hacklink Adalet.az | DAĞLIQ ALTAYDAN - 3 Adalet.az | DAĞLIQ ALTAYDAN - 3 Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

DAĞLIQ ALTAYDAN - 3

52891    |   2015-07-25 02:04
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Altaylarg Qızıl dağlarg. Ulu babalarımızın yüz illər boyu hakimiyyət qurduğu ikinci əzəli, əbədi yurd.
İstanbul universitetində tələbə idim. Ümumi Türk tarixi mövzusunda mərhum müəllimim İbrahim Kafesoğlu bizə dərs deyirdi. Türklərin doğma vətəninin Altay-Sayan dağları arası olduğunu, Altay nəzəriyyəsinin doğma vətənimiz barədə ən düzgün fikir olduğunu daim dilə gətirərdi.
Türkiyədə müəllimlərə ümumiyyətlə "hoca" deyə müraciət edilir. Bir gün mərhum müəllimimə üzümü tutub bunları dedim: "Hocam, siz deyirsiniz bizim doğma vətənimiz Altay-Sayan dağları arasıdır, yaxşı. Əgər biz səmavi dinlərə inanırıqsa, Nuh Tufanına da inanırıq. Nuh Tufanı ilə onun gəmisində olanların xaricindəki bütün bəşər övladı və heyvanat məhv olub, bunu müqəddəs kitablar deyir. İnsanlar onun gəmisiylə xilas olanlardan törəyib və Nuha ikinci Adəm də deyilir. Hal belədirsə bizim babalarımız Altay-Sayan dağları arasına nə cür düşüb, çünki Nuhun gəmisi bir rəvayətə görə Cudi dağında, digər bir rəvayətə görə də Ağrı dağında quruya oturub. Yeni bəşəriyyət burdan dünyaya səpələnib. Bəs qovmlar köçü ilə əllərində heç bir xəritə və ya vasitə olmayan yüz minlərlə insan Orta Asiyanın dağlarındakı keçidləri, su yolaqlarını, təbii yolları nə cür tapıb keçiblər və Avropaya axışıblar? Bəs Anadoluda, Azərbaycanda eradan qabaq neçə min il əvvələ tarixlənən bizim mədəniyyətimizi əks etdirən arxeoloji tapıntılar, qayaüstü şəkillər, bunlara nə cür yanaşmalıyıq?" Məkanı cənnət olsun, onda mənə dedi ki, madəm Altay Nəzəriyyəsi barədə şəkkiniz var, çalışın sizlər daha yaxşı bir nəzəriyyə ortaya atın və tapdığınız dəlillərlə onu elmi yöndən sübut edin. Onun bu sözləri qarşısında nə deyə bilərdim ki, sadəcə olaraq susdum, çünki fikrimi sübut edə biləcək hansı dəlili irəli sürə bilərdim?
Aradan illər keçdi, 1988-ci ildə həyat yoldaşımla Azərbaycana getdiyimiz vaxt əziz dostum Firidun Ağasıoğlu ilə tanış oldum. Firidun bəy bir gün sahildə gəzişərkən doğma vətənimiz barədə nə düşündüyümü sual etdikdə mən mərhum müəllimim İbrahim Kafesoğlu ilə aramızda keçən o söhbəti danışdım. Heyrətlə üzümə baxıb, "bəy, mən də həmin nəzəriyyənin əleyhinəyəm və o nəzəriyyəni qəbul etmirəm, mən də həmin fikirdəyəm" demişdi. Firidun bəy daha sonrakı illərdə bu fikri təsdiqləyəcək sanballı məqalələr yazdı, əsərlər yaratdı. Çox şükür ki, bu fikir artıq bir çox insan tərəfindən mənimsənib və əldə olunan tapıntılar bizi haqlı çıxarıb.
Azərbaycan elə bir mühitdir ki, xüsusilə Türk tarixinə unudulmaz töhfələr verib. Türkiyə Cümhuriyyətinin banisi Atatürk, böyük sosioloq alim Ziya Göyalptan təsirlənib, Ziya Göyalp da Eli bəy Hüseynzadənin tələbəsi kimidi.
Dağlıq Altaya getdiyimdə Ejer Çolakovun məni qarşıladığını və həddən artıq əziyyət çəkərək qısa müddətdə bir yığın maraqlı məlumatla qayıtmağımı təmin etdiyini yazmışdım. Ona bir daha təşəkkür edirəm. Ejer Çolakov da Azərbaycanın yetirməsidi deyə bilərik, çünki beş il Azərbaycanda oxuyub, bu müqəddəs yurdun ab-havasını dərib, özü kimi möhkəm dostluqlar qurub.
Ejer bəyə, Altay bölgəsinin en yüksək dağı hansıdır sualını verdiyimdə, "Üç Sümər dağıdır" deyə cavablandırmışdı. Azərbaycanda bu xalq "Şumer", Türkiyə və Altayda isə "Sümər" kimi ifadə edilir. Bu xalqın tarix səhnəsində göründüyü Mesopotamiya ilə Altay bölgəsi arasında minlərlə kilometr məsafə var. Şumərlər Mesopotamiyaya getmə xalq olduğuna görə, deməli onların doğma vətəni Altaya yaxındır və ya buralardır. Mənə görə Kuşan İmperiyasının yarandığı torpaqları elə Şumer yurdudu və onların hakimiyyəti Dağlıq Altaya kimi gedib çıxıb. Türklərdə öz adlarını coğrafiyaya, dağlara, çaylara və s. verdiyi məlum gələnəkdi. Şumerlər Altayla yaşamayıbsa bu dağlara o adı kim verib? Yaşayıbsa tarixin hansı dövründə yaşayıblar? Şumerlər və Türklər arasında nə kimi yaxınlıq var, onların ikisi de eyni etnik kökdəndirmi, yoxsa fərqlidirmi, bu suallar da tam mənasıyla öz cavabını tapa bilməyib. Sonra, Monqollar da "sümər" sözünü "sümbər" kimi tələffüz edir. Deməli bu söz Monqollar arasında da yaşayır və bu da həddən artıq maraqlı faktdır. Deməli şumerlərin doğma vətəni Asiyanın bir bölgəsidir, ancaq bu fakt arxeoloji tapıntılarla öz təsdiqini tapmalıdı.
Biz Türklər tarixin müəyyən dövrlərində qüdrətimiz tənəzzülə uğramağa başladığında ümumiyyətlə xalqa istiqamət verən, el arasında hörməti olan nə varsa düşmənlər onlara el uzadıb və istədikləri kimi istiqamətləndiriblər. Bizlər tarix boyu din adamlarına hədsiz hörmət etmişik, ancaq onların özgələrinin oyuncağına çevrilməsi qarşısında isə öz etirazımızı da bildirmişik. Ulu Sabirimiz;
"Molla dayı, etm? ş?rar?t bel?,
Ortalığa salma l?cac?t bel?..!" sözlərini işlədərkən özünə molla deyilən, ancaq din xadimliyinin məsuliyyətini və hörmətini daşıya bilməyən kəsləri yerin yeddi tərkinə batırarkən haqsız deyildi. O qocaman ziyalı şair, yadların oyuncağına çevrilən bezi din xadimlərini tənqid edərək xalqı oyatmaq istəyirdi. Həmin anlayışı Dağlıq Altayda da gördüm. O bölgədə də müəyyən vaxtlarda imicini itirən din xadimi şamanlar haqda da həmin minvalda sözlər yaradılıb, Ejer bəyə, mümkünsə bir şamanla görüşmək, söhbət etmək istəyirəm dediyimdə, narahat olma, nə lazımdırsa edəcəyəm. Ona şamanların xalq içindəki hörmətini sorduqda isə, "onlara hədsiz hörmət var, ancaq şamanlar haqda, (Uyalbas kam bolur, caltanbas us bolur: Utanmaz adam qam, cəsur adam usta olar) kimi fikir de yaradılıb, demişdi.
Dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq Türk Türkdü, vəssalam.


Seyfəddin Altaylı,
Ankara,
altaylı_s@yahoo.com


İmza:

YAZARIN ARXİVİ

2019-02-26 : SALAMLARLA
2018-06-01 : SON ZƏNG
2018-04-28 : YALANÇININ ŞAMI
2018-02-24 : TARİXİ ADDIM
2017-10-21 : NƏ YAZIM?
2017-03-10 : XOCALI-DӘNİZLİ
2017-03-04 : XOCALI-DӘNİZLİ
2016-12-17 : Etimad, kimə???
2016-11-12 : TANRININ DOSTLARI
2016-09-24 : Salam, Dostlar
2016-05-28 : ATA YURDUMUZDA
2016-03-05 : XOCALI HƏFTƏSİ
2015-12-30 : YENİ İL
2015-12-26 : BİZİM DÜNYAMIZ
2015-12-05 : KÜLƏK ƏKƏN...
2015-11-28 : ÜÇ GÖMRÜK
2015-10-31 : SEÇKİLƏRİMİZ
2015-10-17 : KÖÇÜMÜZ
2015-08-29 : ALTAYDAN QAFQAZA
2015-06-20 : KİMDİR QATİL?!
2015-06-06 : LÜKSEMBURQDAN
2015-05-02 : 24 NİSAN
2015-03-14 : 8 MARTIN ARDINDAN
2015-03-07 : XOCALINI ANLAMAQ
2014-12-27 : BODUN
2014-11-29 : XƏZƏRİN MEHİ
2013-10-26 : XƏYALİ
2013-10-05 : ZEHTABİNİ ANDIQ
2013-09-28 : SAĞ OL, BAKI
2013-08-17 : KEÇƏN GÜNLƏR
2013-08-03 : BELƏ DÜNYANIN
2013-03-30 : BAYRAMIN ƏZABI
2013-03-16 : XOCALI HƏFTƏSİ
2013-02-02 : ADIMIZLA BAĞLI
2012-11-21 : VAXT
2012-11-17 : VAXT
2012-09-01 : TİFLİS-BAKI
2012-04-07 : İNGİLİS OYUNU
2012-02-25 : XOCALI DƏRDİ
2011-10-29 : VƏHHABİLİK
2011-10-08 : VƏHHABİLİK
2011-09-17 : ELƏ GÜVƏNMƏK
2011-09-10 : ALTAY BİLİK
2011-08-13 : NƏJDƏT QOÇAQ
2011-06-04 : 28 MAYI ANLAMAQ
2011-05-28 : YALANÇININ ŞAMI
2011-04-16 : SİZ NƏSİNİZ?
2011-04-09 : ANA - OĞUL
2011-03-12 : ONLAR VƏ BİZ
2011-02-26 : XOCALI SOYQIRIMI
2011-02-05 : QURULTAYIMIZ
2011-01-29 : MAŞA SARKİSYAN
2010-10-30 : BAKI QEYDLƏRİ
2010-10-02 : AXTA-MAR
2010-07-10 : 35 QURUŞ
2010-05-15 : ZİDDİYYƏT
2010-04-24 : BAYQUŞLAR
2010-02-27 : TÜRKÜN ANALARI
2010-02-13 : ÇİÇİ
2009-11-27 : TÜRK MİLLƏTİ
2009-10-31 : BAYRAQ
SON XƏBƏRLƏR
2019-11-22


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (93.75%)
Pullsuz (6.25%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
"- Orda danışdığın anektodu mənə də danışa bilərsən?"

"Lavrov: 

- Hansını? Mollanın Teymurla olan fil anektodunu?"



digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK