dəfə Bakıda olmuş, burada yaşayıb-yaratmışdır, onun iştirakı ilə tədbirlər, görüşlər, poeziya gecələri keçirilmiş, Bakı mətbuatında onun şeirləri dərc olunmuş, yaradıcılığı ilə bağlı materiallar verilmişdir. Yeseninin öz əsərlərini ən çox dərc etdirdiyi mətbu orqan məhz Bakıda nəşr edilən “Bakinsiki raboçi” qəzetidir ki, 1924-25-ci illərdə bu qəzetdə onun 45 şeiri dərc edilmişdir.

Yeseninin həyat və yaradıcılığının Bakı dövrü onun yaradıcılığının ən məhsuldar və ən maraqlı dövrü olmaqla, şairin ümumi yaradıcılığında xüsusi yer tutur və ümumilikdə kifayət qədər zəngin olan Ye­se­nin yaradıcılığı, şairin Bakı dövrü olmadan, bir qədər natamam görünərdi. Ümu­miy­yət­lə, Yeseninin həyatının kənddə keçən illəri (əsasən, uşaqlıq və bir az da yeniyetməlik dövrü) şairin həyatında nə qədər dərin izlər buraxmışdırsa, Bakı dövrü də onun həm həyatında, həm də yaradıcılığında ən az elə o miqyasda iz buraxmışdır və bu mənada, bu dövr Yeseninin həyat və yaradıcılığının heç bir digər dövrü ilə müqayisəyə gəlmir.

Ensiklopediyanın bu buraxılışında dahi şairin“hər bir şair gərək mütləq Bakıya getsin, onun ətrafları həddindən artıq şairanədir” dediyi, “mən and içməyə hazıram ki, Bakının işıqları ulduzlardan gözəldir” deyə vəsf etdiyi Bakı haqqında, burada olarkən ən gözəl əsərlərini yaratdığı, indi “Serqey Yesenin adına Azərbaycan-Rusiya Ədəbi Əlaqələr Mərkəzi”nin və şairin ev muzeyinin yerləşdiyi gözəl Mərdəkan haqqında, şeirlərindən birində “Xəzər çətin gündə dost və arxadır” deyərək güvəndiyi və sevgisini qəlbində ölənəcən yaşadacağına söz verdiyi Xəzər dənizi və Balaxanı haqqında, yaradıcılığının şah əsərlərindən hesab olunan “Persidskie motivı” şeirlər silsiləsində vəsf etdiyi Şərq, Persiya, Bağdad, Bosfor, Şiraz, Xorasan, Tehran haqqında məlumat verilir.

Böyük məmnuniyyətlə onu da qeyd etmək istəyirik ki, tarixdə Yeseninin ilk poeziya bayramı məhz Azərbaycanda, 1972-ci il oktyabrın 4-də Rusiya Federasiyası mədəniyyət günləri çərçivəsində, Mərdəkanda keçirilmişdir. Onu da qeyd edək ki, Mərdəkandakı Yesenin muzeyi şairin doğma vətəni Rusiyadan kənarda fəaliyyətə başlayan ilk rəsmi muzeydir. Bu da böyük şairin adının əbədiləşdirilməsi yolunda Azərbaycanda atılan ən mühüm ədəbi-mədəni hadisələrdən biri olaraq Azərbaycan xalqının bu böyük rus şairinə olan səmimi sevgisinin bariz nümunəsidir.

“Yesenin ensiklopediyası” üzərində M.Qorki adına Dünya Ədə­biyyatı İnstitutunda fəaliyyət göstərən “Yesenin qrupu” ilə birgə şairin doğulduğu Ryazan Vilayəti Konstantinovo kəndində yerləşən Serqey Yesenin Dövlət Muzey-Qoruğunun əməkdaşları da böyük həvəs və enerji ilə işləmişlər. Kİtabda verilmiş maraqlı illüstrasiyalar və məhz Muzeyin fondunda olan, amma geniş kütləyə məlum olmayan maraqlı şəkillərdən istifadə edilməsi kitabı daha da canlandırır və onun rahat və yorulmadan, bir bədii əsər kimi oxunmasını təmin edir. Kitab nəfis şəkildə hazırlanmış və poliqrafik baxımından da ən yüksək standartlara cavab verir.

Bütün dünyada, ucsuz-bucaqsız bir coğrafiyada Yesenin yaradıcılığı ilə məşğul olanlara, yeseninşünaslara, yeseninsevərlərə çox dəyərli, qiymətsiz bir hədiyyə olan bu əsər üzərində işləyən hər kəsə - kitabın elmi və məsul redaktoru, Yeseninin həyat və yaradıcılığının öyrənilməsində fövqəladə rolu olan “Yesenin qrupu”nun rəhbəri N. İ. Şubnikova-Qusevaya, qrupun elmi katibi, bu buraxılışın redaktoru, mənim səmimi dostum Maksim Skoroxodova, qrupun bütün üzvlərinə, redaksiya heyətinə, texniki işçilərə, Serqey Yesenin Dövlət Muzey-Qoruğunun bütün əməkdaşlarına, bir sözlə bu layihənin həyata keçirilməsi yolunda can yandıran bütün insanlara Azərbaycan yeseninsevərləri və yeseninşünasları adından dərin təşəkkür edirəm.

Bu layihənin həyata keçirilməsini maliyyələşdirən Ryazan Vilayəti Hökumətinə də təşəkkür etməyi unutmayaq.

 

İsaxan İsaxanlı

Beynəlxalq Yesenin mükafatları laureatı

****

 

Не умру я, мой друг, никогда...

 

С участием Института мировой литературы им. А.М.Горького Российской академии наук и функционирующей в нем Есенинской группы, изучающей жизнь и творчество Есенина и за последние 20-25 лет внесшей неоценимый вклад в мировое есениноведение несколькими крупными проектами (Полное собрание сочинений С.А. Есенина и Летопись жизни и творчества С.А. Есенина), началось осуществление еще одного фантастического проекта – вышел в свет 1-й выпуск «Есенинской энциклопедии».

Издание приурочено к 125-летию со дня рождения Сергея Есенина и посвящено памятным местам и литературным топонимам великого русского поэта.

Есенин очень любил путешествовать. Но сколько бы он ни путешествовал, каким бы уважением его не окружали везде и несмотря на различные предложения, сулившие высокий уровень жизни и славу за границей, когда многие грезили мечтами о Европе и Америке, Родина все равно тянула его к себе как магнит и поэт вернулся домой, как он сам говорил, объездив всю Европу, кроме Испании.

Самой большой любовью поэта была любовь к родине, бесконечное влечение к природе. Искреннюю любовь, нежность и теплоту он чувствовал лишь на родной земле.

Рассказывая о стихах Есенина, посвященных любви к Родине, С.Ф.Тура-бов – неутомимый исследователь азербайджано-русских литературных связей писал: «Эту любовь ( любовь к родине - И.И.) поэт выразил с такой впечатляющей, поразительной силой, что сам Пушкин поставил бы свою подпись под его стихами».

Известно, что почти каждое из его произведений имеет свою судьбу, свою историю, каждое стихотворение – эпизод из жизни поэта. Не случайно коротко описывая свою жизнь в автобиографии написанной в октябре 1925 года, поэт в заключение говорит: «Что касается остальных автобиографических сведений, они в моих стихах».

Поэтому издание энциклопедии, содержащей полные сведения о городах, селах, населенных пунктах, морях, реках, озерах и т. д., которые посетил великий русский поэт на родине и в других странах, или бывал там проездом, о литературных топонимах, связанных с идейно-художественным содержанием и поэтикой произведений Есенина, а также о реальных географических топонимах, встречающихся в творчестве и биографии поэта, являются одним из чрезвычайно важных вопросов, стоящих перед современным есениноведением, с точки зрения восприятия и изучения литературно-поэтического наследия этого великого мастера слова.

В данном выпуске энциклопедии посредством 357 статей дается исчерпывающая информация о 442 топонимах. Учитывая, что в рамках проекта «Есенинская энциклопедия» в целом будет написано более 2500 статей, важность и ценность данного проекта не нуждается в дополнительных доказательствах.

Этот проект имеет большое значение, как для простых любителей поэзии, так и для специалистов, есениноведов, исследователей изучающих литературно-поэтическое наследие Есенина. Каждая информация приведенная здесь отражает какой-то момент жизни великого поэта, события, связанные с ним, а иногда и определенный период его жизни, способствует более правильному, полному изложению и объективному пониманию различных событий, связанных с жизнью поэта. С помощью этого издания можно шаг за шагом проследить всю жизнь великого поэта на его родине, в России и за ее пределами, а материалы, содержащиеся в книге, имеют несомненную ценность с точки зрения изучения взаимовлияния отдельных литератур и культур на мировоззрение и творчество поэта.

Эта книга является большим подарком и для азербайджанских любителей поэзии Есенина и есениноведов.

Известно, что Есенин несколько раз бывал в Баку, жил и творил здесь, с его участием проводились мероприятия, встречи, поэтические вечера, в бакинской прессе публиковались его стихи, материалы о его творчестве. Печатным органом, где Есенин чаще всего публиковал свои произведения, является издаваемая именно в Баку газета “Бакинский рабочий”, в которой в 1924-25 годах было опубликовано 45 его стихотворений.

Бакинский период, оставивший достаточно глубокий след в жизни и творчестве Есенина занимает особое место в общем творчестве поэта, являясь самым плодотворным и интересным его периодом. И поэтическое наследие Есенина, достаточно богатое в целом, по сути без бакинского периода выглядело бы несколько неполным. И в этом смысле этот период не идет ни в какое сравнение с каким-либо другим периодом жизни и творчества Есенина, наверное, кроме детства поэта.

В этом выпуске энциклопедии дается информация об Азербайджане, где поэту было «хорошо бродить среди покоя голубой и ласковой страны», о любимом Баку, который великий поэт сладко воспевал («Я готов поклясться Чистым сердцем, / Что фонари прекрасней звезд в Баку»), о прекрасном Мардакяне, где он создавал свои лучшие произведения, где сейчас находится “Азербайджано-Российский Центр Литературных Связей имени Сергея Есенина” и дом-музей поэта, о Каспийском море, которое поэт любил как верного друга («Ведь Каспий защитник и друг в беде»), о Балаханах, чью любовь обещал пронести в сердце до конца своей жизни («Но донесу, как счастье, до могилы / И волны Каспия, и балаханский май»), о Востоке, Персии, Багдаде, Босфоре, Ширазе, Хорасане, Тегеране, которые он также воспевал в цикле «Персидские мотивы» признанным в азербайджанской литературной критике безоговорочным шедевром его творчества.

С большим удовольствием хотим отметить, что первый в истории праздник поэзии Есенина был проведен именно в Азербайджане, 4 октября 1972 года в Мардакяне, в рамках Дней культуры России. Отметим также, что музей Есенина в Мардакяне – первый официальный музей, который начал функционировать за пределами России – родины поэта. И это, будучи одним из важнейших литературно-культурных событий, предпринятых в Азербайджане на пути увековечения имени великого поэта, является также ярким примером искренней любви азербайджанского народа к великому русскому поэту.

Над Есенинской энциклопедией совместно с Есенинской группой, действующей в Институте мировой литературы имени М.Горького, с большим энтузиазмом и энергией работали и сотрудники Государственного музея-заповедника Сергея Есенина, расположенного в селе Константиново Рязанской области, где родился поэт. Иллюстрации приведенные в книге и использование интересных и в основном не известных широкой публике фотографий из фонда музея еще больше оживляют книгу, погружают читателей в увлекающее и захватывающее творчество Есенина.

Книга изящно оформлена и, в полиграфическом отношении также, отвечает самым высоким стандартам. Уверен, что она будет интересна и доставит огромное удовольствие всем кто любит Есенина.

Выражаю глубокую признательность от имени всех азербайджанских любителей поэзии Есенина тем, кто работал над этим, являющимся бесценным подарком всем, кто занимается творчеством Есенина во всем мире, проектом – научному и ответственному редактору книги, руководителю Есенинской группы Н.И.Шубниковой-Гусевой, научному секретарю группы, редактору данного выпуска, моему другу Максиму Скороходову, всем членам группы, редакционной коллегии, техническим работникам, всем сотрудникам Государственного музея-заповедника Сергея Есенина, одним словом, всем тем, кто вложил труд и душу в осуществление этого крупного проекта.

Хочется также поблагодарить Правительство Рязанской области, профинансировавшее реализацию этого проекта.

 

 

Исахан Исаханлы

Лауреат международных есенинских премий

 

 

Dosta Göndər :

  

SON XƏBƏRLƏR

2021-06-14
2021-06-13

Video

Yazarlar

MARAQLI

DÜNYA

ƏDALƏT BU GÜN
June: 12, 10, 08, 05, 03, 01,
May: 27, 25, 22, 20,

Redaktor seçimi

FOTOREPORTAJ

GÜNÜN SİTATI

SORĞU

Azərbaycanda futbol var?

ÇOX OXUNAN

GÜNÜN LƏTİFƏSİ

Murad Köhnəqala dostu (hamımızın dostu) Nəsimi  Nəbizadəni  götürüb  aparır  öz kəndlərinə. Deyir ki, gedək bir  həftə qalaq, yeyib-içib kef edək.

Bu Nəsimi də çox təmizkar adamdı. Səhər tezdən durur, həyət-bacanı  təmizləyir, pilləkanları yuyur, heyvanlara ot verir, quşlara  dən verir. Bu hər gün  davam edir. Muradın  anası da heç  vaxt  ona yaxınlaşmır, çomağın ucuyla  danışır  onunla. 

Üç-dörd gün keçir.

Və bir gün səhər Muradın  anası gəlir  çomaqla  Nəsimini  durğuzur və deyir:

- Ay oğul, bu gördüyün dağın o  tərəfi sizin kəndlərinizdi, nə qədər  Murad oyanmayıb, qaç get.

Heç demə, Murad  anasına deyibmiş ki, bu erməni əsiridi, gətirmişəm həyət-bacada işlət.

Düzdür, səhvdir, bizim analarımız, bizim millət belədir də.

ARXİV

TƏQVİM

FACEBOOK