hacklink Adalet.az | SOYDAŞIMIZ UYĞURLAR Adalet.az | SOYDAŞIMIZ UYĞURLAR Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

SOYDAŞIMIZ UYĞURLAR

23014    |   2011-06-11 07:46
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır


   
   İnsan çox mürəkkəb bir varlıqdır və hər bir insanın özünə məxsus dünyası vardır. Sadəcə olaraq özünü fikirləşənlərə "eqoist" deyilir. Bizim qədim lüğətlərdə çox axtardım; ancaq bu sözün qarşılığı olan kəlməni tapa bilmədim. Son dövrlərin lüğətlərində bu sözün qarşılığında "məncil" ifadəsi tapılıb o işlədilir. "Eqoist" sözü bizə qərbdən gəlib, yəni itxaldır.
   
   Türklərin tarixini yaxşı araşdırsanız, babalarımızın təbiəti əlbir olub nə cür üstələdiklərinin, birlik düşüncəsinin mənasını eradan minlərlə il qabaq dərk etdiklərinin şahidi olarsınız. Ucsuz-bucaqsız bozqırlarda on minlərlə heyvanı təbiətin bütün çətinliklərinə baxmayaraq qorumaq, özlərinin sərvəti olan heyvanları üstün bir məharətlə o dövrün yüksək səviyyəli bir dolanışıq vasitəsinə çevirmək, babalarımıza böyük bir mənəvi güc bəxş etmişdir. Əlbir olmağın mənasını təbiətin çətinliklərini üstələyərək dərk edən babalarımız dövlət fəlsəfəsini də elə bu matahın özülü üstündə yüksəltmişdir. Onlar yalnızca qurduqları dövlətlə kifayətlənməyiblər və digər xalqları da öz qanadları altına alaraq onların da özləri kimi gözəl bir həyata qovuşmasını təmin ediblər, qoruyublar.
   
   Bizlərə məxsus olan Bozqır Mədəniyyətinin yaranması təbiətin çətinliklərini məğlub etməklə başlamışdır. Bozqır Mədəniyyəti, dövlətçiliyə çatdıqdan sonra başlayan, özünü, yəni dövlətini qorumaq fikri də, "Turan Hərb Taktikası"nın sınaya-sınaya tapılaraq mükəmməl bir hərbi vasitəyə çəvrilməsinə səbəb olmuşdur.
   
   Xalqımızın hal-hazırdakı Orta Asiyadakı əhali sayı ilə Çin və Rus əhalisinin sayı arasında böyük bir uçurum vardır. Bunun səbəbi də, tarix boyu üzləşdiyimiz faciələr, sürgünlər, köçürülmələr və qırğınlardır. Yəni qırıla-qırıla sayımız bu qədər azalıb. Oğuz xaqan, Çin imperatoru Kaonun özündən qat-qat artıq olan ordusunu Pətəng yaylağında eradan qabaq 200-cü ildə mühasirəyə saldığı vaxt həyat yoldaşı özünə demişdi:
   
   "Sən ey xaqan, Çini işğal etsən belə o böyüklükdəki ölkəni daimi olaraq hakimiyyətin altında tuta bilməzsən. Yaxşısı budur ki, saziş bağla və qoy imperator əsgərləriylə birgə evinə qayıdıb getsin".
   
   O da həyat yoldaşının sözünə qulaq asmışdı. Yəni o vaxtlar Çini məğlub edə biləcək qədər əhali sayına malik idik. Oğuz xaqandan sonra gələnlər onun qədər dirayətli deyildi və sərhədləri Xəzər dənizinə, bugünkü Suriyəyə kimi gəlib çatan Hun İmperiyası 300 il qədər ömür sürdükdən sonra Çinin daimi təzyiqi və daxili toqquşmalar səbəbiylə dağılıb getdi. Onun yerində qurulan Göytürk imperiyası da 75 il qədər yaşayaraq ömrünü başa vurdu. Orta Asiyadakı türklər tarix ərzində böyüklü-kiçikli dövlətlər yaratdılar və qırıla-qırıla gəlib bu vaxta çatdılar. əgər o qırğınlar və sürgünlər, sürgünlərdə üzləşilən faciələr olmasaydı, Asiyada bugünkü əhali sayımız azı 700 milyon olardı.
   
   Uşaqlığımda dünyanı kəndimizdən biraz böyük sayardım. İptidai məktəbə başlayandan sonra bu fikrimin səhv olduğunu başa düşdüm. Ölkəmizin yerləşdiyi Asiya və Avropa qitələrini, digər qitələrin varlığını öyrəndim. Türklərin də yalnızca Türkiyədə yox, özgə yerlərdə də yaşadıqlarını başa düşdüm. Dəmir Pərdə adlanan Sovetlər Birliyi daxilində yaşadıqlarından və bizə çox az məlumatları gəlib çatmasından asılı Asiya Türklüyü haqqında ətraflı məlumatım yoxdu. Universitetə başladıqdan sonra milli mənsubiyyətimizə həddən artıq əlaqə duyduğumdan Anadolu xaricindəki türklərlə maraqlanmağa başladım. 1977-ci ildə bir neçə yoldaşımla birləşərək Dış Türklər Kültür və Yardımlaşma Dərnəyini quraraq Türkiyə xaricindəki Türklərlə bağlı fəaliyyətimizə başladıq. Qazax və uyğurları da tələbəlik illərimdə yaxından görüb-tanımaq fürsətini tapdım. Zeytinburnu qəsəbəsində müəllim işləyərkən qazax və uyğur şagirdlərim vardı. Onların ailələri Çinin zülmündən asılı öz dədə-baba torpaqlarını tərk etmək məcburiyyətində qalan soydaşlarımızdı, eynilə Qərbi Azərbaycanlı, qarabağlılar kimi. Şagirdlərimin ailələriylə səmimi əlaqələr yaradaraq onlardan Şərqi Türküstan barəsində məlumatlar alırdım.
   
   İstanbulun Bayəzid səmtində olan və bukinistlərin yerləşdiyi "Sahaflar Çarşısı" deyilən yerə hər gün baş çəkirdim. Bir gün Tarıq Mümtaz Göztəpənin yazdığı "Türkistan Dramı" adlı əsəri görən kimi aldım və iki günün içində oxuyub qurtardım. Şərqi türküstanlı uyğur və qazaxların Çinə qarşı yeritdiyi mübarizəni, Osman Baturun Çinlilərə qarşı qiyamını, həddən artıq kiçik dəstəsiylə özlərindən azı on qat artıq olan çin ordularını dəfələrlə çil cücəsi kimi dağıtdığını, Canım Xan Hacı rəhbərliyində yola düşən və Çin hakimiyyətini tanımayan soydaşlarımızın Pamir dağlarını aşarkən çəkdikləri izdirabları, Çinli qüvvələrin daimi basqınları, dondurucu şaxtalar, dağların yüksək və oksigeni çox az olan yerlərində heyvanlarını, qafilədəki insanları babalarından öyrəndikləri metodlarla nə cür qoruduqlarını və beş mindən artıq bir sayla yola düşən ancaq bir neçə yüz insanla azadlığa qovuşduqlarını və Türkiyəyə gəldiklərini öyrəndim. Mərhum ağsaqqalımız, böyük mücahidimiz İsa Yusif Alptəkinin ətrafındakı əqidədaşlarıyla nə cür böyük mübarizələr yeritdiyini və Çin boyunduruğundakı Şərqi Türküstandan ayrılmaq məcburiyyətində qaldığını və min bir əziyyətlə, təhlükələrlə dolu uzun bir səfərdən sonra Türkiyəyə ayaq qoyduğunu Şərqi Türküstanlılardan, yəni uyğurların dilindən dəfələrlə dinlədim. Bir neçə dəfə də o mərhum ağsaqqalımızın konfransında iştirak etmək xoşbəxtliyini daddım.
   
   Uyğurlar, bu gün quzeydə Monqolustan, güneydə Tibet, şərqdə Çin, qərbdə isə özlərinə məxsus düzlüklərdə, yəni olduqca böyük bir sahədə yaşayırlar. Torpaqları həddən artıq məhsuldar, yeraltı sərvətləri isə imperialistlərin ağzını sulandıracaq qədər zəngindir. Ancaq torpaqlarının zənginliyi, varı-dövləti sümürülüb aparıldığı halda özləri ikinci, üçüncü yox, dördüncü sinif insan səviyyəsində yaşayırlar, Çin höküməti onlara bu cür rəftar edir. Ən sadə insan hüquqları belə əllərindən qəsb edilibdir. Çin dövlətinin həyata keçirdiyi siyasi, iqtisadi və mədəni təzyiq, uyğur soydaşlarımızın ya asimilyasiya olmasını, ya da ölkəni tərk etməsini məqsəd götürmüşdür. Ancaq uyğur türklərinin nə cür bir varlıq olduğunu, onların şilləsini tarix boyu yiyən çinlilər, türkün gücünü unudubdur deyəsən. Çinin həyata keçirdiyi bütün şiddət və asimilyasiya siyasətləri uyğurların ən qatı poladdan da möhkəm olan müqavimətinə dəyib dağılır, zəbun olur. Əhali sayı bir milyard yarım səviyyəsində olan Çin, on milyondan artıq uyğur qarşısında necə deyərlər zəlil olubdur və olacaqdır. Bir gün gələcək, müqəddəs arzumuz çin olacaq və Şərqi Türküstan da eynilə Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Özbəkistan kimi müstəqil olacaqdır. Əslində saydığım bu dövlətlərin tamamı Azərbaycan xaric olmaqla Türküstan olaraq yad edilirdi. İmperialist Çar Rusiyasının yerində qurulan və ondan da qatı imperialist olan Sovet Rusiyası, Ulu Türküstanı bölərək kiçik dövlətciklər və bu dövlətciklər içində yaşayanlara da ayrı bir milliyət uydurmağa çalışdı. Qismən olaraq bəzi şeyləri də bacardı; ancaq yalan üstündə qurulan hər şey dağılmağa məhkum olduğu kimi rusların bu siyasəti də yavaş-yavax dağılıb gedir və gedəcəkdir. İmperialistlərin planı daimi olaraq əlbəttə öz yolunda yeriyə bilməz. Zəfər, axırda haqq sahibinin olacaqdır.
   
   Dünən dünya iki qütblü idi, bugün isə yalnızca ABŞ-ın zurnasının səsi eşidilir; ancaq Rusiya Federasiyası bir tərəfdən, digər tərəfdən Çin ona qarşı bayraq açıbdır. Əhali sayı bir milyard səviyyəsində olan Hindistan, Amerika qitəsində Braziliya da artıq bir güc kimi dünya siyasətində ağırlığını hiss etdirməyə başlayıb. Bir sözlə daha dünya uzun müddət tək qütblü halda yeriyə bilməz, bilməyəcəkdi. ABŞ, Çin və Rusiya Federasiyası, yəni bu üç imperialist qüvvə Asiya türklüyünü öz maraqları istiqamətində işlətmək üçün hər fürsətdən istifadə etməyə çalışır. Bizə düşən birinci vəzifə, özümüzü heç kəsin vasitəsinə çevirməməkdir.
   
   Biz, yüzillər boyu cahana hökm eləmiş bir millətik və şanlı bir tariximiz vardır. Keçmişdəki qüdrətimizə çatmaq bizim öz əlimizdədir. Ancaq keçmiş qüdrətimizi əldə etmək üçün də heç kəsin onu qızıl məcməidə gətirib bizə təqdim etməyəcəyini də yaxşı bilirik, bunun şüurundayıq. Daimi işləyərək, əl-ələ verərək bunu başaracayıq. Bu məsuliyyəti çiyinlərimizə babalarımızın ruhu, ulu tariximiz və gələcəyimiz yükləyibdir.


YAZARIN ARXİVİ

2019-02-26 : SALAMLARLA
2018-06-01 : SON ZƏNG
2018-04-28 : YALANÇININ ŞAMI
2018-02-24 : TARİXİ ADDIM
2017-10-21 : NƏ YAZIM?
2017-03-10 : XOCALI-DӘNİZLİ
2017-03-04 : XOCALI-DӘNİZLİ
2016-12-17 : Etimad, kimə???
2016-11-12 : TANRININ DOSTLARI
2016-09-24 : Salam, Dostlar
2016-05-28 : ATA YURDUMUZDA
2016-03-05 : XOCALI HƏFTƏSİ
2015-12-30 : YENİ İL
2015-12-26 : BİZİM DÜNYAMIZ
2015-12-05 : KÜLƏK ƏKƏN...
2015-11-28 : ÜÇ GÖMRÜK
2015-10-31 : SEÇKİLƏRİMİZ
2015-10-17 : KÖÇÜMÜZ
2015-08-29 : ALTAYDAN QAFQAZA
2015-06-20 : KİMDİR QATİL?!
2015-06-06 : LÜKSEMBURQDAN
2015-05-02 : 24 NİSAN
2015-03-14 : 8 MARTIN ARDINDAN
2015-03-07 : XOCALINI ANLAMAQ
2014-12-27 : BODUN
2014-11-29 : XƏZƏRİN MEHİ
2013-10-26 : XƏYALİ
2013-10-05 : ZEHTABİNİ ANDIQ
2013-09-28 : SAĞ OL, BAKI
2013-08-17 : KEÇƏN GÜNLƏR
2013-08-03 : BELƏ DÜNYANIN
2013-03-30 : BAYRAMIN ƏZABI
2013-03-16 : XOCALI HƏFTƏSİ
2013-02-02 : ADIMIZLA BAĞLI
2012-11-21 : VAXT
2012-11-17 : VAXT
2012-09-01 : TİFLİS-BAKI
2012-04-07 : İNGİLİS OYUNU
2012-02-25 : XOCALI DƏRDİ
2011-10-29 : VƏHHABİLİK
2011-10-08 : VƏHHABİLİK
2011-09-17 : ELƏ GÜVƏNMƏK
2011-09-10 : ALTAY BİLİK
2011-08-13 : NƏJDƏT QOÇAQ
2011-06-04 : 28 MAYI ANLAMAQ
2011-05-28 : YALANÇININ ŞAMI
2011-04-16 : SİZ NƏSİNİZ?
2011-04-09 : ANA - OĞUL
2011-03-12 : ONLAR VƏ BİZ
2011-02-26 : XOCALI SOYQIRIMI
2011-02-05 : QURULTAYIMIZ
2011-01-29 : MAŞA SARKİSYAN
2010-10-30 : BAKI QEYDLƏRİ
2010-10-02 : AXTA-MAR
2010-07-10 : 35 QURUŞ
2010-05-15 : ZİDDİYYƏT
2010-04-24 : BAYQUŞLAR
2010-02-27 : TÜRKÜN ANALARI
2010-02-13 : ÇİÇİ
2009-11-27 : TÜRK MİLLƏTİ
2009-10-31 : BAYRAQ
SON XƏBƏRLƏR
2019-11-19
2019-11-18


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (93.75%)
Pullsuz (6.25%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
"- Orda danışdığın anektodu mənə də danışa bilərsən?"

"Lavrov: 

- Hansını? Mollanın Teymurla olan fil anektodunu?"



digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK