viagra sipariş viagra satış palo santo viagra fiyatları viagra fiyatı time4bets kaçak bahis canlı bahis güvenilir bahis siteleri izmir escort live bet Film izle hacklink kiralık bahis sitesi satılık bahis sitesi Adalet.az | "LUÇANO" - GÖZƏGÖRÜNMƏZ ŞÜA DEMƏKDİR... Adalet.az | "LUÇANO" - GÖZƏGÖRÜNMƏZ ŞÜA DEMƏKDİR... Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

"LUÇANO" - GÖZƏGÖRÜNMƏZ ŞÜA DEMƏKDİR...

21544    |   2008-10-25 02:12
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Tarix həmişə ədalətli olmur. Fərsiz hökmdarlara, hünərsiz sərkərdələrə qoynunda yer verib yüz illər, min illər yaşatsa da, lap elə həmin hökmdarların və sərkərdələrin şöhrətlənməsinə, tanınmasına nədən olan, Vətənini, torpağını, lazım gəldikdə digər xalqları və millətləri də hər hür təcavüzdən və bəlalardan qoruyan sıravi döyüşçülərə soyuqluq, biganəlik göstərə bilir. Tarixi suçlamaq bir yazı manerasıdı, əslində günahkar biz özümüzük. Biz hamımız - yəni, nəsillərin yaddaşına, bilgilənməsinə cavabdeh olanlar...
   
   "... Əziz oxucum, əgər bir vaxtlar yolunuz Sabirabadın Əlicanlı kəndinə düşərsə, bu yerlərdə lal axan dəli Kür üzərindəki Şiraslan körpüsünü keçdikdən sonra addımlarınızı aramla atın. Cavad kəndi ilə Əlicanlı kəndi arasındakı el məzarıstanlığının yanından keçərkən ayaq saxlayın.
   
   Bu məzarıstanda uyuyur "Luçano" - Məmməd Ağaş oğlu Xəlilov. Ziyarət edin bu məzarı. Ömrünüzün bir neçə anını bu ziyarətə həsr edin və düşünün... Bəlkə onda sizin də qəlbinizdə biganəlik buzu əriyər, heç olmasa, dünyadan köçəndən sonra kiminsə qədir-qiymətini bilmək, rəhmət oxumaq sizlərə də bir yüngüllük gətirər..."
   
   Kitab müəllifinin bu sözlərini neçə dəfə oxuyub fikrə getdiyimi deyə bilmərəm. Qəsdən dönə-dönə oxuyuram ki, dönə-dönə də xəcalət çəkim. Ona görə ki...
   
   Ona görə ki, o adamı biz də tanıyırdıq. Ona görə ki, son illərədək o, bizim aramızdaydı. Düzdü, onun kimliyini bilirdik - müharibə veteranı, İtaliya partizan hərəkatının fəallarından biri olmasından, italyanların ona "Luçano" ləqəbi verməsindən xəbərdardıq. Qəzetimizdə haqqında yazılar, şəkilləri verilirdi. Özünün də hərdənbir redaksiyaya yolu düşürdü. Ancaq heç birimiz onunla yaxından maraqlanmamış, keçdiyi döyüş yolunu diqqətlə, dərindən araşdırıb öyrənməmişdik. Onu sıradan bir müharibə iştirakçısı saymışdıq. Bəlkə elə bilmişdik ki, həmişə belə qıvraq, şux görkəmində qalacaq, ötüb keçən illərin onu bizdən ayırmağa gücü çatmayacaq. Ancaq zaman hiss edilmədən öz işini görüb bizi istənilən anda heyrətləndirə, arzularımızı, istəklərimizi, görmək istədiyimiz işləri yarımçıq qoya bilir...
   
   "Sən kimsən, "Luçano?!." kitabının müəllifi Fərman Süleyman oğlu Quliyev (Fərman Tərtərli) təxəllüsündən də göründüyü kimi, başqa, həm də nisbətən uzaq rayondandı. Müəllif haqqında yığcam məlumatdan bəlli olur ki, 30 ilə yaxın hüquq-mühafizə orqanlarında çalışmış, erməni işğalçılarına qarşı döyüşlərdə yaxından iştirak etmişdir. Dövri mətbuatda şeir, hekayə və felyetonları ilə çıxış edən Fərman müəllim təxminən 10 il bundan qabaq igid həmyerlimiz Məmməd Xəlilov- "Luçano" haqqında dəyərli bir sənədli povest yazmağa imkan və macal tapmışdır.
   
