Film izle hacklink kiralık bahis sitesi satılık bahis sitesi Adalet.az | ƏLAC NƏDİR? Adalet.az | ƏLAC NƏDİR? Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

ƏLAC NƏDİR?

35421    |   2008-04-26 19:24
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Kimin uşağı xəstələnirsə, evdəki iztirabı, gərginliyi görüb. Hələ üstəlik bu uşaq dilsiz-ağızsız körpədirsə, dərdini deyə bilmirsə, çır-çır çığırırsa və sən də ona heç cür kömək edə bilmirsənsə bu mənzərəni təsəvvürünüzə gətirin. Bütün uşaq həkimləri deyirlər ki, körpələrdə görünən bu vaqeənin səbəbi doğum evlərindən başlayır. Yəni ilkin olaraq infeksiyanı körpənin orqanizminə orda salırlar. Özü də qəribədir ki, bu durum neçə onilliklərdir ki, dəyişmir. Şəxsi təcrübəmdən bilirəm. 25 il əvvəl aprel ayında birinci oğlum doğuldu və xəstəxanadan çıxıb xəstəxanaya girməyimiz bir oldu. Uşağın temperaturu yox, ana südü ilə qidalanır, artımı normal, amma gecə-gündüz ağlayır. Və demək olar ki, yatmır. O vaxt Qarayev adına Uşaq xəstəxanasında guya məşhur bir həkim vardı, məsləhət gördülər, körpəni göstərdik. Necə vay-şivən saldısa, bizi necə qorxutdusa ki, "uşaqda sepsis var, tez, təcili xəstəxanaya getmək lazımdı" - heç bilmədik səhəri necə açdıq. Bir ay xəstəxana künclərində nə çəkdim Allah bilir, uşağa nə qədər antibiotik vuruldu, onu da həmin vicdansız həkimlər bilir (həmin vaxt dərman tapmaq da müşkül məsələ idi). Mən yatdığım şöbədə iki normal adam işləyirdi, yəni işinə doğru-düzgün yanaşan. İki tibb bacısı - biri rus, biri erməni. Nə isə, nə qədər pul xərcləyəndən sonra bizi evə buraxdılar və həmin gecə uşağın vəziyyəti yenə pisləşdi, təcili yardım bizi yenə həmin xəstəxanaya, amma reanimasiya şöbəsinə gətirdi. Həmin şöbədə ahıl yaşlarda olan iki qadın həkim - biri rus, biri yəhudi on günə uşağı sağaltdılar. Və məlum oldu ki, nə sepsis varmış, nə infeksiya, sadəcə bağırsaq dispepsiyasıymış. Köçürülən sistemlərdən körpə əllərinin üstü, vurulan iynələrdən yanı deşik-deşik olmuş oğlumla xəstəxanadan çıxdım və başladım tibb ədəbiyyatı oxumağa. Zorən həkim oldum.
   
    İkinci oğlumda da eyni problemlər yarandı. Amma bu dəfə məcburən rayona getdiyimdən orda da kimsəni başa sala bilmədim və nəticədə yenə əks diaqnoz və əks müalicə. Bakıya qayıdandan sonra özüm işləri yoluna qoydum. İki il sonra həyat yoldaşımın israrı ilə getdiyimiz dünyanın ən varlı şəhərində oğlum zəhərləndi və həmin şəhərin varlı həkimləri elementar bir şey olan mədə yumaq əməliyyatını doğru-düzgün eləmədilər, uşağı ölümcül vəziyyətdə Stepanakertə çatdırdıq və erməni həkimlər yığışdılar başına, uşağı qurtardılar. Olanı deyirəm, heç bir məqsədim yoxdur. Daha doğrusu var - bilmək istəyirəm ki, niyə biz heç bir sahədə peşəkar ola bilmirik?
   
