ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

Miqr - A - siya

İradə TUNCAY

26949    |   2017-09-24 13:28
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Sözü parçaladım parçalamağına, amma A hərfindən başqa o biri hissələrin nəsə bir işə yarayacağından əmin deyiləm. Latınca migratio - köç, məskən dəyişmək anlamını verir. Latıncadısa, Roma yada düşür. Roma yada düşürsə, imperiyamı, fəthlərmi, işğalmı, əzilmiş xalqlarmı, köhnə dünyamı, yeni dünyanın yaranmasımı... nəsə yada düşür. Hər halda, Roma əsas roldadı. İndi miqrantlar Romanı işğal edib. Və sonra nə olacağı məlum deyil. Və bir də Asiya....

Miqrant ölkəyə gələn, emiqrant ölkədən gedənə deyirlər. Beynəlxalq miqrasiya təşkilatının hesabatına görə, 2010-cu ildə dünya əhalisinin 3,1 faizi, yəni 214 milyon adam miqrasiya edib. BMT-nin 2013-cü il məlumatlarına görə isə 3,2 faizdi bu rəqəm. Həmin illərdən sonra çox sular axıb. Yəni sularda çox miqrantlar batıb. (Günaha batmaq da istəmirəm, amma bu batmaqlar da humanitar yardım çərçivəsində olunur elə bil. Rezin qayıqda risk edib dənizə çıxanları elə dənizin ortasında bir gəmi qarşılayır, ya da qarşılamır. Pulu öncədən ödəyirlər. Pul alınıb, amma kimdi maraqlanan? Rəsmi bir sənəd yoxdu axı. Min nəfərdən şansı olan yüz adam gedib çata bilər bəlkə. Bu da yeni dövrün biznesidi. Miqra-biznes). Bu dərinliyin ən pik hündürlüyü isə 2015-ci ilin payına düşür. Avropa qərbi Afrikadan gələn köçkün selinə adətkarda olmuşdu bir növ, amma 2015-ci il daşqını onları da çaşqın duruma salmışdı. Həmin vaxt kiçik qayıqlarla, sallarla Aralıq dənizi vasitəsiylə gəlib xəyal ölkələrinə çatmaq-gələnlər üçün ümid idisə, qarşılayanlar üçün böyük problem idi. Və bunun qarşısını almaq üçün tranzit ölkələrdən yardım istəmək zorunda qaldı AB.... 2015-ci ilin seli əvvəlki sulardan fərqlənirdi. Bu adamlar müharibədən, hərbi konfliktlərdən qaçırdılar. 8 aya 800.000 adam keçmişdi AB-nin sərhədlərini. Günə 6 min... Öz marşrutları da vardı - Türkiyə-Yunanıstan-qərbi Balkanlar, sonra Macarıstan, Avstriya, Almaniya... Belə inadkar miqrantları da ilk dəfə görürdü Avropa. (Bir haşiyə çıxaq. Həmişə Şərqdə bütün ilklərə imza atan ölkə kimi yeni dövrün qaçqın, köçkün dalğasını da ilk olaraq biz aldıq üstümüzə. Adı dünya xəritəsinə yenicə düşən kiçik bir ölkə. Və bir milyon qaçqın.Yıxılmadıq, ayadayıq). Doğrudur, Bosniya konflikti zamanı, hələ 90-cı illərin əvvəllərində buna bənzər hallar yaşanmışdı. Amma indiki halda iqtisadi-siyasi krizis və qısa zaman kəsiyi, gələn əhalinin Avropaya yad müsəlmanlardan oluşması da vəziyyəti ağırlaşdıran başlıca səbəblərdən idi. Toplantı dalınca toplantı keçirilsə də problem həll olunmur. Qərb həyəcan təbili çalır, amma bu selin qarşısını almaq mümkün deyil. Həm də tələbkar seldi bu sel. Günü-gündən istəkləri də, iştahları da artır. Təbii sual doğur: bu adamların yerin-yurdun, evin-eşiyin niyə dağıdırdız ki? Amma bu suala cavab verəcək insanlar çox uzaqdadılar - okean var arada. Rezin qayıqlar ora üzə bilməz.

Təklif olunur ki, miqrantları İtaliya və Yunanıstanın ərazisində mərkəzləşdirilmiş bir bölgədə yerləşdirib idarə etsinlər, amma kim bu fikirdən məmnun olar ki? Türkiyə təcrübəsi var ortada - AB söz verdiyi paraları ödəmir. Vaxt isə gedir... Vaxt getdikcə olaylar artır. Və miqrantların əleyhinə kiçik bir söz deyənləri də faşizmdə, irqçilikdə ittiham edirlər. Fərqli düşünən siyasilər də var; Almaniyanın keçmiş kansleri Şröder hesab edir ki, Avropa qocalır və demoqrafik balans miqrantların sayı ilə tarazlaşa bilər (Yenə günaha batmaq istəmirəm, amma indi orqan transplantologiyasının belə geniş vüsət aldığı bir dövrdə bu miqrantlar lap göydəndüşmə oldu məncə.).

Narahat olmağa dəyər əlbəttə - sakit, donuq, hüzrlü qitə terror havasıyla isinməyə başlayanda materikin həm də Asiya ilə qohum olduğunu xatırlamaq gərəkir...

Asiya - həm ərazi, həm də əhali sayına görə ən böyük hissəsidi dünyanın. Dünyanın inkişaf eləməkdə olan hissəsidi. Maraqlıdı, amma dünyanın tanınmayan "dövlətlər"inin böyük faizi də bu torpaqların payına düşür. Abxaziya, Dağlıq Qarabağ, Şimali Kipr, Cənubi Osetiya, Tayvan... Əhalisinə də aziat deyirlər. Aziat... Mifologiyada troyalıların müttəfiqi olan çarın adı Asiyadı. Hətta Prometeyin arvadının da adı Asiyadı... Herodot əsərlərində dünyanın böyük hissəsini Asiya adlandırır. Qədim sivilizasiyalar burda yaranıb. Bütün dinlər burda yaranıb. Çox zəngin olublar və görünür elə bu amil onları hamı üçün cazib torpaq halına gətirib. İndi Asiyada, Osmanlı varisi Türkiyəni və İranı çıxsaq, bütün dövlətlərin tarixi müstəmləkə tarixidi. Materik qonşuları sənaye inhisarını bu qitənin hesabına gerçəkləşdirib. O vaxtdan əzilir Asiya... Halbuki materik birlikdə Avrasiya adlanır. Və bizim yaşadığımız bütün kataklizmlər də birlikdə yaşanır. Tarix boyu belə olub.

Məncə, bunu dərd eləməyək. Miqrasiya bu gün dəbdə olan sözdü. Elə ilk hecası nələrisə yada salır. Və ya ikinci hissəsinə diqqət eləsək Asiya gəlir göz önünə. Tarixdən yada salsaq ki, böyük köçlər (yəni miqrasiyalar) da Asiyadan başlayıb və bu sözlə əməlli qohum olduğumuzu düşünüb də fəxr eləməyə başlasam, yazı qalacaq... İndi Atilla babamızı yad eləmək də olar - nətəhər hamını qatıb qabağına, nətəhər romalıların anasını ağladıb. O vaxt özlərinin vəhşi dediklərinin qarşısını almaq üçün Çin səddi tikilmişdi. İndi də Avropa sərhədlərində təxminən belə qurğular quraşdırılır.

Köç başlanıb eramızın 350-ci ilindən sonra və davam edib 600-cü ilə qədər (intensiv köçdən söhbət gedir). Səbəb təbii ki, dəyişməyən, elə indiki səbəbdi - torpaq məsələsi. İqlim dəyişikliyi, hardasa quraqlıq, hardasa kəskin soyuqlar, sellər, daşqınlar insanları məskunlaşdığı ərazilərdən qaçmağa, münbit torpaqlar axtarmağa məcbur edir. Həmin dövrə iqlim pessimumu deyirlər. Avropanın əhalisi 20 milyondan 10 milyona qədər azalır. Yaşayış məskənlərini meşələr basır. Öz xoşuna kimsə öz verimli ərazisini yadelliyə verməzdi və burda güc faktoru gəlir tarix müstəvisinə. Atlı xalq - hunlar. Və hunlar öz atlarıynan yeni xəritə yaradırlar. Yeni dövlətlər gəlir Roma imperiyasının qalıqları üzərinə. Demoqrafik mənzərə dəyişir. Optimum başlayır. Hətta Roma ordusunda xidmət edən döyüşçülərin də əksəriyyəti vəhşi xalqların nümayəndələrindən ibarət olur. Yəni muzdlular yerli xalqların nümayəndələrini sıxışdırmağa çalışır, onlar da müqavimət göstərir. Hələ Sullanın vaxtında Roma əyanlarının böyük bir qismi məhv edilmişdi. Onların əvəzinə isə Senata öz siyasətinə uyğun adamlar yerləşdirilmişdi. Bu repressiyaların həyata keçirilməyində ona muzdlular yardım edirdi. Və bunun əvəzində isə imperiya daxilində torpaqla təmin olunurdular. Barbar tayfalar Romaya gələndə artıq imperiya daxildən də istila olunmuşdu. 10 min qul azad olunub hakimiyyətin ən yüksək pillələrinə qalxa bilmişdi. Soyuq yerlərdəki ağır həyat şərtləri Avropanın mülayim iqlimli yerlərinin işğalını an məsələsi edir. İmperiya sərhədləri zəifləyir. Sərhədlər zəifləyirsə dövlətin dağılmağı da labüd olur... Sonrasını da oxuyan bilir... Müharibələr nə qədər etnosu yoxa çıxarır. Hətta qalib hunlar başqa xalqlara qarışıb tarix səhnəsindən gedirlər. Sonradan Ərəb xilafətinin yaranması, norman istilası (normanların da əslən hunlarla qohum olmaqları barədə fərziyyələr var), Çingizxanın müharibələri, oğuz türklərinin hücumları yeni köç dalğası və yeni etnoqrafik mənzərə yaradır. Köç Asiyadan başlayıb. Və görünən budur ki, eləcə də davam etməkdədi. Böyük sayda insan köçünün rahat, sağ-salamat, dinc şəkildə harasa yerləşməyinə kimsə inanmaz təbii. Bəzən istisnalar da olub. Məsələn, yəhudilər daha yaxşı ölkələrdə məskunlaşıblar.

Fikirləşirəm ki, nə qəribədi, yeni dövrün ilk qaçqın dalğasında üzən də biz olduq, gəmilərlə dənizə çıxanı da. Bizdən də miqrasiya edənlər var. Çoxdu da deyə bilərik. Nə gedənlərə, nə qalanlara bir söz demək olmur. Əsas məsələ tarixin səhnəsində qalmaqdı... Yoxa çıxmamaq...

Miqrasiya... Miqr-A-siya... Miqrasiya sözü Asiya sözünü yadıma saldı. Asiya Avropayla bir materikdi. Avrasiya... Miqr-A-vropa... Ola bilərmi? Yox, olmur, düz gəlmir...

Artıq ağlım da miqrasiya eləyir fikirləşməkdən....




İmza:

YAZARIN ARXİVİ

2017-09-24 : Miqr - A - siya
2016-12-16 : CANAVAR VAXTI
2016-07-04 : Polis günü...
2014-12-11 : SEÇİLMİŞ
2014-11-07 : BU DA MƏN...
2014-08-21 : BEŞ
2014-04-02 : Elegiya
2014-03-14 : Quo vadis?..
2013-09-18 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2012-11-02 : ƏQRƏB BÜRCÜ
2012-10-11 : KÖRPÜ
2012-08-18 : NEKROFİLİYA...
2012-06-23 : İNSAN
2012-02-22 : SOYQIRIM
2011-12-15 : CANAVAR VAXTI
2011-10-29 : Yol ROMANI
2011-10-22 : Yol ROMANI
2011-10-08 : Yol ROMANI
2011-10-05 : MÜƏLLİM GÜNÜ
2011-05-21 : TELESKOP
2011-04-30 : MAY NƏĞMƏSİ
2011-04-23 : SEVGİ ADASI
2011-04-16 : SEVGİ ADASI
2011-04-09 : SEVGİ ADASI
2011-03-12 : MÜƏLLİM
2010-12-18 : MÜSAHİBƏ
2010-10-02 : WOMAN IN LOVE
2010-09-22 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2010-05-08 : SEÇİLMİŞ
2010-05-01 : MAY NƏĞMƏSİ
2009-11-14 : SARI ODALAR
2009-08-22 : BEŞ
2009-05-19 : ATA OLMAQ HAQQI
2009-03-20 : ƏNƏNƏLƏR
2009-02-28 : FALA BAXIRAM
2009-02-07 : ANANIN KİTABI
2009-01-31 : BLOKADA
2009-01-24 : YADA DÜŞDÜ
2009-01-17 : İKİ SEVGİ
2008-12-31 : BİS SEXTUS...
2008-07-12 : SEZON FİNALI
2008-06-28 :
2008-06-24 : İNSAN
2008-06-21 :
2008-06-07 : NATURALİST YAZI
2008-05-31 : 555
2008-05-24 : YÜZ CAVAN OĞLAN
2008-05-17 : SORĞU
2008-05-03 : MAY NƏĞMƏSİ
2008-04-26 : ƏLAC NƏDİR?
2008-04-05 : DEPRESSİYA
2008-03-20 : ƏNƏNƏLƏR
2008-03-15 : QUO VADIS?..
2008-03-12 : ETİRAF
2008-02-16 : PAY
2008-02-09 : MƏN VƏ SƏN
2008-01-08 : İKİ ÜZLÜ AY
2007-12-12 : SEÇİLMİŞ
2007-11-24 : RƏĞBƏT
2007-11-17 : AY ÖLKƏSİ
2007-11-15 : ƏZİZ İNSAN
2007-10-06 : YOLDAŞ ÇE
2007-09-29 : DAMA ÇIXAQMI?
2007-09-15 : LEYSAN ÖZLƏMİ
2007-09-11 : BİR GÜN...
2007-07-09 : SƏS
2007-06-30 : HAVA AXINLARI
2007-06-23 : İNSAN
2007-06-09 : İMTAHAN
2007-05-26 : J F K
2007-05-19 : ATA OLMAQ HAQQI
2007-05-09 : SEÇİLMİŞ
2007-05-05 : BƏHANƏ
2007-04-28 : NAĞIL
2007-03-10 : İT DƏFTƏRİ
2007-03-08 : QADIN BAYRAMI
2007-02-24 : SOYQIRIM
2007-02-17 : KÖRPÜ
2007-02-16 : DAŞ
2007-02-16 : MÜƏLLİM GÜNÜ
2007-02-16 : SAKİT MÖVSÜM
2007-02-16 : İMTAHAN
2007-02-16 : TƏZADLAR
2007-02-12 : QƏLƏBƏ GÜNÜ
2007-02-10 : MÖVZU
2007-01-27 : İKİ ÜZLÜ AY
2007-01-20 : SAKİT MÖVSÜM
2007-01-13 : Ehtiyac
2006-12-30 : HƏMRƏYLİK
2006-12-16 : CANAVAR VAXTI
2006-12-13 : QOVŞAQ
2006-12-09 : QOVŞAQ
2006-11-25 : ZƏİF BƏND
2006-11-11 : ƏQRƏB BÜRCÜ
2006-11-04 : PASSİO
2006-10-28 : ŞƏKİLÇİ
2006-09-25 : DAŞ
SON XƏBƏRLƏR
2017-10-17
00:05 NOVATOR
2017-10-16


VİDEO





ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
"Qarabağ" "Atletiko"ya qalib gələcəkmi?

Hə (50%)
Yox (50%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ

Xəstə bir xanım həkimə zəng edir.

- Bu gün müayinəyə gələ bilməyəcəm.

- Niyə, o qədər ağır vəziyyətdəsiz?

- Xeyr, səhər getmişdim təzə rol üçün rejissorun yanına, ondan sonra dərzinin yanında oldum, sonra da kirayə ilə əlaqədar ev sahibi ilə məsələni çözdük. Yorulmuşam. Dördüncü dəfə soyunmağa halım qalmayıb.





digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK