SON DƏQİQƏ:

Əbülfət MƏDƏTOĞLU: “MEHMANDAROVLAR”

  33427   |  
Şriftin ölçüsü  

Azərbaycan tarixində, xüsusilə onun Qarabağ bölgəsinin varlığını ifadə edən aydınların səcərəsində elə bir nəsil var ki, onu görməmək, onu tanımamaq, ondan yan keçmək qeyri-mümkündür. Ən azından ona görə ki, bu nəsil az qala uşaqlı-böyüklü hər biri öz həyatıyla, öz fəaliyyətiylə tariximizdə bir işıq simvolu olublar. Onların atdığı addımlar, gerçəkləşdirdiyi əməllər həm tərəqqi, həm də bir xalqa bağlılıq baxımından böyük önəm kəsb edir. Bu mənada Qarabağın, onun simvolu olan Şuşanın aydınları böyük önəm kəsb edir. Təəssüf ki, bu aydınlar Sovet dönəmində arxa plana atılmış, araşdırmaçılar onları görməmiş, ya da görmək istəməmişdilər. Təbii ki, bunun əsas səbəblərindən biri o aydınların milli ruhu idi. Bu da sovet ideologiyası ilə ziddiyyət təşkil edirdi. Ona görə də Azərbaycan tarixinin Qarabağ bölümü, o cümlədən də Şuşa aydınları ilə bağlı hissəsi ya öyrənilməmiş, ya da bir cümləylə kimlərinsə adı səhifələrə düşmüşdü.

Şükürlər olsun ki, Azərbaycanın müstəqillik dövrünün bizə verdiyi imkanlardan artıq yararlanmağa, istifadə etməyə başlamışıq. Sevindirici haldır ki, bu dövrün verdiyi imkanlardan yararlanan araşdırmaçılarımızdan biri olan və mənim bir oxucu kimi hər zaman vurğuladığım Qarabağda həqiqi haqqı olan yazıçı-publisist, araşdırmaçı Vasif Quliyev Sovet dönəmində də böyük əmək, zaman sərf edib, izlərini axtarıb-aradığı aydınlarımızı indi daha geniş bir şəkildə ortalığa çıxara bilibdi. Onun müxtəlif mətbu orqanlarda çap etdirdiyi tarixi oçerklərində, publisist yazılarında məhz Qarabağın, Şuşanın ədəbiyyat, mədəniyyət xadimlərinin, bütövlükdə isə aydınlarımızın həyat fəaliyyəti geniş şərh edilmişdir.



Bu ilin Novruz bayramı ərəfəsində Vasif müəllim mənə bir kitab bağışladı. Çox nəfis şəkildə "Şuşa” nəşriyyatında işıq üzü görmüş kitabın redaktoru və ön sözünün müəllifi Əməkdar jurnalist Tahir Aydınoğludur. Mən kitabın adını oxuyanda artıq söhbətin nədən gedəcəyini birmənalı şəkildə anladım. Çünki əvvəldə də dediyim kimi, Vasif müəllim Şuşa aydınlarından silsilə yazıların müəllifidir. O silsilədə Mehmandarovlar xüsusi bir yer tutur.



Biz hər birimiz az-çox məhşur Azərbaycan generalı Mehmandarovun adını eşitmişik. Onun çar ordusundakı xidmətindən və qazandığı nüfuzdan da müəyyən mənada xəbərdarıq. Amma Vasif müəllimin araşdırmaları əsasında bizə təqdim etdiyi 382 səhifəlik bu kitabda Mehmandarovların bütün səcərəsi demək olar ki, araşdırılmış, onların həm Azərbaycanda, həm də onun hüdudlarından kənardakı həyat və fəaliyyətləri geniş əks olunmuşdu. Bəri başdan deyim ki, mən Vasif Quliyevin bu samballı kitabını təkcə bir araşdırma əsər kimi yox, həm də tarixi mənbə kimi qəbul etdim. Çünki burada Mehmandarovların kimliyi ilə yanaşı, onların xidmətləri də Azərbaycana, bütünlükdə dünya elminə, mədəniyyətinə, hərb sahəsinə etdikləri xidmətlər, verdikləri töhfələr geniş şəkildə şərh edilib. Və mən ilk dəfə bu kitabda Azərbaycanın ilk akademikinin də məhz Əbdülkərim bəy Mehmandarovun oğlu Mixail Mehmandarov-Tuşinski olduğunu öyrəndim. Ümumiyyətlə, bu kitabda həm səhiyyə, həm hərb, həm texniki elmlər sahəsində Mehmandarovların böyük bir uğura imza atdıqları birmənalı şəkildə ifadə edilibdir. Biz Vasif Quliyevin kitabını oxuduqca Mehmandarovlar soyadının haradan qaynaqlandığını və bu nəslin Şuşada həm memarlıq və abadlıq, həm təhsil, həm də həyatımızın digər sahələri ilə bağlı gördükləri işlərin izlərindən xəbər tuturuq. Onların adıyla bağlı olan Şuşanın məhəllərini gəzib-dolaşırıq. Təsəvvür edin ki, "Mehmandarovlar” kitabını oxuduqca burada göstərilən mənbələrin kitabdakı şəkillərin hər biri adamın həm o torpağa olan sevgisinə əlavə bir sevgi qatıb, həm onu bir daha üzü Şuşaya çəkir, həm də kövrəldir. Çünki bu şəkillərdəki simalar, onların üzərində dayandığı torpaq doğmadan da doğma gəlir adama. Bilmirəm, başqaları necə, mən şəxsən Vasif Quliyevin böyük zəhməti hesabına başa gəlmiş bu kitabın dəyərini müəyyənləşdirə bilmirəm. Ona görə də birmənalı olaraq Vasif Quliyevə gördüyü bu savab işə görə oxucu təşəkkürümü çatdırmaqla şəxsən mənə Mehmandarovları bu qədər yaxından təqdim etdiyinə üçün "var olan, Vasif müəllim!” - deyirəm. Və inanıram ki, bütün Mehmandarovlar nəslinin Səcərə Ensiklopediyası hesab etdiyim bu kitab öz dəyərini mütləq alacaqdı. Çünki bu kitab Qarabağın, Şuşanın tarixinin önəmli bir səhifəsidir.

Dosta Göndər :

  

SON XƏBƏRLƏR

2020-09-20
2020-09-19

Video

Yazarlar

MARAQLI

DÜNYA

ƏDALƏT BU GÜN
September: 1 03 5, 6, 10, 12, 15, 17,

Redaktor seçimi

FOTOREPORTAJ

GÜNÜN SİTATI

SORĞU

Ramiz Mehdiyev istefa versin?

ÇOX OXUNAN

GÜNÜN LƏTİFƏSİ

Müəllim birinci sinifdə ilk dərsə başlayır:

- Hə, uşaqlar, hamınız facebookda, instaqramda və digər sosial şəbəkələrdə yazışmalarınızı dayandırın və telefonıarınızı söndürün. Mən sizə bu gün A hərfini öyrədəcəm.

ARXİV

TƏQVİM

FACEBOOK