   Kitabda Məmməd Xəlilovun gəncliyindən ömrünün son illərinədək müxtəlif yerlərdə, müxtəlif adamlarla çəkdirdiyi xeyli şəkil dərc olunub. Bu şəkillərdən biri mənə çox tanışdı... Əvvəlcə Məmməd müəllimin cəbhə gündəliyindən bu sətirləri oxuyaq: "... Nə vaxt huşumu itirdiyimi belə xatırlaya bilmirəm. Gözümü açarkən qaranlıqda, meyidlərin arasında gördüm özümü. Yaram ağır idi. Nə edəcəyimi özüm də bilmirdim. Onu bilirəm ki, hansı ümidləsə sürünə-sürünə kəndə tərəf irəliləyirdim. Gücümü toplayıb kəndin kənarındakı evin pəncərəsinə özümü çatdırıb döydüm, açan olmadı. Başqa bir evin də pəncərəsindən kimsə baxdı, ancaq qapını açmadı. Sürünə-sürünə yolu keçib son qüvvəmi toplayaraq sağdakı qapını döydüm. Xoşbəxtlikdən bu dəfə qapı açıldı. Orta yaşlı bir qadın məni görcək içəri kiməsə xısın-xısın,- bizimkilərdəndir,- deyib köməyə çağırdı. Özünü tez yetirən bir kişi ilə məni tez-tələsik arxadakı otağa apardılar. Su isidib yaralarımı yudular. Əllərinə nə gəldisə, onunla sarıdılar. Zorla mənə nəsə içirdib peçin üstünə çıxardılar və orada pərdə arxasında gizlətdilər. Artıq səhər açılırdı. Huşumu itirmişdimmi, yatmışdımmı, bilmirəm, almanların nə vaxt evləri yoxladığından da xəbərim olmamışdı. Bir neçə sərxoş faşistin məni yatmış görərək kimliyimi soruşduqda Darya (mənim ikinci anam) - beşinci oğlum Mişadı, xəstə yatır - demişdi. Xoşbəxtlikdən, onlar da məhəl qoymadan getmişdilər... Bu minvalla Darya xala əri İvanla 47 yeddi gün məni sağaldıb gizlətmişdilər. Bu nəcib insanlar öz həyatlarını təhlükədə qoysalar da, məni həyata qaytardılar... Məqam tapıb kənddən çıxmağa, özümüzünkülərə qoşulmağa çalışırdım...
   
   Bu niyyətdə ikən qəflətən almanlar məni zirzəmidə yaxaladılar. Sən demə, faşistlərin kənddən olan agentləri yerimi onlara bildiribmiş. Məni döyüb möhkəm işgəncə verdilər. Huşumu nə vaxt itirdiyimi bilmirəm. Gözümü açanda özümü Priyatin şəhərindəki un zavodunda başqa əsirlərin arasında gördüm. Həmin gün oradaca bir qadını gözlərimin qarşısında güllələdilər. Mənə elə gəldi ki, bu qadın mənim xilaskarım Daryadır..."
   
   Amma yox, güllələnən qadın Darya deyilmiş. Mənə tanış gələn şəkil də elə "Luçano"nun 1974-cü ildə Darya ilə çəkdirdiyi şəkildi. Bu kadrları tələbəlik illərində televizorda görmüşdüm. Yaşlı, sarışın qadının Məmmədi görərkən sevincdən necə qışqırdığı indi də qulaqlarımdadı...
   
   Doğma kəndində müəllim işləsə də, hərb sənətinə meyl göstərirmiş. Axır ki, arzusuna qarşı çıxa bilmir. 1940-cı ilin payızında Oryol şəhərində Hərbi Zabitlər Məktəbinə daxil olur. Nümunəvi davranışına görə 1-ci rotanın komsomol təşkilatı katibi seçilir. Hər işdə nümunə olmağa, millətinin başını uca tutmağa çalışır. Bir axşam postda olanda səhər açılarkən alman faşistlərinin SSRİ-yə hücum etdiyini eşidir... 1941-ci ilin avqust ayının 24-də kursu fərqlənmə diplomu ilə bitirib leytenant rütbəsi alır. Onu Ukrayna cəbhəsinə - Xarkov şəhərindəki 4-cü əlahiddə polkun 4-cü batalyonuna göndərirlər... Rus və alman dillərini yaxşı bildiyinə görə tez-tez düşmən arxasına kəşfiyyata göndərilir. Hər dəfə tapşırıqları uğurla yerinə yetirən Məmməd çox keçmir ki, cəbhə yoldaşlarının və komandanlığın dərin rəğbətini qazanır...
   
   Katya adlı rus qızının köməyilə əsirlikdən qaçıb partizanlara qoşulan Məmmədin döyüş yolları Rusiya, Ukrayna, Polşa, Çexoslovakiya torpaqlarını keçib İtaliyaya çatır... "İtaliya... Hələ məktəb çağlarında mən bu ölkə barəsində az eşitməmişdim. Dahi rəssamlar və müğənnilər diyarı haqqında o vaxtlar beynəlmiləl məktəbdə oxuyarkən rus dili müəllimimiz ağızdolusu danışır, mən də xəyalın qanadlarında özümü bu gözəlliklər ölkəsinə səyahətə qovalayardım. Axı, o vaxtlar hardan biləydim ki, mənim bu əlçatmaz arzularım bir zamanlar gözləmədiyim və arzulamadığım bir şəraitdə reallığa çevriləcək, mən bu diyarı özümə ikinci vətən kimi doğma sayacağam..."
   
   Uzaq İtaliyada Məmmədin əsl igidlik triumfu başlanır. Əfsanəvi "Luçano" adı kimi gözəgörünməz şüaya dönüb düşmən arxasına keçir, müxtəlif millətlərdən olan partizan dostları ilə birlikdə körpüləri, dəmiryollarını partladır, düşmənə ciddi itkilər verirdilər. İtaliyanın nüfuzlu qəzetlərində igid həmyerlimiz haqqında yazılar dərc olunurdu. Məmməd müəllimin gündəliyindən: "İtaliyanın ən nüfuzlu orqanı olan "Unita" qəzeti yazırdı: "Türk Mamed faşistlərə qan uddurur", "Dağlar cəsuru Mamedin uğurlu əməliyyatı", "O, gözə görünmür", "İtaliyanın və Türkün qəhrəman oğlu Mamed - "Luçano" almanların əsl qənimidir"... "Sud İtalio" qəzeti yazırdı: "Onun milliyyəti türkdür, Bakıdandır, rütbəsi - rus leytenantı, sənəti müəllimdir, türk Mamed adı ilə fəaliyyətdədir".
   
   Ələ keçirdikləri bu qəzetləri oxuduqca faşistlər "zəncir çeynəyir", nəyin bahasına olursa-olsun onu - "gözəgörünməyən türk Mamedi ələ keçirməyə, məhv eləməyə çalışırdılar. Gestapo onu axtarır, kəndlərdə, şəhərlərdə yerli əhaliyə işgəncə verib "Türk"ü tələb edir, şəkli olan elanlarla divarları bəzəyirdilər".
   
   Məmmədin igidliklərindən xəbər tutan İtaliya Kommunist Partiyasının rəhbəri Palmiro Tolyatti diviziya qərargahına gələrək özü onu İtaliya kommunistlərinin sıralarına qəbul edir.
   
   İtaliya hökuməti həmyerlimizin xidmətlərini layiqincə qiymətləndirmiş, ona İtaliyanın Milli Qəhrəmanı adını vermişdir. Məmməd Xəlilov cəbhədən qayıtdıqdan sonra pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmiş, ömrünün sonunadək doğma Əlicanlıda müəllim işləmişdir. O, İtaliyanın Milli Qəhrəmanı olmaqla yanaşı, İtaliya və Ukraynanın fəxri vətəndaşı, Ukraynanın Qrebnikovski şəhərinin ömürlük fəxri xalq deputatı, əməkdar maarif işçisi, əmək veteranı idi. Məmməd müəllim həm də el ağsaqqalı, xeyirə-şərə yarayan adam kimi də hörmət qazanmışdı.
   
   Əfsanəvi "Luçano" haqqında son sözləri də kitab müəllifinin dili ilə demək istəyirəm. İnanmıram ki, mən bundan yaxşısını yaza bilərəm... "1997-ci il avqustun 5-də Məhəmməd Ağaş oğlu Xəlilov öz doğma kəndində dünyasını dəyişdi. Görəsən, bu itkini hiss etdimi İtaliya dağları?! Bilmirəm... Hər halda ildırım çaxıb leysan yağmasa da, "qəmli bir çiskin" ağlamamış olmazdı İtaliya dağlarında. Axı, torpaq insanlardan sədaqətli olur..."
   
   


YAZARIN ARXİVİ

2015-01-10 : ƏN UZUN GECƏ
2014-11-15 : QIRMIZI İP
2014-07-12 : GEC OLMAYAN
2014-07-05 : SAMAN ÇÖPÜ
2014-06-21 : GÜNAHSIZ
2014-06-14 : GÜNAHSIZ
2014-06-07 : GÜNAHSIZ
2014-05-31 : GÜNAHSIZ
2014-05-24 : GÜNAHSIZ
2014-05-17 : GÜNAHSIZ
2014-05-09 : GÜNAHSIZ
2014-05-03 : GÜNAHSIZ
2014-04-26 : GÜNAHSIZ
2014-03-15 : SONUNCU YARPAQ
2014-03-08 : MONMARTR, 18-40
2014-03-01 : Marsa da uçsaq
2014-02-22 : DƏRD ZİRVƏSİ
2014-02-15 : GEC DƏ OLSA...
2014-01-25 : GÜNDƏLİK
2014-01-18 : XİLASKAR
2013-10-12 : NƏNNİ
2013-09-21 : PAYIZ GƏLİR...
2013-08-17 : ADSIZ DUYĞULAR
2013-08-03 : ƏHYA GECƏLƏRİ
2013-07-06 : Sən dönsən...
2013-06-22 : KÖYNƏK
2013-05-25 : ÖZGƏ DƏRDİ
2013-02-09 : AĞILDAN BƏLA
2013-01-26 : DARIXAN ADAMLAR
2013-01-19 : DƏLİLİK ZAMANI
2013-01-12 : ƏSKİ YARALAR
2012-12-01 : SUSUZ DƏNİZ
2012-09-22 : GƏLDİN...
2012-09-15 : BİR QUCAQ SABAH
2012-09-08 : ANGEDONİYA
2012-08-18 : "DÜBEYTİ"
2012-06-30 : O TƏNHA AĞAC...
2012-06-02 : AĞ QARANQUŞ
2012-02-18 : HARMONİYA
2012-01-14 : QONŞU QIZ
2011-12-31 : TƏLƏSİRİK...
2011-12-10 : AYAQYALIN
2011-11-19 : XƏZAN YELİ
2011-10-15 : TƏSƏLLİ
2011-08-06 : DƏYİRMAN
2011-07-16 : ÇOX AZ ŞEY
2011-06-25 : SAVAŞIN 70 YAŞI
2011-05-14 : "QARA QUTU"
2011-03-19 : VƏDƏ KÜLƏYİ
2011-03-05 : KİŞİSİZ...
2011-02-26 : YAZA NƏ QALDI?!.
2011-02-19 : ADİ HƏYAT
2010-12-31 : İL KEÇDİ...
2010-11-06 : İMTİNA
2010-08-21 : KİBRİT FALI
2010-07-24 : YEL DƏYİRMANI
2010-05-08 : XİLASKAR
2010-04-10 : QİYAMƏT
2010-03-20 : XINAYAXDI
2010-02-27 : BOŞLUQ
2010-01-09 : KARVAN GETDİ...
2009-12-26 : YUXU KİMİ...
2009-12-19 : DARIXANDA...
2009-12-12 : İMTAHAN
2009-12-05 : QUYU
2009-10-17 : ELDƏN AYRI...
2009-10-10 : GÖZÜ YOLDA...
2009-10-03 : TARAZLIQ
2009-09-26 : ...YALVARMA!
2009-09-12 : İLĞIM
2009-09-05 : BİR STƏKAN ÇAY
2009-08-08 : QIRMIZI
2009-08-01 : SƏKKİZ SAAT
2009-07-11 : AĞIRLIQ
2009-04-25 : SIĞINACAQ
2009-04-11 : SÖZ VAXTI
2009-02-14 : ÜÇÜNCÜ YOLÇU
2009-01-31 : BİXƏBƏR
2009-01-24 : QIRMIZI VƏ QARA
2009-01-17 : BAŞQA ADAM
2009-01-10 : 3 SAATLIQ NƏFƏS
2008-12-31 : QUM SAATI
2008-12-13 : QURBANSIZ
2008-11-22 : CİDDİ MÖVZU
2008-11-15 : ÜMİD VƏ QORXU
2008-11-01 : AĞ YOL
2008-10-18 : AG VƏ QARA
2008-10-11 : KÜTLƏ
2008-09-20 : TƏSƏLLİ
2008-09-06 : YAZIQLIQ
2008-08-23 : ATA EVİ
2008-08-02 : ÇAY PULU
2008-07-05 : YADDAŞ AĞRISI
2008-06-14 : ÇƏRÇİVƏ
2008-04-19 : SÖZ ARDINCA...
2008-03-30 : İRƏVANLILAR
2008-03-20 : YAZA ÇIXDIQ...
2008-03-08 : UTANCAQ
2008-02-23 : BOZ AY
2007-12-15 : DARIXAN ADAMLAR
2007-12-01 : BİZƏ QALSA...
2007-11-24 : İŞIQSIZ DÜNYA
2007-10-27 : ETİRAF
2007-10-06 : GÜNLƏR VARDI...
SON XƏBƏRLƏR
2019-09-14
2019-09-13


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Məktəbli formalarının qiymətlərindən razısınızmı?

Hə (25%)
Yox (75%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

Vaxtilə ölkənin baş antisemiti Mixail Andreyeviç Suslov danışdığı bu anektoda hələ də gülürük.

Sovetin vaxtı.

Bulvara bir çəllək kvas gətirirlər. Satıcı onu qoşqudan açıb satmağa hazırlaşır.

Bir nəfər yaxınlaşır:

-Çəlləyin hamısının qiyməti nə edir?

-Özün hesabla: iki yüz litr, hər bardağı da 30 qəpikdən. Yüz iyirmi manat.

-Al, bu da sənin pulun, get gəz, kef elə. Axşam gəlib boş çəlləyi götürərsən.

-Yaxşı!

Satıcı çıxıb gedir. Kişi plakat açır: "Kvas pulsuzdur”.

Camaat əvvəlcə təəccüblənir. Sonra yavaş-yavaş yaxınlaşır. Sonra növbə, sonra uzun növbə, daha sonra əsl izdiham. Söyüş, hay-həşir. Kimi növbəsiz soxulur, kiminə çatmır. Dava, mərəkə, bıçaqlaşma.

Milis gəlib, izdihamı dağıdır. Təhrikçilərisə qoduqluğa.

Kişini də aparırlar.

Sıxma-boğmaya salırlar.

-Dava salmaqda məqsədin nə idi?

-Qətiyyən belə bir məqsədim yox idi!

-Qeyri-qanuni ticarətlə məşğulsan?

-Camaata havayı kvas paylayırsan. Şahidlər var.

-Deməli oğurlamısan!

-Öz pulumla almışam. İxtiyarım çatır.

-Bəlkə dəlisən?

-Normal adamam. Arayışım var.

-Yaxşı, başa düşdük, biz səni buraxırıq. Ancaq, de görüm, niyə bunu edirdin? Niyə öz pulunu göyə sovurursan? Niyyətin nədir?

- Yaxşı, qoy deyim. Mən artıq yaşlı adamam. Dəqiq bilirəm ki, kommunizmə kimi yaşaya bilməyəcəm. Ancaq çox istəyirdim ki, kommunizmin necə olacağını öz gözlərimlə görüm...

Kommunizmdə...





digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK