İnsan həyatı dünyaya göz açdığı ilk andan etibarən müxtəlif duyğular, münasibətlər, arzular və məqsədlərlə zənginləşir. Həyatı mənalı və dəyərli edən ən mühüm mənəvi sərvətlərdən biri sevgidir. Sevgi insanın qəlbində yaranan, onun düşüncələrinə, davranışlarına və dünyaya münasibətinə təsir edən müqəddəs bir hissdir. İnsan sevgidən uzaq yaşaya bilməz. Çünki sevgi yalnız iki insan arasındakı münasibət deyil, həm də valideynə, övlada, vətənə, təbiətə, dostlara, insanlığa və həyata olan bağlılıqdır. Həyatın özü də müqəddəsdir. Çünki hər bir insan üçün verilmiş ömür təkrarolunmaz bir nemətdir. Buna görə sevgi ilə həyat arasında çox dərin və ayrılmaz bir əlaqə vardır.

İnsan dünyaya gəldiyi andan etibarən ilk sevgini ailəsində hiss edir. Ana məhəbbəti körpənin həyatında ən ilkin və ən güclü duyğulardan biridir. Ana öz övladını qarşılıq gözləmədən sevir, onun ağrısını öz ağrısı kimi qəbul edir, sevincini öz sevinci hesab edir. Ata sevgisi də insanın formalaşmasında böyük əhəmiyyət daşıyır. Valideynlərin sevgisi uşağa yalnız qayğı göstərməklə kifayətlənmir, ona həyatda düzgün yol seçməyi, insanlara hörmət etməyi, yaxşı ilə pisi ayırmağı öyrədir. Ailə sevgisi insanın mənəvi dünyasının təməlini təşkil edir.

İnsan həyatının ən mühüm mərhələlərindən biri uşaqlıq dövrüdür. Uşaqlıq illərində insanın xarakteri, dünyagörüşü və mənəvi dəyərləri formalaşmağa başlayır. Bu dövrdə sevgi və qayğı görən uşaq özünü təhlükəsiz və dəyərli hiss edir. Ona göstərilən diqqət onun gələcək həyatına böyük təsir göstərir. Əksinə, sevgidən, qayğıdan və diqqətdən məhrum olan insanın daxilində müəyyən boşluqlar yarana bilər. Buna görə hər bir uşağın sevgi dolu mühitdə böyüməsi olduqca vacibdir.

Sevgi insanı mənəvi cəhətdən zənginləşdirir. Sevməyi bacaran insan başqalarının hisslərini daha yaxşı anlayır, onların ağrılarına biganə qalmır. Həqiqi sevgi insanı eqoizmdən uzaqlaşdırır. İnsan yalnız özünü düşünmək əvəzinə ətrafındakıların da xoşbəxtliyini arzulayır. Məhz bu xüsusiyyət sevgini insanın ən ali mənəvi keyfiyyətlərindən birinə çevirir.

Dostluq da sevginin mühüm formalarından biridir. Həqiqi dostluq qarşılıqlı hörmət, etibar, sədaqət və səmimiyyət üzərində qurulur. İnsan çətin günündə yanında olan, sevincini bölüşən, səhvlərini düzgün şəkildə göstərən və onu pis yoldan çəkindirən dostun dəyərini daha yaxşı anlayır. Dostluq yalnız xoş günlərdə bir yerdə olmaq deyil. Əsl dost insanın çətin anında onu tək buraxmayan insandır.

Həyatda insan müxtəlif insanlarla qarşılaşır. Bəziləri onun həyatında qısa müddət qalır, bəziləri isə illər boyu onun ən yaxın sirdaşına çevrilir. Lakin dostluğun uzunömürlü olması üçün qarşılıqlı hörmət və etibar qorunmalıdır. Yalan, xəyanət, paxıllıq və etimadsızlıq dostluğun əsaslarını sarsıdır. Sevginin olduğu yerdə isə bağışlamaq, anlayış göstərmək və bir-birinə dayaq olmaq mümkündür.

Sevginin ən gözəl formalarından biri də insanın öz həyatına və özünə olan sevgisidir. Özünü sevmək eqoist olmaq demək deyil. Əksinə, insan öz həyatının dəyərini anlamalı, sağlamlığına diqqət yetirməli, öz gələcəyi üçün çalışmalı və sahib olduğu imkanlardan düzgün istifadə etməlidir. Öz həyatını qiymətləndirən insan başqalarının həyatına da hörmətlə yanaşır.

Həyatın müqəddəsliyi ilk növbədə onun təkrarolunmaz olması ilə bağlıdır. İnsan müəyyən yaşda, müəyyən ailədə, müəyyən mühitdə dünyaya gəlir və onun yaşadığı hər bir an bir daha geri qayıtmır. Keçmişdə qalan bir dəqiqəni geri gətirmək mümkün olmadığı kimi, itirilmiş bəzi imkanları da yenidən əldə etmək mümkün olmur. Buna görə insan ona verilmiş ömrün hər anını qiymətləndirməli, vaxtını boş və mənasız işlərə sərf etməməlidir.

Həyatın müqəddəsliyi insanın yalnız öz həyatına deyil, bütün canlıların həyatına hörmət etməsini tələb edir. Təbiətin qorunması da bu anlayışla sıx bağlıdır. İnsan təbiətin bir hissəsidir və onun həyatı təbiətin verdiyi nemətlərdən asılıdır. Təmiz hava, su, torpaq, meşələr, heyvanlar və bitkilər həyatın ayrılmaz hissələridir. Təbiətə zərər vurmaq əslində insan həyatına da zərər vurmaq deməkdir.

Bu baxımdan təbiətə sevgi də həyatın müqəddəsliyinə hörmətin göstəricisidir. Bir ağacı qorumaq, heyvanlara qayğı göstərmək, suyu israf etməmək, ətraf mühiti çirkləndirməmək sadə görünə bilər. Lakin belə davranışlar insanın böyük mənəvi məsuliyyət daşıdığını göstərir. Hər bir insan dünyanı özündən sonra gələcək nəsillərə daha yaxşı vəziyyətdə çatdırmağa çalışmalıdır.

Sevgi yalnız şəxsi münasibətlərlə məhdudlaşmır. Vətən sevgisi də insan həyatında xüsusi yer tutur. İnsan doğulduğu torpağa, onun tarixinə, mədəniyyətinə, dilinə və adət-ənənələrinə bağlılıq hiss edir. Vətən sevgisi insanın öz ölkəsinin gələcəyi üçün məsuliyyət daşıması deməkdir. Vətənini sevən insan onun inkişafına, qorunmasına və tərəqqisinə öz əməyini sərf etməyə çalışır.

Vətən sevgisi yalnız sözlə ifadə olunmamalıdır. Yaxşı oxumaq, vicdanla işləmək, qanunlara hörmət etmək, təbiəti qorumaq, cəmiyyətə faydalı olmaq da vətənə xidmətin formalarıdır. İnsan öz peşəsində məsuliyyətli olduqda, ətrafındakı insanlara hörmət etdikdə və ölkəsinin inkişafına töhfə verdikdə vətən sevgisini əməlləri ilə göstərmiş olur.

Həyatın müqəddəsliyi insan hüquqları ilə də sıx bağlıdır. Dünyada hər bir insanın yaşamaq hüququ vardır. Heç bir insan digərinin həyatını, ləyaqətini və azadlığını bilərəkdən təhlükəyə atmamalıdır. İnsanlar arasında dilindən, milliyyətindən, sosial vəziyyətindən və dünyagörüşündən asılı olmayaraq qarşılıqlı hörmət olmalıdır. Çünki insan həyatının dəyəri hər kəs üçün eynidir.

Cəmiyyətin inkişafı yalnız texnologiyanın, iqtisadiyyatın və elmin inkişafı ilə ölçülmür. Əsl inkişaf insanlara münasibətdə də özünü göstərir. İnsanların bir-birinə hörmət etdiyi, ehtiyacı olanlara kömək etdiyi, yaşlılara qayğı göstərdiyi, uşaqları qoruduğu və ədalətə dəyər verdiyi cəmiyyət mənəvi baxımdan daha sağlam cəmiyyətdir.

Sevgi insanın çətinliklər qarşısında dayanmaq gücünü də artırır. Həyatda hər kəs müxtəlif problemlərlə qarşılaşa bilər. Bəzən insan uğursuzluq yaşayır, xəyal etdiyi bir məqsədə çata bilmir, yaxınını itirir və ya ağır sınaqlardan keçir. Belə məqamlarda insanın yanında olan ailə üzvlərinin, dostlarının və sevdiyi insanların mənəvi dəstəyi ona güc verir. Bir xoş söz, səmimi münasibət, kiçik bir yardım belə insanın ümidsizliyini azalda bilər.

Bu səbəbdən insanların bir-birinə qarşı mərhəmətli və diqqətli olması çox vacibdir. Bəzən biz qarşımızdakı insanın daxilində hansı mübarizənin getdiyini bilmirik. Onun gülümsəməsinin arxasında kədər, sakitliyinin arxasında narahatlıq ola bilər. Buna görə hər bir insana anlayışla yanaşmaq, onu mühakimə etməzdən əvvəl düşünmək lazımdır. Sevginin ən böyük göstəricilərindən biri də insanı olduğu kimi qəbul etmək və onun çətinliklərini anlamağa çalışmaqdır.

Həyatın müqəddəsliyini dərk edən insan hər bir günün qiymətini bilir. Səhər oyanmaq, sevdiyimiz insanlarla danışmaq, təhsil almaq, işləmək, gülmək, düşünmək, arzular qurmaq və gələcəyə ümid bəsləmək özü böyük nemətdir. İnsan çox vaxt sahib olduğu nemətlərin fərqinə yalnız onları itirdikdən sonra varır. Halbuki həyatın gözəlliyini hiss etmək üçün mütləq böyük hadisələrin baş verməsinə ehtiyac yoxdur.

Adi bir ailə süfrəsi, dostla edilən söhbət, valideynin səsi, uşağın gülüşü, yağışın səsi, günəşli bir səhər və sakit bir axşam belə insan üçün qiymətli ola bilər. Həyatın gözəlliyi məhz bu kiçik anların birləşməsindən yaranır. Buna görə insan daim daha çox şey əldə etmək arzusu ilə yaşamaq əvəzinə, sahib olduqlarının da qədrini bilməlidir.

Sevgi həm də bağışlamağı öyrədir. İnsanlar mükəmməl deyillər və hər kəs səhv edə bilər. Bəzən ən yaxın insanlar belə bir-birini incidə bilər. Əlbəttə, hər səhvi unutmaq və hər davranışı qəbul etmək mümkün deyil. Lakin səmimi peşmanlıq və düzəlmək istəyi olduqda bağışlamaq insanın mənəvi böyüklüyünü göstərə bilər. Kin və nifrət insanın öz daxilində ağır yük yaradır. Sevgi isə insanı bu yükdən azad etməyə kömək edir.

Bağışlamaq baş verənləri tamamilə unutmaq demək deyil. Bağışlamaq insanın keçmişin ağrısının onun bütün gələcəyini idarə etməsinə imkan verməməsidir. İnsan həyatını nifrət üzərində deyil, ümid və sevgi üzərində qurmalıdır.

İnsan həyatı haqqında düşünərkən ölüm anlayışını da nəzərə almaq lazımdır. Həyatın sonlu olması onun dəyərini daha da artırır. Əgər insan sonsuza qədər yaşayacağını düşünsəydi, bəlkə də zamanın qiymətini bu qədər dərindən anlamazdı. Ömrün məhdud olması insanı daha məqsədli yaşamağa, yaxşılıq etməyə, sevdiyi insanlara sevgisini vaxtında göstərməyə və gələcək üçün faydalı iz qoymağa sövq edir.

Bəzən insanlar sevdikləri insanlara öz hisslərini ifadə etməyi təxirə salırlar. “Sonra deyərəm”, “sonra görüşərik”, “sonra kömək edərəm” düşüncəsi ilə yaşayırlar. Lakin həyatın nə qədər davam edəcəyini heç kim dəqiq bilmir. Buna görə sevdiyimiz insanlara sevgimizi vaxtında göstərmək, onlara dəyər verdiyimizi söyləmək və münasibətlərimizi qorumaq çox vacibdir.

Həyatın müqəddəsliyi həm də insanın qarşısına məqsədlər qoyması ilə bağlıdır. Məqsədsiz həyat insanı mənəvi boşluğa sürükləyə bilər. İnsan öz gələcəyini düşünməli, təhsil almalı, öz üzərində çalışmalı, cəmiyyətə faydalı bir şəxs olmağa can atmalıdır. Lakin məqsədə çatmaq naminə insanlığını itirmək düzgün deyil. Uğur yalnız maddi imkanlarla ölçülməməlidir.

Həqiqi uğur insanın öz peşəsində yaxşı olması ilə yanaşı, vicdanlı, mərhəmətli, ədalətli və etibarlı insan olaraq qalmasıdır. İnsan böyük sərvətə sahib ola bilər, lakin əgər onun qəlbində sevgi və mərhəmət yoxdursa, bu sərvət onun həyatını mənalı etməyə bilər. Əksinə, maddi imkanları məhdud olsa belə, insanlara yaxşılıq edən, ailəsini sevən və cəmiyyətə fayda verən insan mənəvi baxımdan zəngin sayıla bilər.

Müasir dünyada texnologiyanın sürətli inkişafı insanların həyatını asanlaşdırsa da, bəzən insanlar arasında mənəvi məsafənin artmasına səbəb olur. İnsanlar sosial şəbəkələrdə bir-biri ilə əlaqə saxlasalar da, real həyatda səmimi ünsiyyətə daha az vaxt ayıra bilirlər. Halbuki insanın mənəvi ehtiyaclarını yalnız texnologiya ödəyə bilməz. İnsan canlı ünsiyyətə, qayğıya, sevgiyə, anlayışa və səmimi münasibətə ehtiyac duyur.

Buna görə müasir insan texnologiyadan istifadə edərkən real həyatdakı münasibətlərini unutmamalıdır. Telefonla mesaj yazmaq gözəldir, amma bəzən sevdiyimiz insanın yanında olmaq, onunla üz-üzə danışmaq, əlindən tutmaq və onu dinləmək daha qiymətlidir. İnsan həyatının müqəddəsliyi həm də bu canlı münasibətlərin qorunmasında özünü göstərir.

Sevgi insanı yalnız xoşbəxt etməklə kifayətlənmir, həm də ona məsuliyyət hissi verir. Həqiqətən sevdiyimiz insanın həyatına zərər vermək istəmirik. Onun hisslərini nəzərə alır, sözlərimizə və davranışlarımıza diqqət edirik. Deməli, həqiqi sevgi məsuliyyətsiz və düşünülməmiş davranışla uyğun gəlmir. Sevgi insanı daha diqqətli, səbirli və anlayışlı olmağa çağırır.

Eyni zamanda sevgi qarşılıqlı hörmət tələb edir. Bir insanı sevmək onun üzərində hökmranlıq etmək, onu məcbur etmək və ya azadlığını məhdudlaşdırmaq demək deyil. Əsl sevgi qarşı tərəfin şəxsiyyətinə hörmət edir. Sevən insan sevdiyi şəxsin xoşbəxtliyini də düşünür. Buna görə sağlam münasibətlərin əsasını sevgi ilə yanaşı etibar, hörmət və məsuliyyət təşkil edir.

İnsanlığın tarixində sevgi və mərhəmət həmişə böyük rol oynayıb. Müharibələr, fəlakətlər, yoxsulluq və müxtəlif çətinliklər zamanı insanlar bir-birinə yardım etməklə həyatları xilas edib, ümidi qoruyublar. Bəzən tanımadığımız bir insanın etdiyi kiçik yaxşılıq belə böyük nəticəyə səbəb ola bilər. Bu isə göstərir ki, yaxşılıq və sevgi zəncirvari şəkildə yayılır.

Bir insan digərinə yaxşılıq etdikdə həmin insan da başqasına kömək etmək istəyir. Beləliklə, kiçik bir mərhəmət böyük bir mənəvi təsir yarada bilər. Buna görə “mənim etdiyim yaxşılığın nə əhəmiyyəti var?” düşüncəsi düzgün deyil. Hər bir yaxşılığın dəyəri vardır. Bəzən insanın söylədiyi bir xoş söz belə başqa bir insanın bütün gününü, hətta həyat haqqında düşüncəsini dəyişə bilər.

Sevgi və həyatın müqəddəsliyi insanın mənəvi seçimlərində də özünü göstərir. Hər bir insan həyatının müəyyən anlarında seçim qarşısında qalır. O, ya xeyirxahlığı, ya da laqeydliyi, ya dürüstlüyü, ya da yalanı; ya sevgini, ya da nifrəti seçə bilər. Bu seçimlər insanın xarakterini formalaşdırır. İnsan hər dəfə yaxşılığı seçdikdə öz mənəvi dünyasını zənginləşdirir.

Dürüstlük də sevginin mühüm şərtlərindən biridir. Yalan üzərində qurulan münasibət uzun müddət davam edə bilməz. Etibar bir dəfə ciddi şəkildə zədələndikdə onu yenidən bərpa etmək çətin olur. Buna görə insan sevdiyi insanlara qarşı səmimi və dürüst olmalıdır. Dürüstlük bəzən çətin olsa da, uzunmüddətli münasibətlərin möhkəm təməlidir.

Həyatın müqəddəsliyinə hörmət edən insan zorakılıqdan uzaq durmalıdır. Münaqişələr insan həyatının bir hissəsidir, lakin münaqişənin həlli üçün zorakılıq yeganə yol deyil. Sakit danışmaq, qarşı tərəfi dinləmək, kompromis tapmaq və problemi sülh yolu ilə həll etmək daha doğru yanaşmadır. Çünki bir anlıq qəzəb uzun illər davam edən peşmanlığa səbəb ola bilər.

İnsan öz hisslərini idarə etməyi bacarmalıdır. Qəzəb, paxıllıq, nifrət və intiqam hissləri insanın düşüncəsini zəiflədə bilər. Sevgi, mərhəmət və anlayış isə insanı daha düzgün qərarlar verməyə istiqamətləndirir. Buna görə mənəvi cəhətdən güclü insan yalnız başqalarına qalib gələn deyil, ilk növbədə öz mənfi hisslərini idarə etməyi bacaran insandır.

Həyatın müqəddəsliyini dərk etmək insanı minnətdar olmağa da öyrədir. İnsan valideynlərinə, ailəsinə, müəllimlərinə, dostlarına və ona yaxşılıq edən insanlara təşəkkür etməyi bacarmalıdır. Minnətdarlıq insanın sahib olduğu nemətləri görməsinə kömək edir. Daim sahib olmadıqlarını düşünən insan narazı və bədbəxt ola bilər. Sahib olduqlarının qədrini bilən insan isə daha sakit və xoşbəxt həyat sürə bilər.

Minnətdarlıq yalnız sözlə ifadə olunmur. Valideynlərə yaxşı övlad olmaq, müəllimin zəhmətini qiymətləndirmək, dostun etimadını doğrultmaq və edilən yaxşılığa yaxşılıqla cavab vermək də minnətdarlığın formalarıdır. İnsan ona göstərilən sevgini öz davranışları ilə davam etdirdikdə bu sevgi daha da böyüyür.

Sevgi insanın dünyaya baxışını dəyişdirə bilər. Sevgisiz dünya soyuq və mənasız görünə bilər, sevgi isə ən adi hadisələrə belə xüsusi məna qazandırır. İnsan sevdiyi zaman daha çox ümid edir, gələcəyə daha inamla baxır. Sevdiyi insanlar üçün çalışır, onların xoşbəxtliyindən özünə də xoşbəxtlik tapır. Bu mənada sevgi insanın həyatına məqsəd və məna gətirən qüvvələrdən biridir.

Lakin sevgi yalnız hiss deyil, həm də əməldir. “Səni sevirəm” demək asandır, amma bu sözün arxasında qayğı, sədaqət, hörmət və məsuliyyət dayanmalıdır. Əsl sevgi insanın davranışlarında görünür. Xəstəlikdə qayğı göstərmək, çətinlikdə dəstək olmaq, uğur qazandıqda sevinmək, səhv etdikdə düzgün yol göstərmək sevginin real ifadələridir.

İnsan həyatının müqəddəsliyini qorumaq üçün gələcək nəsillər qarşısında da məsuliyyət daşıyır. Bu gün etdiyimiz seçimlər sabah dünyaya gələcək insanların həyatına təsir edə bilər. Ətraf mühitin çirkləndirilməsi, təbii sərvətlərin israfı, sosial problemlərə laqeydlik və mənəvi dəyərlərin zəifləməsi gələcək nəsillərin həyatını çətinləşdirə bilər. Buna görə hər bir insan özündən sonrakılar haqqında düşünməlidir.

Uşaqlara sevgi, mərhəmət, ədalət, dürüstlük və təbiətə hörmət kimi dəyərləri öyrətmək də gələcəyə qoyulan ən böyük sərmayələrdən biridir. Çünki gələcəyin cəmiyyəti bu gün yetişdirdiyimiz insanların düşüncələri ilə formalaşacaq.

Nəticə etibarilə, sevgi və həyatın müqəddəsliyi bir-birini tamamlayan iki böyük mənəvi anlayışdır. Həyat insana verilmiş ən qiymətli nemətdirsə, sevgi həmin həyatı mənalı və gözəl edən ən böyük mənəvi qüvvələrdən biridir. İnsan öz həyatının, başqalarının həyatının, təbiətin və bütün canlıların dəyərini anlamalıdır. Sevmək, hörmət etmək, qorumaq, bağışlamaq, yardım etmək və yaxşılıq etmək həyatın müqəddəsliyinə verilən ən gözəl cavablardır.

Həyatın dəyəri yalnız insanın nə qədər yaşamasında deyil, necə yaşamasındadır. İnsan uzun ömür sürə bilər, lakin heç kimin həyatına toxunmadan, heç bir yaxşılıq etmədən yaşadıqda onun ömrünün mənəvi dəyəri azala bilər. Əksinə, qısa ömür sürsə belə, sevgisi, xeyirxahlığı, zəhməti və insanlara verdiyi fayda ilə yadda qalan insanlar vardır. Deməli, insanın dünyada qoyduğu ən böyük iz onun sahib olduğu maddi sərvətlər deyil, qəlblərdə yaratdığı gözəl hisslərdir.

Sevgi insanı insan edən ən böyük dəyərlərdəndir. Ana sevgisi, ata sevgisi, övlad sevgisi, dostluq, vətən məhəbbəti, təbiət sevgisi və bütün insanlara qarşı mərhəmət eyni böyük həqiqətin müxtəlif ifadələridir. Bu hisslər insanları bir-birinə yaxınlaşdırır, cəmiyyətdə həmrəyliyi gücləndirir və dünyanı daha yaşanılan edir.

Sonda belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, insan həyatının müqəddəsliyini dərk etdikcə sevgiyə, sevgini dərk etdikcə isə həyata daha böyük hörmətlə yanaşır. Hər bir insan özündən soruşmalıdır: “Mən bu dünyada necə iz qoyacağam?”, “Mənim varlığım başqalarının həyatına nə qazandırır?”, “Mən sevdiyim insanlara sevgimi göstərə bilirəmmi?” Bu suallar insanı öz həyatına daha ciddi və məsuliyyətli yanaşmağa sövq edir.

Əslində həyat bizə verilmiş bir fürsətdir. Bu fürsəti nifrət, kin, paxıllıq və laqeydliklə deyil, sevgi, mərhəmət, dürüstlük və xeyirxahlıqla dəyərləndirmək lazımdır. İnsan hər gün ən azı bir yaxşılıq etməyə, bir insanın üzünü güldürməyə, bir ağacı qorumağa, bir yaxınını sevindirməyə və həyatın ona bəxş etdiyi nemətlərin qədrini bilməyə çalışmalıdır.

Çünki həyat müqəddəsdir, sevgi isə onu mənalandıran işıqdır. İnsan sevgini qoruduqca həyatı, həyatı qoruduqca isə insanlığı qoruyur. Dünyanın daha gözəl, daha mərhəmətli və daha ədalətli olması hər bir insanın özündən başlamalıdır. Hər birimiz həyatın qiymətini bilsək, bir-birimizə sevgi və hörmətlə yanaşsaq, gələcək nəsillərə daha gözəl dünya bəxş edə bilərik. Ən böyük sərvət sevmək, ən böyük məsuliyyət yaşamaq və yaşatmaq, ən böyük insanlıq isə həyatın və sevginin müqəddəsliyini qorumaqdır.

Sevil Azadqızı