(Fantastik povest)

Kəndin qurtaracağında, üç tərəfi sıx meşə ilə əhatələnmiş, dördüncü tərəfi isə dərin bir dərəyə açılan köhnə bir ev vardı. Evin damı illər əvvəl qarın, yağışın altında əyilmiş, taxta pəncərələri küləyin hər əsintisində qəribə səslər çıxarmağa başlamışdı. Həyətdəki qurumuş ağacın budaqlarından asılmış mis qablar gecələr bir-birinə toxunaraq sanki kimsə görünməz əllərlə onları döyəcləyirmiş kimi cingildəyirdi.
Kənd adamları bu evin yanından gün batandan sonra keçməyə cəsarət etmirdilər. Deyirdilər ki, orada yaşayan qadın insan deyil. Bəziləri onun yüz ildən çox yaşı olduğunu, bəziləri isə heç vaxt qocalmadığını söyləyirdi. Bir başqaları iddia edirdi ki, gecələr evin bacasından tüstü deyil, mavi rəngli işıq qalxır.

Onun adını heç kəs bilmirdi. Hamı ona bir ad vermişdi: Cadugər!

Qadın kəndə nadir hallarda gəlirdi. Gəldiyi zaman insanlar küçədən çəkilir, uşaqlarını evə çağırır, qapılarını möhkəm bağlayırdılar. Amma qəribə burası idi ki, kənddə kimsə ağır xəstələnəndə, gecənin bir aləmində onun qapısına gəlib kömək istəyənlər də tapılırdı. Səhər açılanda isə həmin adamlar gördüklərini heç kimə danışmırdılar.

Bir payız axşamı kəndə yad bir adam gəldi. Əynində uzun qara palto, əlində köhnə dəri çanta vardı. O, kəndin yeganə mehmanxanasında gecələdi. Səhərisi gün ilk işi kəndin ağsaqqalını tapmaq oldu.

— Mən buradakı qadını axtarıram, — dedi.    

Ağsaqqalın üzündəki ifadə dəyişdi.

— Hansı qadını?

— Hamının qorxduğu qadını. Meşənin qırağında yaşayanı.

Ağsaqqal bir qədər susdu. Sonra astadan soruşdu:

— Sən onu haradan tanıyırsan?

Yad adam çantasını açdı, içindən saralmış bir şəkil çıxardı. Şəkildə gənc bir qadın dayanmışdı. Arxasında isə həmin köhnə ev görünürdü.
Ağsaqqal şəkilə baxan kimi əlləri əsdi. Çünki şəkildəki qadınla meşənin kənarında yaşayan cadugər arasında heç bir fərq yox idi.
Təkcə bir məsələ vardı: şəklin arxasında yazılmış tarix düz yüz iyirmi il əvvələ aid idi...

Yad adam şəkli çantasına qoyub dedi:

— Mən onunla danışmalıyam. Çünki o, mənim nənəmi yox, mənim gələcəyimi tanıyır.

Həmin gecə kənddə qəribə hadisələr baş verdi. Saatlar dayandı, itlər ulamağa başladı, meşənin üzərində qırmızımtıl bir işıq göründü. Və köhnə evin qapısı yüz iyirmi ildən sonra ilk dəfə öz-özünə açıldı...  Həm də astaca cırıltı ilə açıldı. İçəridən soyuq hava deyil, qəribə bir istilik dalğası yayıldı. Elə bil evin içində soba yanmırdı, illər boyu yığılıb qalmış xatirələr közərirdi.

Naməlum adam bir anlıq tərəddüd etdi. Sonra əlindəki köhnə çantanı qaldırıb astanadan içəri keçdi.

Evin ortasında iri, dairəvi bir masa vardı. Masanın üstündə müxtəlif ölçülü şüşə qablar, qurumuş otlar, saralmış kağızlar və kiçik bir qum saatı düzülmüşdü. Divarlardan asılmış saatların heç biri işləmirdi. Amma otağın dərinliyindən aydın bir səs gəlirdi:

— Gecikmisən...

Səs qadın səsi idi. Nə qoca, nə cavan. Sanki bir neçə insan eyni anda danışırdı.

Naməlum adam başını qaldırdı.

Qaranlıq küncdən ağ saçlı qadın çıxdı. Əynində uzun, qara paltar vardı. Üzündəki qırışlar onun yaşını göstərirdi, amma gözləri... Gözləri elə parlaq və canlı idi ki, adam baxışlarını ondan çəkə bilmirdi.

— Sən kimsən? — qadın soruşdu.

— Adım Muraddır.

— Adını soruşmadım. Səni bura gətirən səbəbi soruşdum.

Murad çantanı masanın üstünə qoydu. Əlləri əsirdi.

— Mənim nənəm ömrünün son günlərində bir ad çəkirdi. Hər dəfə eyni sözü təkrarlayırdı: “Aylin...” Sonra da deyirdi ki, nə vaxtsa qara paltarlı bir qadını axtarmalıyam. O qadın mənə həqiqəti söyləyəcək.

Qadının üzündəki ifadə dəyişdi. İlk dəfə idi ki, onun gözlərində qorxuya bənzər bir hiss görünürdü.

— Nənənin adı nə idi?

— Züleyxa.

Qadın gözlərini yumdu. Uzun müddət danışmadı. Sonra pəncərəyə yaxınlaşdı. Şüşənin o üzündə meşə qaranlığa qərq olmuşdu. Ağacların budaqları küləksiz havada yavaş-yavaş tərpənirdi.

— Deməli, Züleyxa da dünyasını dəyişdi...

— Siz onu tanıyırdınız?

— Mən onu dünyaya gəlməmişdən əvvəl tanıyırdım.

Murad təəccüblə qadına baxdı.

— Bu necə ola bilər?

Qadın cavab vermədi. Masanın üstündəki qum saatını götürüb çevirdi. Qum dənələri yuxarıdan aşağı tökülmək əvəzinə aşağıdan yuxarı qalxmağa başladı.

— Sənə bir hekayə danışacağam, Murad. Amma əvvəlcədən bilməlisən: bəzi həqiqətlər insanı azad etmir. Əksinə, onu ömrü boyu daşımalı olduğu bir yükün altına salır.

— Mən həqiqəti bilmək istəyirəm.

— Hamı belə deyir...

Qadın əlini uzadıb divardakı köhnə saatlardan birinə toxundu. Saatın əqrəbləri qəfil hərəkətə gəldi. Otaqda zəif bir çıqqıltı eşidildi. Ardınca bütün saatlar eyni vaxtı göstərməyə başladı: gecə saat 03:12.

Muradın ürəyi sıxıldı. Bu vaxt onun nənəsi xəstəxanada son nəfəsini vermişdi.

— Bu saat nəyi göstərir? — deyə soruşdu.

— Sənin həyatının başladığı anı.

— Mənim həyatım? Mən otuz iki yaşındayam!

— Təqvimə görə, bəli. Amma insanın ömrü doğulduğu gün başlamır, Murad. Bəzən onun taleyi özündən çox əvvəl yazılır.

Qadın masanın siyirməsindən saralmış bir dəftər çıxardı. Üz qabığında qəribə işarələr vardı. Murad işarələrdən birini görəndə diksindi.

Həmin nişan onun çantasındakı köhnə fotoşəklin arxasında da vardı.

— Bu işarəni haradan tanıyırsınız?

— Çünki onu mən yaratmışam.

Qadın dəftəri açdı. İlk səhifədə bir neçə ad yazılmışdı. Murad öz adını gördü. Adının qarşısında isə tarix vardı: 17 noyabr 1994-cü il.

— Bu mənim doğulduğum gündür...

— Xeyr, — qadın asta səslə dedi. — Bu, sənin ikinci dəfə dünyaya gəldiyin gündür.

Muradın nəfəsi kəsildi.

— Bəs birinci dəfə?

Qadın dəftərin növbəti səhifəsini çevirdi. Orada eyni ad yazılmışdı, amma tarix 120 il əvvələ aid idi.
Murad geri çəkildi. Gözləri böyümüşdü. O, bunun hansısa xəstə təxəyyülün oyunu, yaxud qadının qurduğu bir tələ olduğunu düşünmək istəyirdi. Ancaq masanın üstündəki fotoşəkil gözünün qarşısında idi. Şəkildəki gənc qadının yanında dayanan balaca oğlanın sifəti ona qəribə dərəcədə tanış gəlirdi.

— Bu mümkün deyil...

— Mümkün olmayan yalnız insanın bilmədikləridir, — qadın dedi. — Sən mənim yanıma nənənin keçmişini öyrənməyə gəlmisən. Halbuki sən öz keçmişindən qaçırsan.

— Mən kiməm?

Qadın ona yaxınlaşdı. Barmaqlarını Muradın alnına toxundurdu.

Elə həmin an otağın divarları yox oldu.

Murad özünü başqa bir yerdə gördü. Qarşısında yüz iyirmi il əvvəlki kənd dayanmışdı. Evlərin damından tüstü qalxır, uzaqda itlər hürür, meşənin kənarında isə gənc bir qadın qucağında körpə tuturdu. Qadının yanında bir kişi dayanmışdı. Kişinin əlində qanlı bir bıçaq vardı.

Murad qışqırmaq istədi, amma səsi çıxmadı.

Gənc qadın körpəni sinəsinə sıxaraq dedi:

— Aylin, onu xilas et! Bu uşaq günahsızdır!

Sonra hər şey qaranlığa qərq oldu.

Murad gözlərini açanda yenə həmin otaqda idi. Qadın qarşısında dayanmışdı. Bu dəfə onun üzündə cadugər təbəssümü yox, dərin bir kədər vardı.

— O körpə kim idi? — Murad pıçıldadı.

— Sənin özün...

— Bəs mənim ailəm?

— Sənin ailən sənə söylənilənlərdən ibarət deyil.

Qadın dəftəri bağladı.

— İndi seçim etməlisən, Murad. Ya sənə verilmiş ömrü yaşayıb bu sirri burada qoyacaqsan, ya da həqiqətin ardınca gedib yüz iyirmi il əvvəl yarımçıq qalmış hadisəni tamamlayacaqsan.

— Nəyi tamamlamalıyam?
Qadın pəncərədən meşəyə baxdı. Ağacların arasında qırmızı işıq yenidən göründü.

— Məni bu evə bağlayan lənəti qırmalısan.

— Bəs siz kimsiniz? Doğrudan da cadugərsiniz?

Qadın ilk dəfə gülümsədi.

— İnsanlar anlamadıqları hər şeyi cadugərlik adlandırırlar. Mən isə sadəcə zamanı qorumağa çalışmışam.

O, masanın üstündən kiçik bir açar götürüb Murada uzatdı.

— Meşənin o tayında köhnə bir quyu var. Onun dibində bir qapı gizlənib. Səhər açılmamış ora getməlisən. Amma yadında saxla: orada gördüyün hər kəsə inanma. Hətta özünə də...

Murad açarı götürəndə evdəki bütün saatlar eyni anda zəng çaldı.

Qadın qəfil başını qaldırdı.

— Gecikdik! O artıq gəlib!

— Kim?

Qadın cavab vermədi. Qapıya tərəf çevrildi.

Çöldən üç dəfə taqqıltı eşidildi.

Birinci taqqıltıdan sonra evin şüşələri titrədi.

İkinci taqqıltıdan sonra bütün şamlar söndü.

Üçüncü taqqıltıdan sonra isə qapının o üzündən Muradın öz səsi eşidildi:

— Aç qapını, Aylin! Mən gəlmişəm...

Murad donub qaldı.

   Çünki onun qarşısında dayanan özü idi.

Və bu dəfə qapının arxasındakı səs daha gənc yox, daha qoca idi.

Qapının arxasındakı səs yenidən eşidildi:

— Aylin, aç qapını! Vaxtımız azdır...

Muradın boğazı qurumuşdu. O, bir addım geri çəkildi. Qarşısında dayanan qadının üzünə baxdı. Aylin sanki illərdir gözlədiyi bir kabusu yenidən görmüşdü. Barmaqları əsirdi. O, Muradın qolundan tutaraq pıçıldadı:

— Nə olursa-olsun, qapını açma!

— Amma orada kim var? Mənim öz səsimdir!

— Sənin səsindir, amma sən deyil.

Qapının arxasından qəfil gülüş eşidildi. Bu, insan gülüşünə bənzəmirdi. Elə bil kimsə eyni anda həm ağlayır, həm də gülürdü.

— Aylin! — səs yenidən çağırdı. — Sən yenə məni aldatdın. Yüz iyirmi il əvvəl də belə etmişdin. Bu dəfə qaça bilməyəcəksən!

Aylin gözlərini yumdu. Dodaqları tərpəndi. Otağın ortasındakı qum saatı qəfil çatladı. İçindən qum deyil, qara rəngli xırda kəpənəklər çıxaraq havada dövrə vurmağa başladı.

— Murad, qulaq as. Sən indi gördüyün hadisələrin heç biri təsadüf deyil. Sənin dünyaya gəlməyin, nənənin ölümü, bu gecə bura gəlməyin... Hamısı bir-birinə bağlıdır.

— Bəs qapının arxasındakı kimdir?

— O, mənim yaratdığım ilk insandır. Amma sonra mənim ən böyük düşmənimə çevrildi.

Murad təəccüblə qadına baxdı.

— Siz insan yarada bilirsiniz?

— Mən insan yaratmamışam. Mən bir insanın ölümünü dayandırmaq istəmişəm. Bəzən bir səhvi düzəltmək üçün atılan addım min yeni fəlakətə yol açır.

Qapı bu dəfə elə güclü silkələndi ki, tavandan toz töküldü.

Aylin masanın siyirməsindən kiçik, qara bir güzgü çıxardı. Güzgünün çərçivəsi gümüşdən idi, üzərində anlaşılmaz yazılar həkk olunmuşdu.

— Buna bax, Murad. Amma nə görsən, qorxma.

Murad güzgüyə baxdı.

Əvvəlcə öz əksini gördü. Sonra üzündəki cizgilər dəyişməyə başladı. Gözlərinin rəngi tündləşdi, saçlarına ağ düşdü, alnında dərin qırışlar yarandı. Bir neçə saniyədən sonra güzgüdəki adam artıq qoca Murad idi.

Lakin ən dəhşətlisi bu deyildi.

Güzgüdəki qoca Muradın arxasında bir qadın dayanmışdı. O, Züleyxaya çox bənzəyirdi. Qadın əlini uzadıb Muradın çiyninə qoydu və asta səslə dedi:

— Nəhayət, məni tapdın, oğlum...

Muradın əlindən güzgü düşdü.

— Nənəm?!

Aylin başını aşağı saldı.

— Züleyxa sənin nənən deyildi, Murad. O, səni qorumaq üçün həyatını dəyişmiş qadın idi.

— Bəs mənim əsl anam kimdir?

Aylin cavab vermədi. Sadəcə pəncərənin pərdəsini araladı.

Meşənin dərinliyində, ağacların arasında bir qadın dayanmışdı. Əynində ağ paltar vardı. Əlində balaca bir çıraq tutmuşdu. Qadın başını qaldırıb birbaşa pəncərəyə baxdı.

Murad onu tanıdı.

Bu, güzgüdə gördüyü qadın idi.

Amma necə ola bilərdi? O, həmin qadını az əvvəl güzgüdə görmüşdü. İndi isə qadın yüz iyirmi il əvvəlki cavanlığı ilə meşənin içində dayanmışdı.

— O, səni çağırır, — Aylin dedi. — İndi qərar verməlisən. Səhərə qədər onu tapsan, bütün həqiqəti öyrənəcəksən. Tapmasan...

— Nə olacaq?

Aylin qapıya baxdı.

Qapının arxasındakı səs son dəfə eşidildi:

— Səhər açılanda bu kənddə heç kim Muradı xatırlamayacaq...

Və həmin an divardakı saatların hamısı yenidən dayandı.

Saat 03:12.

Murad anladı ki, bu gecə onun üçün sadəcə bir sirrin açıldığı gecə deyil. Bu, ya həyatının yenidən başlayacağı, ya da əbədi olaraq yox olacağı gecədir.

O, açarı cibinə qoydu, çantasını götürdü və arxa qapıya tərəf yönəldi.

Aylin arxasınca səsləndi:

— Murad! Bir şeyi unutma! Meşədə qarşına çıxan qadın sənə anan olduğunu söyləsə belə, ona dərhal inanma. Çünki sənin doğuluşunla bağlı ən böyük yalanı elə o qadın danışıb...

Murad qapını açdı. Çöldə yağış yağmağa başlamışdı. Amma qəribə idi: yağış damcıları yerə düşmürdü. Onlar havada donub qalmış, sanki görünməz bir qüvvənin əmri ilə hərəkətsiz dayanmışdılar.

Murad ilk addımını atanda arxadan Aylinin son sözlərini eşitdi:

— Və bir də... Öz kölgəndən uzaq dur!

Murad çevrilib baxmaq istədi. Lakin evin qapısı artıq yox idi. Onun qarşısında yalnız qaranlıq meşə uzanırdı. Meşənin dərinliyindən isə kimsə asta səslə mahnı oxuyurdu. Bu, uşaqlıqda nənəsinin ona oxuduğu layla idi...

Murad bir anlıq dayandı. Laylanın səsini eşitdikcə uşaqlıq xatirələri gözlərinin önündə canlanırdı. Nənəsi onu yatızdıranda həmişə eyni laylanı oxuyardı. Amma indi həmin melodiyada nəsə dəyişmişdi. Sanki laylanı oxuyan qadın onu yuxuya deyil, ölümə çağırırdı.
O, ağacların arasından irəlilədi. Budaqlar üzünə toxunur, ayaqlarının altında quru yarpaqlar xışıldayırdı. Meşənin dərinliyinə getdikcə hava ağırlaşırdı. Bir qədər sonra qarşısında kiçik bir meydança açıldı. Meydançanın ortasında daşdan hörülmüş qədim bir quyu vardı.

Quyunun kənarında həmin ağ paltarlı qadın dayanmışdı.

— Nəhayət, gəldin, — qadın dedi.

Murad ona yaxınlaşdı.

— Siz kimsiniz? Niyə məni çağırırsınız?

Qadın başını aşağı saldı. Sonra üzünü qaldırıb elə bir baxışla Murada baxdı ki, onun ürəyi titrədi.

— Mən sənin ananam, Murad.

— Yalan deyirsiniz!

— Kaş ki, yalan olaydı...

Qadın əlindəki çırağı quyunun kənarına qoydu. Onun işığında daşların üzərində həkk olunmuş yazılar göründü. Murad əyilib yazılara baxdı. Orada bir cümlə vardı:

«İnsan öz keçmişindən qaça bilər, amma keçmiş onun kölgəsində yaşayır.»

— Bu yazını kim yazıb? — Murad soruşdu.

— Sən.

Murad qadının üzünə baxdı.

— Mən?

— Yüz iyirmi il əvvəl...

Qadın quyunun içərisinə işarə etdi.

— Aşağı düş. Orada sənə hər şeyi göstərəcək bir otaq var. Amma bir şərtim var: orada öz ölümünü görsən, müdaxilə etmə.

— Niyə?

— Çünki bəzi ölümlər baş verməsə, bəzi həyatların da yaşanması mümkün deyil.

Murad cibindən açarı çıxardı. Açarı quyunun daş divarındakı kiçik dəliyə salan kimi yerin altından ağır bir səs gəldi. Quyunun dibində daş pilləkənlər göründü.

O, aşağı enməyə başladı. Birinci pillədə uşaqlıq səsini eşitdi. İkinci pillədə nənəsinin ağladığını gördü. Üçüncü pillədə isə özünü... başqa bir həyatda gördü. Pilləkənlərin sonunda dəmir qapı vardı. Qapının üzərində üç söz yazılmışdı:

Murad açarı kilidə saldı. Qapı açıldı. İçəridə böyük bir otaq vardı. Divarlarda yüzlərlə portret asılmışdı. Bəzilərində tanıdığı kənd adamları, bəzilərində isə heç vaxt görmədiyi insanlar təsvir olunmuşdu. Otağın ortasında iri bir kitab qoyulmuşdu. Murad kitaba yaxınlaşdı.

Birinci səhifəni açanda öz doğum tarixini gördü. İkinci səhifədə nənəsinin adı yazılmışdı. Üçüncü səhifədə isə Aylinin adı vardı. Lakin son səhifədə yazılanlar onun bütün dünyasını alt-üst etdi:

«Cadugər doğulmur. Cadugər öz taleyini dəyişmək istəyən insanın içində yaranır.»

Murad səhifəni çevirdi. Orada Aylinin gənclik şəkli vardı. Şəklin altında isə belə yazılmışdı: «Aylin — zamanın ilk qoruyucusu. Öz övladını xilas etmək üçün əbədiyyətə məhkum edilmiş qadın.»

Muradın gözləri yaşardı. İndi o, nəhayət, anlamağa başlayırdı. Aylin cadugər deyildi. O, zamanın əsiri idi. Bəs onda qapının arxasındakı qoca Murad kim idi? Otağın arxasından qəfil addım səsləri gəldi. Murad çevrildi.

Qarşısında uzun qara paltarlı, ağ saçlı bir kişi dayanmışdı. Kişinin üzündəki cizgilər onun özünə bənzəyirdi. Yalnız gözləri tamam başqa idi: soyuq, qəzəbli və yorğun.

— Nəhayət, tanış olduq, — kişi dedi. — Mən sənin gələcəyinəm.

— Sən kimsən?

— Mən sənin etmədiyin seçimlərin nəticəsiyəm.

Kişi kitabı götürüb son səhifəni açdı.

— İndi seçim vaxtıdır, Murad. Aylini xilas etsən, Züleyxanın ruhu əbədi olaraq bu dünyada qalacaq. Məni məhv etsən, öz gələcəyini də məhv edəcəksən. Heç nə etməsən, bu dövr yenidən başlayacaq.

Murad susdu.

— Bəs başqa yol yoxdur?

Qoca kişi acı-acı güldü.

— İnsanlar həmişə başqa yol axtarırlar. Amma taleyin ən böyük oyunu budur: sən başqa yol seçdiyini düşünəndə belə, bəzən yenə eyni yerə qayıdırsan.

Elə həmin an kitabın səhifələri öz-özünə çevrilməyə başladı. Son səhifədə yeni bir cümlə peyda oldu:

«Lənəti qıra biləcək yeganə insan cadugərin özüdür. Lakin bunun üçün o, sevdiyi insanı tanımalıdır.»

Murad başını qaldırdı.

— Deməli, bütün bunları Aylin edə bilər?

Qoca kişi asta səslə cavab verdi:

— Aylin artıq yüz iyirmi ildir ki, səni gözləyir. Amma sən hələ də onun kim olduğunu bilmirsən.

Bu sözlərdən sonra otağın divarları titrədi. Tavandan qara toz töküldü. Qoca kişinin sifəti dəyişməyə başladı. O, bir anlıq gəncləşdi, sonra yenidən qocaldı.

— Tez ol, Murad! — deyə qışqırdı. — Saat dayanmaq üzrədir!

Murad kitabı sinəsinə sıxıb pilləkənlərə tərəf qaçdı. Yuxarı qalxanda meşənin üzərində səhər işığı görünürdü. Amma bu, adi səhər deyildi.

Günəş şərqdən deyil, qərbdən doğurdu... Və quyunun kənarında Aylin dayanmışdı. Bu dəfə onun saçları ağarmamışdı. Üzü gənc, gözləri işıqlı idi. Əynində isə Muradın güzgüdə gördüyü ağ paltar vardı.

Murad ona yaxınlaşdı.

— Mən hər şeyi bilirəm, ana...

Aylinin gözlərindən iki damla yaş süzüldü.

— Yox, oğlum. Sən hələ ən vacib həqiqəti bilmirsən.

— Hansı həqiqəti?

Aylin onun üzünə toxundu.

— Mən səni dünyaya gətirməmişəm, Murad. Mən səni ölümdən qaytarmışam...

Və həmin an Muradın yaddaşında yüz iyirmi il əvvəl baş vermiş hadisə tamamilə canlandı.

O, artıq otuz iki yaşlı kişi deyildi. Özünü başqa bir zamanda, başqa bir həyatda görürdü. Hər şey dumanlı, uzaq və eyni zamanda qəribə dərəcədə doğma idi.

Yüz iyirmi il əvvəl bu kənddə Aylin adlı gənc bir qadın yaşayırdı. O, kəndin ən gözəl, ən ağıllı qızlarından biri idi. İnsanlar onu mehribanlığına, şəfqətinə görə sevirdilər. Ancaq Aylinin bir sirri vardı. O, zamanın axışını hiss edə bilirdi. İnsanların nə vaxt sevinəcəyini, nə vaxt kədərlənəcəyini, bəzən isə ölümün nə zaman qapını döyəcəyini əvvəlcədən duyurdu.

Bir gecə kəndə böyük bədbəxtlik üz vermişdi. Meşədə baş verən yanğın bir neçə evi külə döndərmiş, insanlar həlak olmuşdu. Aylinin kiçik oğlu da həmin gecə yoxa çıxmışdı. Onu günlərlə axtarmış, nəhayət, meşənin kənarında, köhnə quyunun yaxınlığında tapmışdılar. Uşaq nəfəs almırdı.

Aylin onu qucağına alıb səhərə qədər ağlamışdı.

O gecə ona qəribə bir varlıq görünmüşdü. İnsan surətində olan, lakin gözlərində nə həyat, nə də ölüm izi görünən bir varlıq...

— Sən onu geri qaytara bilərsən, — demişdi.

— Nə istəyirsən əvəzində?

— Zamanını.

Aylin düşünmədən razılaşmışdı. O, övladını xilas etmək üçün öz ömrünü, keçmişini və gələcəyini vermişdi. Lakin bilmirdi ki, zamanla bağlanan vədlərin pozulması mümkün deyil. Uşaq həyata qayıtmış, Aylin isə qocalmamaq və ölməmək cəzasına məhkum edilmişdi.
İnsanlar onun dəyişmədiyini gördükcə qorxmağa başlamışdılar. Əvvəlcə ona möcüzə sahibi kimi baxmış, sonra cadugər adlandırmışdılar.

Amma ən ağır cəza bu deyildi.

Aylin hər yüz iyirmi ildən bir öz oğlunu yenidən tapmalı, onun taleyinin eyni nöqtəyə qayıtmasının qarşısını almalı idi. Oğlu hər dəfə başqa adla, başqa ailədə dünyaya gəlirdi. Yalnız bir şey dəyişmirdi: onun gözləri...

Murad gözlərini açdı.

— Deməli, mən sənin oğlunam?

Aylin başını tərpətdi.

— Sən mənim oğlumsan. Züleyxa isə səni sonuncu dəfə qorumaq üçün öz həyatını təhlükəyə atan qadın idi. O, səni böyütdü, sevdi, sənə ana oldu. Mən isə uzaqdan səni izlədim. Sənə yaxınlaşa bilmədim. Çünki verdiyim vədin şərtlərinə görə, həqiqəti özün öyrənməli idin.

Muradın gözləri doldu.

— Bəs indi nə olacaq?

Aylin onun əlini sıxdı.

— İndi mənim seçimim bitəcək. Sənin seçimin başlayacaq.

Bu zaman meşənin dərinliyindən qara bir kölgə peyda oldu. O, getdikcə böyüyür, ağacların üzərinə yayılırdı. Kölgənin içindən həmin qoca

Muradın səsi eşidildi:

— Aylin! Vədini unutmadın ki? Sən mənə söz vermişdin!

Aylin Muradı arxasına aldı.

— O, zamanın özüdür, oğlum. İnsanların taleyini idarə etdiyini düşünən, əslində isə onların qorxularından güc alan varlıqdır.

— Onu necə dayandırmaq olar?

Aylin uzun müddət susdu. Sonra boynundakı gümüş medalyonu çıxarıb Murada verdi.

— Bunun içində mənim son xatirəm var. Onu qıranda mənimlə bağlı bütün sehrlər yox olacaq. Amma mən də bu dünyadan gedəcəyəm.

Murad medalyona baxdı.

— Mən səni yenidən itirmək istəmirəm.

Aylin gülümsədi. Bu, onun uzun illərdən sonra etdiyi ən səmimi təbəssüm idi.

— Mən səni bir dəfə itirmişəm, oğlum. İkinci dəfə itirməkdən qorxmuram. Ana olmaq elə budur: övladının yaşaması üçün özündən keçmək...

Murad medalyonu ovucunda sıxdı. Həmin an yadına Züleyxanın son günləri düşdü. Nənəsi ölüm yatağında ona bir neçə dəfə demişdi: «İnsan dünyaya gələndə bir sirr gətirir. O sirri açmaq üçün bütün ömrünü sərf edir. Amma unutma, bala, insanı insan edən onun keçmişi deyil, verdiyi qərarlardır».

İndi o, nənəsinin sözlərinin mənasını anlayırdı.

— Yox, ana! Mən səni qurban verməyəcəyəm. Bu lənət burada bitməlidir. Amma bunun üçün sənin ölməyin vacibdirsə, deməli, bu dünyada ədalət deyilən şey çoxdan unudulub!

Murad medalyonu daşın üzərinə qoydu. Açarı çıxarıb onun ortasına vurdu. Birinci zərbədə meşə silkələndi. İkinci zərbədə göy üzündə qara buludlar yarıldı. Üçüncü zərbədə isə elə bir işıq parladı ki, bir neçə anlıq bütün kənd gündüzə qərq oldu.

Qara kölgə insan səsinə bənzər dəhşətli bir səslə qışqırdı:

— Sən nə etdin?! Sən zamanı məhv etdin!

Murad gözlərini yumdu.

— Xeyr! Mən sadəcə onu öz yerinə qaytardım!

Birdən hər şey susdu. Külək dayandı. Ağacların budaqları hərəkətsiz qaldı. Havada donub qalmış yağış damcıları torpağa düşməyə başladı. Meşənin üzərindəki qırmızı işıq söndü.

Aylin Muradın qarşısında dayanmışdı. Onun saçları yavaş-yavaş ağarır, üzündəki gənclik cizgiləri dəyişirdi. Lakin bu dəfə gözlərində qorxu yox idi. O, ilk dəfə idi ki, azad insan kimi nəfəs alırdı.

— Mən artıq gedə bilərəm, — dedi.

Murad anasını qucaqladı.

— Bir az da qal. Heç olmasa, bu dəfə məni özün bağrına bas...

Aylin oğlunun üzündən öpdü. Əllərini onun saçlarında gəzdirdi. Sonra astaca pıçıldadı:

— Sənə heç vaxt layla oxuya bilmədim, oğlum. İndi icazə ver, sonuncu dəfə oxuyum...

O, uşaqlıqda Murada oxuduğu laylanı zümzümə etməyə başladı. Murad başını anasının çiyninə qoydu. Gözlərindən yaş süzülürdü.
Laylanın son misrası eşidiləndə Aylinin bədəni işığa çevrildi. Əvvəlcə barmaqları, sonra əlləri, nəhayət, bütün varlığı şəffaflaşdı. Bir neçə saniyədən sonra onun yerində yalnız ağ bir lələk qaldı.

Murad lələyi götürüb sinəsinə sıxdı.

— Ana...

Amma cavab gəlmədi.

Murad kəndə qayıdanda artıq səhər açılmışdı. İnsanlar evlərindən çıxır, gündəlik işlərinə başlayırdılar. Heç kim gecə baş verənlərdən xəbərdar deyildi.

Meşənin kənarındakı köhnə evə yaxınlaşdı. Evin damı uçmuş, pəncərələri sınmışdı. Həyətin ortasındakı qurumuş ağacın budaqlarında asılmış mis qablar isə yerə düşmüşdü.

Evin qapısının ağzında bir qoca oturmuşdu. Murad onu dərhal tanıdı.

Bu, kəndin ağsaqqalı idi. Yalnız indi o, daha qoca və yorğun görünürdü.

— Sən kimsən, bala? — deyə soruşdu.

— Mən Muradam.

Ağsaqqal diqqətlə onun üzünə baxdı.

— Murad? Elə bil bu adı hardasa eşitmişəm. Sən gecə gələn yad adamsan?

Murad başını tərpətdi.

— Bəs o qadın? Meşənin kənarında yaşayan qadın? Onu xatırlayırsınız?

Ağsaqqal uzun müddət susdu.

— Hansı qadını deyirsən? Burada çoxdan heç kim yaşamır. Amma uşaqlıqda nənəm bir əhvalat danışardı. Deyərdi ki, bu evdə bir qadın yaşayıb. Onu cadugər adlandırıblar. Guya insanları xəstəlikdən sağaldır, gələcəyi görürmüş. Bir gün yoxa çıxıb. Nə ölüsü tapılıb, nə də dirisi...

Murad gülümsədi.

— Bəlkə də, o, sadəcə azad olmaq istəyirdi.

Ağsaqqal onun sözlərinə məna verə bilmədi.

Murad kənddən ayrılmağa hazırlaşanda mehmanxanaya qayıdıb çantasını götürdü. Çantanın içindəki köhnə şəkli yenidən çıxardı. Şəkildə gənc Aylin vardı. Onun yanında balaca bir oğlan dayanmışdı.

Şəklin arxasını çevirdi.

Əvvəl orada gördüyü tarix və qəribə işarə yoxa çıxmışdı. Onların yerində yeni bir cümlə yazılmışdı:

«Zamanı məğlub etmək mümkün deyil. Amma sevgi onun hökmünü dəyişə bilər.»

Murad şəkli çantasına qoydu.

Həmin gün kəndi tərk etdi. Şəhərə qayıdanda həyatına davam etdi. İşə başladı, insanlarla ünsiyyət qurdu, yeni dostlar qazandı. Lakin hər il payızın ilk yağışlı gecəsində meşənin yanına gedirdi.

O, köhnə evin yerində kiçik bir ağac əkmişdi. Ağac böyüdükcə budaqlarında ağ çiçəklər açırdı. Kənd adamları bu ağacın niyə qışda da çiçəklədiyini anlamırdılar. Murad isə bilirdi. Çünki o ağacın köklərində bir ananın sevgisi yaşayırdı.

İllər keçdi. Murad artıq yaşlanmışdı. Saçlarına dən düşmüş, üzündə dərin qırışlar yaranmışdı. Bir payız axşamı yenə meşənin kənarına gəldi. Ağacın altında oturub anasının şəklinə baxdı.

Birdən arxadan uşaq səsi eşitdi:

— Baba, sən kiminlə danışırsan?

Murad çevrildi. Qarşısında yeddi-səkkiz yaşlı bir qız dayanmışdı. Əlində kiçik bir səbət vardı.

— Heç kimlə, balam. Sadəcə köhnə bir xatirə ilə...

Qız şəklə baxdı.

— Bu gözəl qadın kimdir?

Muradın gözləri doldu.

— Mənim anamdır.

— Bəs niyə onun şəklinə baxanda ağlayırsan?

Murad qızı yanına çağırdı.

— Çünki bəzi insanlar yanımızda olmasalar da, ürəyimizdə yaşayırlar. Onları itirmirik, sadəcə başqa cür sevməyi öyrənirik.

Qız bir müddət susdu. Sonra ağacın budağından sallanan ağ lələyi göstərdi.

— Baba, bu nədir?

Murad başını qaldırdı.

Lələk yavaş-yavaş havada süzülərək onun ovucuna düşdü. O, təəccüblə ətrafa baxdı. Meşənin dərinliyində ağ paltarlı bir qadın dayanmışdı. Qadın ona gülümsədi. Gözləri əvvəlki kimi işıqlı idi.

Murad ayağa qalxdı.

— Ana?..

Qadın başını tərpətdi.

Sonra ağacların arasında yox oldu. Murad gözlərini yumdu. Üzündə sakit bir təbəssüm vardı. Həmin gecə kənddəki bütün saatlar bir anlıq dayandı. Lakin bu dəfə heç kim qorxmadı. Çünki saatlar yenidən işləməyə başlayanda hamısı eyni vaxtı göstərirdi: səhər saat 06:00.
Yeni gün doğurdu.

Kəndin qurtaracağındakı köhnə evin yerində isə ağ çiçəklərlə örtülmüş bir ağac dayanmışdı. Onun budaqlarından asılmış kiçik mis zənglər küləyin təsirindən asta-asta cingildəyirdi. Kənd adamları bu ağacın yanından keçəndə qəribə bir rahatlıq hiss edirdilər. Bəziləri deyirdi ki, gecələr ağacın altından qadın səsi eşidilir. Bəziləri isə həmin səsin layla oxuduğunu söyləyirdi. Amma heç kim daha o qadını cadugər adlandırmırdı. Çünki kənddə bir həqiqət yayılmışdı:

Əsl cadugərlik insanın ruhuna hökm etmək deyil, sevgisi naminə zamanı belə qarşılamağa cəsarət etməkdir. Və bəlkə də, bu dünyada ən böyük sehr insanın bir başqasını ürəkdən sevə bilməsidir.

SƏADƏT SULTAN 
Yazıçı-publisist