    İndi neçə illər keçib, nəvəm olanda doğum evlərində gördüyüm vəziyyət məni unutmaq istədiyim illərə qaytardı. Yenə çirkli, iyli palatalar, laqeyd həkimlər, biganə tibb bacıları, kirli sanitarkalar. İnfeksiya mənbəyi doğum evləri və ordan xəstə çıxan körpələr. Hələ bu bizim üçün belədirsə, Zeynəb xanım demiş, gör "qara camaata" nə divan tuturlar? Nəvəm xəstəxanadan çıxandan ağlamağını kəsməyib və dörd aydır ki, nə qədər dava-dərman ediriksə də doğru-düzgün diaqnoz da yoxdur. Halbuki sağlam ata-anadan doğulub, çəkisi-boyu düzgün doğulub, hamiləlik dövrü normal keçib. Yaxşı, səbəb nədir? Bilən yoxdur. Və bilən də yoxdur ki, niyə normal doğuşlar get-gedə azalmaqdadır, niyə bütün körpələr doğum evlərindən mikrob buketi ilə çıxırlar? Tibb sahəsində hər il nə qədər elmi müdafiələr olur - bu saydıqlarımı və saymadıqlarımı araşdıran varmı və varsa niyə çarə tapılmır? Əksinə, get-gedə pisləşir. Yadımızdadır ki, Sovet dövründə imkanlı adamlar xəstələnəndə müalicə üçün yaxın yer Tiflis, uzaq isə Moskva idi. Burdakı həkimlərə inanmırdılar. Deyəcəksiniz belə deyildi? Belə idi, belə idi. Çox yaxşı yadımdadı ki, atam xəstələnəndə düz bir il burda diaqnoz qoya bilmədilər. Gah ensefalit dedilər, gah meningitin nəticələri dedilər. Halbuki bu xəstəlik tibbdə çoxdan məlum idi. Və Moskvaya gedəndən üç gün sonra dəqiq diaqnoz qoyuldu. Mənə maraqlıdır ki, bu rusun, erməninin, gürcünün beyninin materialı bizimkindən deyil? Niyə onlar öz peşələrinə, sənətlərinə vicdanla yanaşırlar? Ömrü boyu öyrənməyə çalışırlar, bizi isə hər məsələdə yalnız pul maraqlandırır. Hə, məsələ burdan başlayır- puldan. Hər şeyi pulla ölçəndə olacaqlar budur.
   
    İndi nəyisə düzəltməyə çalışmaq əvəzinə yanlarından yel ötən kimi hamı qaçır xaricə. Hamı deyəndə ki, imkanlılar. Çox məşhur həkimlər ki var, hətta onları da aeroportda arvad-uşağını xaricə müalicəyə aparanda görmüşəm. Özlərinin məşhur olmaqlarında biliyi yox, başqa vasitələrin yardımı olduğunu bildiklərindən, yəni fikirləşirlər ki, özləri həmin mövqeyə necə çatıblarsa, başqaları da elədir. İnamları yoxdur. Amma, bir amma var. Mən indi bugünki durumda xaricdəki həkimlərin bizə insan müamiləsi yapacağından o qədər də əmin deyiləm. Çünki qara millətik, bizim üstümüzdə nə qədər eksperiment aparmaq olar. Guya nəsə olsa onları məhkəməyə verib təzminat ala biləcəyik - yox, şikayət edə biləcəyik - yox, dünya mətbuatında bu barədə çıxış edə biləcəyik - yox. Heç bir mənada sığortamız yoxdur. Ətək-ətək pul töksək də onlar bizə öz vətəndaşına göstərdiyi qayğını göstərməyəcək. Elə öz başımıza gələni deyim. Çoxlarının yadındadı. 1996-cı ildə dövlət o vaxt üçün böyük sayıla biləcək bir məbləği Almaniyadakı klinikalardan birinin hesabına keçirərək Məmməd Arazı müalicəyə göndərmişdi. Atam özü mənə danışırdı ki, orda hər şey çox gözəl idi - təmizlik, sakitlik, gül-çiçək, amma deyirdi - ilk gündən hiss edirdim ki, dərmanları içəndən sonra vəziyyətim dəyişir, halsızlaşıram. Sonra tərcüməçi vasitəsilə mənə hansı dərmanların verildiyini soruşdum. Məlum oldu ki, hələ on il əvvəl, hətta sovet hökumətində də istifadədən çıxarılmış dərman verirlərmiş ona. Başına gələn başmaqçı olar. Atam xəstəliyi ilə əlaqədar o qədər tibbi ədəbiyyat oxumuşdu ki, həmin dərmanları adbaad tanıyırdı.Və o dünyaca məşhur klinikada da bizim üstümüzdə təcrübə aparırlarmış. Deyək ki, onun xəstəliyi ağır, çarəsiz xəstəlik idi, bunun üçün xaricə getməyə məcbur olmuşdu. Nəticəsi də məlum. Amma öz xəstəxanalarımızda elementar təmizlik qaydalarına riayət eləmək üçün, adi bağırsaq dispepsiyalarını müalicə üçün, normal doğuşları normal keçirmək üçün niyə şərait yarada bilmirik? Bunun üçün kosmosdan mütəxəssis gətirməliyik? Sifarişlə xaricdən bir həftəliyə gələn, əməliyyat keçirib geri qayıdan həkimlər də çıxış yolu deyil. Onlar da heç nəyə görə məsuliyyət daşımır. Demək onlara da canımızı əmanət etməkdə ehtiyatlı olmalıyıq. Əgər bu xəstəxanaların böyük əksəriyyəti büdcədən maliyyələşirsə və biz də potensial vergi ödəyicisiyiksə niyə bizim pullarımız ancaq nazirlər tutulandan tutulana ekranlarda göstərilir? Niyə bu pullar sağlamlığımıza xərclənmir? Hamımız insanıq - ətdən, qandan, sümükdən. Hamımız xəstələnə bilərik - birinci şəxsdən tutmuş ən axırıncı adama qədər. Hər zaman xaricə getmək olmur. Hər zaman insanı təyyarələrlə harasa daşımaq olmur. Təyyarələrdə harasa gediş-gəliş də bəzən xəstəliyin şiddətlənməsinə səbəb olur. Hər kəsin dalınca "Palmali" şirkəti təyyarə göndərmir. Bütün bunlardan sığortalanmaq üçün öz səhiyyəmizin, sonunda öz sağlamlığımızın qeydinə qalmalı deyilikmi? Və savadlı həkim kadrları hazırlamaq üçün təhsil sisteminə önəm verməli deyilikmi? Özü də deməyək ki, zəngin adamları bu aqibət gözləmir - kim sığortalanıb ki, bu gün doğum evlərində mikrob yoluxdurulmuş körpələr sabah onların ailəsinə gəlin, ya da kürəkən qismində daxil olmayacaq? Çünki gözümüzün qabağında dilənçilər milyoner, milyonerlər dilənçi olur, fələyin işini bilmək olmaz - sabahkı gün haqqında bu gün düşünmək lazımdır. İki strateji sahəyə - təhsilə və səhiyyəyə diqqət verməklə. Baş həkimlərin işdən çıxarılıb başqa başsızlarla əvəz olunması islahat deyil. Xəstəxana tualetlərini təmizləməkdən başlamaq lazımdır. Onda xəstəxanalar özləri infeksiya mənbəyi olmaqdan çıxacaqlar.
   
    Təxminən 17-18 il əvvəl Türkiyənin o vaxtkı baş naziri Turqut Özal xəstələnəndə Amerikada əməliyyat olunduğu üçün bütün türk mətbuatı bundan yazmışdı - yəni ölkənin baş naziri öz ölkəsinin həkimlərinə inanmır? Amma Boris Yeltsinin ürəyində əməliyyatı öz həkimləri aparmışdı. Bunun özü bir göstəricidi. Ölkədəki vəziyyətin bir göstəricisi.
   
    Nə yediyimiz, içdiyimiz barədə mətbuatda oxuyanda ürəyimiz sıxılır. Belə çıxır ki, hər birimiz dükan-bazara gedəndə özümüzlə bir ekspert aparmalıyıq, onunla məsləhətləşməliyik. Bunu alaq, ya almayaq? Bunu yeyək, ya yeməyək? İndi müxtəlif yollarla ölkəyə gətirilən və bizim üstümüzdə təcrübədən keçirilən dərmanların bizə nə divan tutduğu isə yaxın onilliklərdə bilinəcək, gen, DNT dəyişmələri gedəndə. Onda harayımız hara çatacaq? Bəlkə heç xaricə gedib çata bilməyəcəyik, burda yardım almaq məcburiyyətində qalacağıq.
   
    Yaşadığım qəsəbə Sovet zamanında salınmış fəhlə qəsəbəsi olub. Hökumət burda məktəb də tikib, uşaq bağçası da, xəstəxana da, təcili yardım stansiyası da. Xəstəxana başqa yerlərə nisbətən daha səliqəli, təmiz bir yer idi. Dara düşəndə tez özümüzü çatdırırdıq, iynələrimizi vuran da var idi. İki-üç il bundan əvvəl xəstəxananın tibb personalı nə qədər haray salsa da, hər yerə müraciət eləsələr də çarə olmadı. Böyük bir nazirlik oranı onların əlindən aldı və indi özü üçün nəsə tikir. Sonunda zərbə qəsəbənin camaatına dəydi. Təcili yardım stansiyasını da eyni üsulla bağladılar. Yaxşı, məntiq hardadı - əhalisi köçüb Bakıda yaşayan bir əyalət şəhərində, bir rayonda böyük diaqnostika mərkəzləri tikib ağzına qıfıl asmaq nədi, işlək durumda olan xəstəxanaları bağlamaq nədi? Səhiyyə nazirimiz bunu bilmirmi? Ya o, heç vaxt xəstələnmir, ya da xəstələnəndə Aydan gəlmiş həkimlər müalicə edirlər onu. Nazirimizin son vaxtlar uşaq xəstəxanalarına yolu düşübmü?
   
    200 il ruslarla yanaşı yaşadıq, amma onlardan yalnız və yalnız içməyi öyrəndik. İşə münasibəti öyrənə bilmədik, peşəkarlığı öyrənə bilmədik, təmiz olmağı öyrənə bilmədik. İndi mən bilən dərman üçün axtarsaq səhiyyə sistemində bir rus həkim tapa bilməyəcəyik. Moskvada da bizə əvvəlki münasibət yoxdur, eyni dövlətin vətəndaşları deyilik. Çarə qalır yeni nəsil həkimlərin doğru-düzgün yetişdirilməsinə. Burda da vəziyyət çox gərgindi. Oxumaq, nəsə öyrənmək istəyənlərin də başına min oyun açırlar. İmtahanlarda pul tələb edirlər, təcrübə üçün getdikləri xəstəxanalarda heç nə öyrətmirlər, xəstəliyin mənzərəsini araşdırmağa imkan vermirlər, bunun üçün də nəsə istəyirlər. Saxtakarlıq eləmək də lazım deyil, çoxumuz bu vəziyyətlə üzləşmişik. Hamımız insanıq və xəstələnə də bilərik. Xəstəxanaların çoxu elə vəziyyətdədir ki, orda iti bağlasan dayanmaz. Kimsənin xətrinə dəymək istəmirəm, təbii ki, yaxşı, savadlı, vicdanlı həkimlər də var. Rafiq Tağı kimi öz pulu ilə xəstələrinə dərman alan həkimlər də var, amma bu, ümumi mənzərəni dəyişmir, zehniyyəti dəyişmir.
   
    ...Körpə ağlayır, mən 25 il əvvəlki hadisələri xatırlayıram. Fikirləşirəm ki, 25 il sonra da deyəsən elə belə olacaq. Çünki yenə də savadlı həkimlər gözümçıxdıya salınırlar, şəraiti olan xəstəxanalarda yüksək çinli məmurların xanımları və qızları işləyir, onların da öyrənmək üçün heç bir həvəsi yoxdur. Onlar da xəstələnəndə gedirlər xaricə. Amma xaricə gedəndə yolda ölmək ehtimalı da var. Hamı insandı, hamı xəstələnir.


YAZARIN ARXİVİ

2019-04-07 : Olsunmu?!
2018-11-27 : SEVGİ ADASI
2018-09-22 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2018-06-23 : İNSAN
2018-05-27 : 100 cavan oğlan
2018-05-10 : SEÇİLMİŞ
2018-02-13 : Qızım...
2018-02-09 : GEDİŞ
2018-01-19 : MÜƏLLİM
2017-11-25 : Sincab günü
2017-09-24 : Miqr - A - siya
2016-12-16 : CANAVAR VAXTI
2016-07-04 : Polis günü...
2014-12-11 : SEÇİLMİŞ
2014-11-07 : BU DA MƏN...
2014-08-21 : BEŞ
2014-04-02 : Elegiya
2014-03-14 : Quo vadis?..
2012-11-02 : ƏQRƏB BÜRCÜ
2012-10-11 : KÖRPÜ
2012-08-18 : NEKROFİLİYA...
2012-06-23 : İNSAN
2012-02-22 : SOYQIRIM
2011-12-15 : CANAVAR VAXTI
2011-10-29 : Yol ROMANI
2011-10-22 : Yol ROMANI
2011-10-08 : Yol ROMANI
2011-10-05 : MÜƏLLİM GÜNÜ
2011-05-21 : TELESKOP
2011-04-30 : MAY NƏĞMƏSİ
2011-04-23 : SEVGİ ADASI
2011-04-16 : SEVGİ ADASI
2011-04-09 : SEVGİ ADASI
2011-03-12 : MÜƏLLİM
2010-12-18 : MÜSAHİBƏ
2010-10-02 : WOMAN IN LOVE
2010-09-22 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2010-05-08 : SEÇİLMİŞ
2010-05-01 : MAY NƏĞMƏSİ
2009-11-14 : SARI ODALAR
2009-08-22 : BEŞ
2009-05-19 : ATA OLMAQ HAQQI
2009-03-20 : ƏNƏNƏLƏR
2009-02-28 : FALA BAXIRAM
2009-02-07 : ANANIN KİTABI
2009-01-31 : BLOKADA
2009-01-24 : YADA DÜŞDÜ
2009-01-17 : İKİ SEVGİ
2008-12-31 : BİS SEXTUS...
2008-07-12 : SEZON FİNALI
2008-06-28 :
2008-06-24 : İNSAN
2008-06-21 :
2008-06-07 : NATURALİST YAZI
2008-05-31 : 555
2008-05-24 : YÜZ CAVAN OĞLAN
2008-05-17 : SORĞU
2008-05-03 : MAY NƏĞMƏSİ
2008-04-26 : ƏLAC NƏDİR?
2008-04-05 : DEPRESSİYA
2008-03-20 : ƏNƏNƏLƏR
2008-03-15 : QUO VADIS?..
2008-03-12 : ETİRAF
2008-02-16 : PAY
2008-02-12 : MƏN VƏ SƏN
2008-01-08 : İKİ ÜZLÜ AY
2007-12-12 : SEÇİLMİŞ
2007-11-24 : RƏĞBƏT
2007-11-17 : AY ÖLKƏSİ
2007-11-15 : ƏZİZ İNSAN
2007-10-06 : YOLDAŞ ÇE
2007-09-29 : DAMA ÇIXAQMI?
2007-09-15 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2007-09-11 : BİR GÜN...
2007-07-09 : SƏS
2007-06-30 : HAVA AXINLARI
2007-06-23 : İNSAN
2007-06-09 : İMTAHAN
2007-05-26 : J F K
2007-05-19 : ATA OLMAQ HAQQI
2007-05-09 : SEÇİLMİŞ
2007-05-05 : BƏHANƏ
2007-04-28 : NAĞIL
2007-03-10 : İT DƏFTƏRİ
2007-03-08 : QADIN BAYRAMI
2007-02-24 : SOYQIRIM
2007-02-17 : KÖRPÜ
2007-02-16 : TƏZADLAR
2007-02-16 : İMTAHAN
2007-02-16 : SAKİT MÖVSÜM
2007-02-16 : MÜƏLLİM GÜNÜ
2007-02-16 : DAŞ
2007-02-12 : QƏLƏBƏ GÜNÜ
2007-02-10 : MÖVZU
2007-01-27 : İKİ ÜZLÜ AY
2007-01-20 : SAKİT MÖVSÜM
2007-01-13 : Ehtiyac
2006-12-30 : HƏMRƏYLİK
2006-12-16 : CANAVAR VAXTI
2006-12-13 : QOVŞAQ
2006-12-09 : QOVŞAQ
2006-11-25 : ZƏİF BƏND
2006-11-11 : ƏQRƏB BÜRCÜ
2006-11-04 : PASSİO
2006-10-28 : ŞƏKİLÇİ
2006-09-25 : DAŞ
SON XƏBƏRLƏR
2019-09-18


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
"Qarabağ", yoxsa "Sevilya"?

"Qarabağ" (66.67%)
"Sevilya" (33.33%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

Vaxtilə ölkənin baş antisemiti Mixail Andreyeviç Suslov danışdığı bu anektoda hələ də gülürük.

Sovetin vaxtı.

Bulvara bir çəllək kvas gətirirlər. Satıcı onu qoşqudan açıb satmağa hazırlaşır.

Bir nəfər yaxınlaşır:

-Çəlləyin hamısının qiyməti nə edir?

-Özün hesabla: iki yüz litr, hər bardağı da 30 qəpikdən. Yüz iyirmi manat.

-Al, bu da sənin pulun, get gəz, kef elə. Axşam gəlib boş çəlləyi götürərsən.

-Yaxşı!

Satıcı çıxıb gedir. Kişi plakat açır: "Kvas pulsuzdur”.

Camaat əvvəlcə təəccüblənir. Sonra yavaş-yavaş yaxınlaşır. Sonra növbə, sonra uzun növbə, daha sonra əsl izdiham. Söyüş, hay-həşir. Kimi növbəsiz soxulur, kiminə çatmır. Dava, mərəkə, bıçaqlaşma.

Milis gəlib, izdihamı dağıdır. Təhrikçilərisə qoduqluğa.

Kişini də aparırlar.

Sıxma-boğmaya salırlar.

-Dava salmaqda məqsədin nə idi?

-Qətiyyən belə bir məqsədim yox idi!

-Qeyri-qanuni ticarətlə məşğulsan?

-Camaata havayı kvas paylayırsan. Şahidlər var.

-Deməli oğurlamısan!

-Öz pulumla almışam. İxtiyarım çatır.

-Bəlkə dəlisən?

-Normal adamam. Arayışım var.

-Yaxşı, başa düşdük, biz səni buraxırıq. Ancaq, de görüm, niyə bunu edirdin? Niyə öz pulunu göyə sovurursan? Niyyətin nədir?

- Yaxşı, qoy deyim. Mən artıq yaşlı adamam. Dəqiq bilirəm ki, kommunizmə kimi yaşaya bilməyəcəm. Ancaq çox istəyirdim ki, kommunizmin necə olacağını öz gözlərimlə görüm...

Kommunizmdə...





digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK