ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

ZƏRDABİNİN ÖLDÜRÜLƏN ARZULARI

41621    |   2015-07-25 08:29
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Peşə bayramımızı qeyd etdik. İstedadlar, böyük gözləntilər, umacaqlar, məddahlıqlar, yarınmalar, yaltaqlıqlar nəhayət ki... öz bəhrəsini gördü.
Jurnalistlərimiz sənin hesabına şənləndilər, mükafatlandırıldılar, bayram etdilər, ad-san qazandılar... ruhun şaddımı bütün bu olanlardan, böyük ziyalı? Sənin arzuladığın, uğrunda canını fəda etdiyin "maariflənməmiz" ürəyincədirmi? Sən açdığın 140 yaşı olan qəzetinin varisləri doğrulda bildimi arzularını? Amalın, məqsədin, yanğın, istəyin yerinə çatdımı? İndi bircə anlığa bu dövrə gəlib çıxsan və mətbuatımızı gözdən keçirsən nə düşünərsən - özünümü qınayarsan - mən bunun üçünmü özümü fəda etmişəm deyə? Gəlmə, böyük insan, bircə anlığa da gəlmə, çünki sən düşündüyün, qurduğun deyil, məddah, yaltaq, ikiüzlü, ədalətsiz, umacaqlı, "reket" mətbuat daha çox nəzərə çarpır indi.
Sadə vətəndaşları demirəm, heç olmasa o jurnalistlərin çoxunun sənin haqqında, həyatın, məşəqqətlərin, üzüntülərin, məhrumiyyətlərin haqqında bilgiləri varmı? Sənin əslində kim olduğunu bilirlərmi?
Xalqın maariflənməsi yolunda həyatını, canını əsirgəməyən bu insanı yetərincə tanıyırıqmı?
Həsən bəy Zərdabi (Həsən bəy Məlikov) 28 iyun 1837-ci ildə Z?rdab, G?y?ay q?zas?nda anadan olub. 28 noyabr 1907-ci ildə Bak?da vəfat edib. Azərbaycanın görkəmli ziyalısı, Moskva Universitetini namizədlik diplomu ilə bitirən ilk müsəlman məzun, Azərbaycanın ilk universitet təhsilli alim və müəllimi, islam dünyasının ilk təbiətşünas alimi, Bakı Gimnaziyasının ilk müsəlman müəllimi (1869), təkcə Azərbaycanda deyil, bütün müsəlman Şərqində islam xeyriyyəçilik hərəkatının banisi ("Cəmiyyəti-Xeyriyyə", 1872), 1873-cü ildə öz şagirdləri ilə birlikdə Bakıda Azərbaycan dilində ilk teatr tamaşası göstərən mədəniyyət xadimi, Azərbaycan mətbuatının banisi və Rusiyada ilk turkdilli qəzet - "?kin?i"nin naşiri (1875), Azərbaycanda ilk qızlar gimnaziyasının açılmasının təşəbbüskarı, təşkilatçısı, Azərbaycan müəllimlərinin birinci qurultayının təşkilatçısı və qurultayın sədri (1906).
Onun varlığı xalqımıza nə verdi:
Milli mətbuatımızın banisi Həsən bəy Zərdabi ilk teatrı yaratdı, ilk qəzeti çıxardı, ilk xeyriyyə cəmiyyəti qurdu, milləti ayıltmağa çalışdı: "Biz öz xahişimizilə bir-birimizə qul olmuşuq: Rəiyyət padşaha, övrət kişiyə, uşaq ataya, nökər ağaya, şagird ustaya və qeyri qul deyil? Və buna səbəb bizim ata, baba adətləridir. Nə qədər böylə olsa, biz tərəqqi etməyəcəyik və edə bilmərik" yazdı.
Yeni ailənin təməlini qoydu. İlk dəfə Avropa təhsilli xanımla ailə qurdu və onu da xalqın maariflənməsinə cəlb etdi. Bakıda ilk qızlar gimnaziyasının açılmasına nail oldu. Bakı Dumasının üzvü kimi şəhər həyatında bir çox ilklərə imza atdı. İlk milli operanın yaranmasının ilhamvericisi oldu. Üzeyir bəydən musiqili bir teatr yaratmasını istədi.
Bəs biz ona nə verdik?
Fəaliyyətinə hər zaman xor baxmağa başlandı. İçərişəhərdə təhsilli, üzüaçıq xanımıyla gəzərkən daşlandı. İlk xeyriyyə cəmiyyətlərini qurmaq istərkən, ona qapını göstərdilər. Açdığı qəzeti, heç iki il keçməmiş, bağladıldı. Özü sürgünə göndərildi. Həyatı illərlə həm milləti buxovlayan nadanlıqla mübarizədə keçdi. 16 il həyat yoldaşı və övladlarıyla Zərdabda polis nəzarətində yaşadı. Duma fəaliyyətində amansız, prinsipial mövqeyinə görə onu "Sünni Həsən" adlandırıldı. Lağa qoyuldu. 4 övladının başına min oyun açıldı.
Böyük qızı Pəri Sultan xanım Əlimərdan bəy Topçubaşı ilə ailə həyatı qurduğundan, Paris Sülh Konfransına qatılan əriylə Parisə getmişdi. O gedən oldu - Pəri xanım bir daha Bakıya dönə bilmədi, vətən həsrətilə Parisdə dünyadan köçdü. Bakıda anası ilə qalan böyük oğlu Midhət 30-cu illər repressiyalarının qurbanı oldu. Cümhuriyyətin 100 tələbəsindən biri olan Səffət də bolşevik işğalından sonra bir daha Bakıya gələ bilmədi, İstanbulda yaşadı və dünyasını vətəndən uzaqlarda dəyişdi. Təkcə Qərib Soltan xanım Bakıda qaldı, müəllimlik etdi və sonda ağlını itirdi...
Zərdabi ölümüylə də bir ilkə imza atdı. Bakıda görünməmiş bir dəfn mərasimi gerçəkləşdi.
Zərdabini 1907-ci ildə çox böyük hörmətlə Bibiheybət məscidi ərazisində dəfn etdilər. Ancaq bolşevik dövründə "yol çəkilir" bəhanəsiylə məzarları köçürmək əmri verildi və zavallı Qərib Sultan xanım atasının sümüklərini Bakı tramvayına (!) qoyub anasının şəhər qəbiristanlığındakı məzarının ayaq ucunda dəfn etdi.
1957-ci ildə Zərdabi yada düşdü və uzun axtarışlardan sonra onun qalıqlarının harda olduğu bilindi. Ağlını itirmiş Qərib Soltan xanım hamını evdən qovur və atasının harada dəfn olunduğunu heç kəsə demək istəmirdi...
Sonda Zərdabini Hənifə xanımın ayaq ucundan götürüb Fəxri Xiyabanda dəfn etdilər. Bütün həyatı boyu ona dayaq olmuş və onun xalqına xidmət etmiş Hənifə xanmı tək buraxdılar. Halbuki Fəxri Xiyabanda yatmaq Hənifə xanımın da haqqıydı.
Vətən üçün, onun balalaları üçün bu xanım da böyük işlər görmüşdü. Evdə məktəb açmışdı. Vətən övladlarına pulsuz dərs demişdi, ilk qadın xeyriyyə cəmiyyətini, ilk qız məktəbini yaradanlardan olmuşdu. Bakı qız məktəbinə uzun illər rəhbərlik etmişdi.
Yazımın məqsədi nədir? Zərdabinin əsasını qoyduğu mətbuatı layiqincə yaşada bildikmi? Birmənalı şəkildə cavab verə bilərəm ki - Yox! Nəinki yaşada bilmirik, hətta onun zəhmətinin bir zərrəsini belə bugünkü bir qism jurnalistərin fəaliyyətində görmürəm. Kök sağlam olarsa, gövdə, budaq, yarpaq, meyvə də gözəl olar, deyirlər. Amma nədənsə 140 ildir ki, o sağlam kökün üzərindən sağlam mətbuat cücərmir ki, cücərmir. Məncə müasir mətbuatın sayəsində onun arzuları qısırlaşdı, sonsuz oldu, ya da doğulsa da yanlış yola düşdü, üzqarası oldu. "Sayı çox, sanbalı yox" mətbuatımızın müxtəlif çeşiddə, adda, mövqedə, statusda olan "əməksevər, "tərəqqipərvər" jurnalistləri "adınız" mübarək!




YAZARIN ARXİVİ

2018-09-14 : ŞİLLƏTERAPİYA
2018-03-30 : YAS DƏFTƏRİ
2018-01-20 : KİTAB OXUYAQ
2018-01-12 : ƏLÇATMAZ ARZU
2017-12-22 : TƏMİZ ADAM
2017-12-08 : SÖZ
2017-12-02 : AĞ XALATLI BƏLA
2017-09-23 : AYRILIQLAR
2017-08-31 : ŞAYİƏBAZLIQ
2017-08-11 : ANAMIN QOXUSU...
2017-06-30 : ŞƏHİDİM
2017-06-02 : ANAMIN QOXUSU...
2017-05-26 : NƏ VAXT QOCALDIM
2017-04-07 : QEYRƏT
2017-02-10 : QƏNAƏT
2017-02-03 : Əl vurmayın...
2017-01-27 : ÜMİD ÖLƏNDƏ
2016-12-23 : SƏBR
2016-12-17 : DEPRESSİYA
2016-12-10 : Sindrom
2016-11-05 : SON BAHAR
2016-10-22 : İNANCIM
2016-08-20 : SƏRHƏD
2016-07-30 : NƏFS...
2016-06-11 : KİŞİ SÖZÜ
2016-02-20 : YALTAQ
2016-02-06 : ÜMİD QAPISI
2016-01-30 : ÇƏTİN XİDMƏT
2016-01-16 : ACLIQ
2015-11-28 : AD QOYANIN...
2015-11-14 : ÜMİD KÖRPÜSÜ
2015-10-17 : YAĞIŞ YAĞIR...
2015-09-12 : DOST
2015-08-29 : LOĞMANLARIMIZ
2015-07-11 : İMAN BAYRAMI
2015-06-03 : İT ÖMRÜ
2015-05-02 : HACI ... LEYLƏK
2015-03-20 : YAŞAM SEVGİSİ
2015-02-21 : BÖHTAN
2015-01-17 : ÇÖPÇÜ
2014-12-27 : HƏMRƏY OLUN
2014-12-20 : SON İSTƏK
2014-12-13 : XƏZİNƏ
2014-11-08 : YÜK
2014-10-11 : HARAM SÜFRƏ
2014-09-20 : NOOLDU BİZƏ?..
2014-09-13 : UDUŞ
2014-09-06 : İSLAHAT
2014-08-30 : YAŞAM SEVGİSİ
2014-08-23 : YUXU
2014-07-26 : Əzrayıl andı
2014-07-19 : DİLƏNÇİ
2014-07-05 : DÖN
2014-06-14 : ÖZGƏ DƏRDİ
2014-06-07 : TUTİYƏ
2014-04-26 : MƏNƏMLİK
2014-04-05 : EVDAR KİŞİLƏR
2014-01-18 : ACI XATİRƏLƏR
2013-12-21 : QƏLPƏ
2013-12-07 : YAŞAMAQ ƏZMİ
2013-11-23 : GETMƏ...
2013-11-16 : ARXALI...
2013-11-09 : GÜNLƏR...
2013-10-26 : SARI GƏLİN
2013-10-19 : DƏLİ
2013-10-05 : FÜZULİ NAĞILI
2013-09-28 : VAXT OĞRUSU
2013-09-07 : ÖZÜNÜ TANI
2013-08-17 : ÇÖRƏK OĞRUSU
2013-08-03 : ZƏKAT
2013-07-27 : TALE
2013-07-20 : TALE
2013-06-15 : YAD AĞLAR...
2013-05-25 : DƏVƏ DÖZÜMÜ
2013-05-11 : ŞUŞANIN HİMNİ
SON XƏBƏRLƏR
2018-09-26
2018-09-25


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Qiymətlər qalxandan sonra avtobusa minəcəksiniz?

Hə (66.67%)
Yox (33.33%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
Nəvə nənəsindən soruşur:
- Nənə, qanın dadı necə olur?
- Mən, nə bilim, ay bala?
- Bəs babam deyir ki, sən ömür boyu onun qanını içmisən.
- Babanın beyni yoxdu, boş-boş danışır.
- Bilirəm yoxdu,babam deyir ki, sən onun beynini də yemisən.




digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK