hacklink Adalet.az | İŞIĞIN ÜSTÜNƏ GEDƏN ADAM... Adalet.az | İŞIĞIN ÜSTÜNƏ GEDƏN ADAM... Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

İŞIĞIN ÜSTÜNƏ GEDƏN ADAM...

Özünün dediyinə görə, o artıq işığı arxada qoyub...

22686    |   2010-12-04 07:00
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Hər dəfə kiminsə haqqında, daha doğrusu, kiminsə kitabı barəsində düşüncələrimi, fikirlərimi kağıza köçürmək istəyim məni dəftər-qələmə tərəf çəkib aparanda bir anlıq götür-qoy edirəm. Fikirləşirəm ki, görən mənim yazdıqlarım, mənim o kitabda gördüklərim, duyduqlarım, lap belə çılpaq desəm, həzm elədiklərim digər oxucular tərəfindən necə qarşılanır?
   
   Eləcə də müəllifin özü mənim qeydlərimi, pıçıltılarımı hansı bucaq altında görür, ona necə yanaşır? Axı zarafat deyil, sayılıb-seçilən, oturuşmuş müəlliflər haqqında adi bir oxucu fikirlərini qəzet səhifəsinə çıxarmaq o qədər də önəmli hadisə deyil. Yəni müəlliflə oxucunun hansısa bir məqamda razılaşması və yaxud qütbləşməsi son dərəcə gerçək və rahat qəbul edilə biləcək haldı. Ancaq o rahatçılığın, qəbul edilənin içərisində səmimiyyətdən başqa nə isə olarsa, zənnimcə bunun mayasına, özülünə güvənmək mümkün ola bilməz. Ən azı ona görə ki, Azərbaycan ədəbi ictimaiyyətinin sanballı və söz ucalığında qərar tutan müəllifləri haqqında sıravi oxucunun iddialı fikirlərdə bulunması heç əxlaqa da uyğun gələ bilməz...
   
   Təbii ki, bu mənim öz qənaətimdir. Belə hesab edirəm ki, oxucu istənilən bədii və elmi söz barəsində hər hansı bir fikri dilə gətirəndə heç olmasa, oxuduğunun içərisinə girməyi bacarmalı, oxuduğunu özününküləşdirmək qabiliyyətini nümayiş etdirməli və yalnız bundan sonra özününküləşənin barəsində mənfi və yaxud müsbət fikirlərini səsləndirməlidir.
   
   Ümumiyyətlə, mən sözə, kitaba bağlı olduğumdan hər gün bir təzə kitabın, bir təzə sözün izinə düşürəm. Çalışdığım mətbu orqanın məni şərəfləndirməsi imkanı isə istər oturuşmuş müəlliflər, istərsə də gənc yazarlarla məni tez-tez görüşdürür. Həmin görüşlərin canlı şahidi isə mənə bağışlanan kitablar, yazılardı. Və mən də həmin o kitabları həvəslə, diqqətlə oxumağa, onların səhifələrinin arasında gəzişmə etməyə və bəzilərini də vərəqləyib sona çıxmağa çalışıram.
   
   Belə bir fikir var ki, hər kitab özü özlüyündə ədəbi bir hadisədir. Əgər o dünyaya gəlibsə, onun içərisində ən azı iynə ucu boyda özü ilə işıq da gətiribdi. Ola bilməz ki, vərəqlərin arasında Allaha və bəndəyə xoş olan bircə söz tapılmasın. Bax, bu mənada mən bütün yazdıqlarımın altını cızmaqla mətləbə keçmək istəyirəm.
   
   Təkcə Azərbaycan oxucusu yox, eləcə də yaxın-uzaq ölkələrin ədəbi mühiti Kamal Abdulla imzasını kifayət qədər tanıyır. Və onun uğurları da təkcə özünə aid deyil. Ona görə ki, Kamal Abdulla mənsub olduğu xalqın və onun ədəbi ictimaiyyətinin dəyərli təmsilçisi, elm adamı, ədəbiyyat adamıdı. Mən Kamal Abdullanın son illərdə çıxan bütün bədii əsərlərini maraqla mütaliə etmişəm. İmkanım daxilində, dərk etdiyim səviyyədə oxucu münasibətimi də sərgiləmişəm. Bu gün də Kamal müəllimin bir kitabı haqqında, daha doğrusu, bir vaxtlar barəsində oxucu sözü yazdığım "Kədərli seçmələr" kitabı haqqında təkrar ürəyimdən keçənləri yazmaq qərarına gəldim. Bunun da bircə səbəbi var. O da həmin kitabın birinci fəslinin adı ilə bağlıdır. Bu adı iri hərflərlə yazıram: UNUTMAĞA KİMSƏ YOX.
   
   İri hərflərlə yazdığım bu ad Kamal Abdullanın həm də yeni romanının ünvanıdı. Mən o romanın "525-ci qəzet"də çap edilən bir hissəsini həvəslə oxuyub ilk reaksiyamı da ortaya qoymuşdum. Amma bax, o qəzet variantını oxuduqca bu adın doğmalığı məni özünə çəkmişdi və çalışmışdım ki, bu ada harda rast gəldiyimi, harda qarşılaşdığımı xatırlayım. Bu günlərdə onu xatırladım. Daha doğrusu, içimdə sıxıntı olanda, dəyərli söz adamlarının fikir yükünü, düşündürücü misralarını gözdən keçirməyi xoşlayıram. Bax, həmin o daxili tələbatın nəticəsində mən əlimi kitab rəfimə uzadıb "Kədərli seçmələr"i götürdüm. Kitabı açan kimi ilk qarşılaşdığım həmin o, "Unutmağa kimsə yox" oldu. Və başladım özümü unudaraq kimsənin olmadığı yerlərə getməyə, ünvanları axtarmağa. Axtara-axtara bir divar önünə gəlib çıxdım. Ağappaq bir divar. Hündür, əlçatmaz, səsi də, özündən arxa üzə keçməyə buraxmaz bir divar...
   
   
   
   Yadında qaldımı harda, nə vaxtdı
   
   Yolun əvvəlində qoydular səni.
   
   Sən bir hədəf idin, yol ox idi
   
   Tarıma çəkilmiş ox idi o yol...
   
   Qatdı qabağına yollar səni
   
   Yarı ölü kimi, yarı sağ kimi.
   
   Divar önünə qoydular səni,
   
   Sən - hədəf kimi, yollar- ox kimi.
   
   
   
   Üzümü o divara söykədim, əlimlə sığallayıb nəfəsimlə isitdim və mənə elə gəldi ki, bu divar içimdən keçənləri artıq duymağa, məni hiss etməyə başlayır. Hətta mənə elə gəldi ki, o divar məni qucaqlamaq üçün üstümə tərəf əyilir. Etiraf edim ki, vahiməli bir sevinc yaşadım. Elə bir vahimə və sevinc ki, o bir anlıq mənə həyatın ölümsüzlüyünü pıçıldadı, anlatdı. Və:
   
   
   
   Bu gün də, sabah da vuracaq ürək
   
   Bir buna nə qədər sevinəcəyik..
   
   Bizim səhvlərimiz tükənməyəcək
   
   Həyatımız boyu öyrənəcəyik...
   
   
   
   Yenidən dünyaya gəlmək istəyi
   
   Səhvsiz yaşamağı arzulayarıq.
   
   Son dəfə sakitcə ölmək istəyi
   
   Ölərik -
   
   Ayılıb görərik ki, varıq.
   
   
   
   Maraqlı fikirlərdir, elə deyilmi? Ölüb ayılasan!.. Bir də ayılıb öləsən!.. Və beləcə dünyanın hər üzünü görə-görə saflaşasan, paklaşasan, gözəlləşəsən, yapışıqlı, yanımlı, dili şirin, nəfsi halal, ürəyi və gözləri günəş işığı ilə dolu bir varlığa çevriləsən. O qədər paklaşasan ki, büllurlaşa biləsən. İşığın hər tərəfə düşsün. O işıqdan yapışıb sənə doğru gələnlərə dinmədən, danışmadan, hətta hərəkət etmədən deyəsən. Təbii ki, varlığınla:
   
   
   
   Susdun heykəl tək
   
   Elə bil heç zaman danışmamışdın.
   
   Çünki sən gözəldin, gözəl görünmək
   
   Heç kimə bu qədər yaraşmamışdı.
   
   
   
   Poeziyamızda heyrət doğuran, hətta Füzulinin dediyi heyrətə bərabər tutula biləcək heyrətamiz məqamlar hərdən bir oxucu kimi mənim də qapımı döyür, mən də onlarla qarşılaşıram. Bax, bu gözəlliyi özünə yaraşan varlığın önündə heyrət etməmək də mümkün deyil. Çünki müəllif səni elə ovsunlayıb ki, yalnız düşünə-düşünə heyrətlənirsən. Və baxıb görürsən ki, bu heyrətin özü də bir mövzudu. Elə bir mövzu ki, onu axtarmağa ehtiyac yoxdur. Böyük Cəfər Cabbarlı demişkən, mövzu özü səni tapıbdı, qapını döyübdü. Sən də o qapını açıb ətrafa diqqət yetirəndə görmüsən ki:
   
   
   
   Bir uzun səhraydı-
   
   ucu-bucağı yox,
   
   sorağı yox
   
   hardan başlayırdı, harda itirdi.
   
   Bir dəvə idi-
   
   kövşəyə-kövşəyə
   
   yuxulu-yuxulu
   
   bu səhranı gedirdi.
   
   
   
   Hə, bu mövzu səhrasıdı və istedadın az-çox, ruhu olan hər kəs bu səhrada xırda qum dənəciklərindən misralar düzəldə bilər. O ki, ola böyük istedadın, böyük ruhun sahibləri. Onlar üçün qum dənəciklərinin hər biri artıq misradı. Sadəcə, onu götürüb vərəqlər üzərinə düzüb oxucuya ərməğan etmək lazımdır.
   
   "Unutmağa kimsə yox"un ləngərlənən, ləpələnən, qabarıb çəkilən qoynunda özümü söz dəryasında, fikir ümmanındakı kimi rahat, sərbəst, həm də xoşbəxt və qayğısız hiss edirdim. Sadəcə bir narahatçılığım var idi. O da unutmaq istədiklərimin bu məqamda məni tərk etməməsi, əksinə, Kamal Abdulla poeziyasının təsirindən yararlanaraq üstümə daha böyük güclə gəlməsi idi. Lap sonda onların mənə güc gələcəyinə əmin oldum. İnandım ki, unutmaq istədiklərimi söz dünyasında unutmaq mümkün deyil. Onları məndən başqa unutmaq istəyən olsa da, olmasa da. Çünki:
   
   
   
   Bu dənizin sularını
   
   balıqlarından başqa
   
   içən olmadı.
   
   Keçən olmadı bir daha
   
   bu dağ yollarını -
   
   yollar cığıra döndü.
   
   
   
   Suyu içilməyən dənizin, cığırı, yolu olmayan ömrün faciəsi böyükdür. Amma bir böyüklük də var: o da həmin o dənizin, o yolun faciəsini görüb onu poeziyanın işığına bürümək və hər kəsə göstərməkdir. İşıq demişkən...
   
   Hərdən öz-özümə fikirləşirəm ki, görəsən mənim qədər tənhalığa çəkilməyi xoşlayan ikinci kimsə varmı? Bu sualın uğursuzluğunu bilə-bilə, hiss edə-edə onu dilə gətirirəm. Bilirəm ki, hər kəsin içində bir tənhalığa çəkilmək istəyi mütləqdi. Çünki həmin an insan özünü kənardan müşahidə edə bilir, özünü görür. Təbii ki, müşahidə etmək istəsə, görmək istəsə. Bax, mən də dünyanın sonuncu tənha adamını elə özüm bildiyim, hesab etdiyim məqamda "Unutmağa kimsə yox" hücrəsinə sığınmış bir nəfər çıxdı ortaya. Dedi ki, mən burdayam.
   
   
   
   Dünyanın sonuncu tənha adamı
   
   Elə sevinər ki, tənhalığına.
   
   Yadına da düşməz hardadı hamı
   
   Nə soluna baxar, nə də sağına.
   
   Nə ağına baxar, nə də bozuna.
   
   
   
   ... Baxmır, qoy baxmasın... Onsuz da mənim tənhalığımı görmək istəyənlər çoxdan mənə gözlərini yumublar. İstəməyənlər isə görmədiklərini bəhanə ediblər. Qoy olsun. Əsas odur ki, mən tənhalığımı və onun işığını görürəm. Üstəlik, gözəl şairimiz Məmməd İsmayıl demişkən: "Bir adam yol gedir bizdən qabaqda". Yəni məndən öndə gedənlər var. Onlardan biri hətta işığın da üstündən keçib gedib. Və bir də onda ayılıb ki, işıq özündən arxada qalıb:
   
   
   
   Bir işığın düz üstünə gedirdim,
   
   Az qalırdım çıxım, uçum çəkimdən
   
   Bir tonqalın tüstüsünə gedirdim,
   
   Bütöv dünya tapacaqdım sanki mən...
   
   
   
   ... Nə qırıldı bu sınanmış maşında?
   
   İndiyədək sazdı kiçik çarxı da.
   
   Bir də gördüm işıq yoxdu qarşımda,
   
   Mən getmişəm işıq qalıb arxada.
   
   
   
   ... Arxada qalan işıq öndə gedənin davamçıları üçün aydın bir yoldur, işıq yolu. O yolla kimlərsə gəlir, mən buna əminəm. Və elə həmin o yolun bir döngəsi də mənim ünvanımdan keçir. Ona görə də gözü yumulu əlimi uzadıb oxumağa, baş-başa qalmağa, rəfdən kitab axtaranda "Kədərli seçmələr"i götürüb "Unutmağa kimsə yoxdu" pıçıltılarını ürəyimdə təkrarlamağa başladım. Və sonda özümdən asılı olmayaraq bərkdən dedim:
   
   - Dözmək nə qədər çətin olsa da, unutmamağa alışmalıyıq, unutmamağı bacarmalıyıq. Unutsaq, unudulacağıq. Yaxşı ki, kimsə yoxdu unudulası...


YAZARIN ARXİVİ

2018-11-18 : DOYMUŞ MƏHLUL
2018-10-23 : YARIMÇIQ MƏKTUB
2018-09-21 : ÜMİD KƏNDİRİ
2018-09-14 : ÖMÜR YARPAQLARI
2018-09-08 : ŞUNURLULAR
2018-09-06 : Təzyiq yazısı
2018-09-05 : AYLI BİR GECƏ
2018-07-31 : HAVALI YAZI
2018-02-01 : "O SÖZƏCƏN..."
2017-12-15 : İLĞIM
2017-11-27 : «QABİL»
2017-11-24 : VAXT GÜNAHKARI
2017-09-27 : "BAYILDAN BAYIRA"
2017-08-29 : KİŞİ TİTULU
2017-08-11 : OVQAT YARADAN…
2017-07-29 : İSTƏK...
2017-07-28 : SÖZ HEYKƏLİ
2017-07-25 : BU DA 27–di!
2017-07-14 : "QALIN" ADAMLAR
2017-06-09 : GÜNAHIM NƏDİ?
2017-06-06 : "SNAYPER QIZ"
2017-05-26 : HAVADAKI ADAM
2017-05-05 : BAKI KÖÇKÜNÜ
2017-03-31 : SOY… QIRIM…
2017-03-01 : MÜŞFİQ TUFANI
2017-02-14 : "YADA DÜŞDÜ"
2017-02-10 : ÖMÜR QIRIQLARI
2017-02-03 : YAŞ HƏDDİ
2017-01-27 : NEKROLOQ
2017-01-19 : BİTMƏYƏN AĞRI
2017-01-06 : SON XƏBƏRDARLIQ
2016-12-16 : ALLAHIN İŞİ
2016-09-09 : BİR HECALI SÖZ
2016-08-13 : MƏKTUB
2016-08-12 : HAVA
2016-08-12 : MƏKTUB…
2016-07-01 : CƏNAB NAZİR
2016-06-17 : ÜMİD KƏNDİRİ
2016-04-29 : NİŞANÇI
2016-04-09 : ŞUŞANIN YOLU...
2016-04-08 : ŞUŞANIN YOLU...
2016-03-11 : MART OVQATI
2015-12-19 : MÜQƏDDƏS AMAL
2015-12-12 : YANIQ SƏS
2015-11-13 : Tofiq Abdinlə
2015-11-13 : ÜZ SUYU
2015-10-31 : SEÇİM ANI…
2015-09-12 : İNSANLIQ
2015-08-27 : YADDAŞ YAZISI
2015-08-19 : "AZƏRBAYCAN"
2015-07-10 : İLĞIM
2015-06-18 : DOST GEDİB…
2015-06-17 : "SAAT SƏSİ"
2015-05-06 : "AZƏRBAYCAN"
2015-04-22 : "YADA DÜŞDÜ"
2015-03-18 : "ADİ QƏŞƏM"
2015-02-28 : HAVALANMIŞ ADAM
2015-02-14 : SENSASİYA
2015-02-12 : BACI DOST OLARSA
2015-02-07 : YARPIZ SÖHBƏTİ
2015-01-16 : YAŞAYAN RUH
2015-01-10 : XAŞ + XAŞ
2015-01-09 : "QƏLƏM SƏSİ"
2014-12-27 : SAXTA BABA
2014-12-26 : SAXTA BABA
2014-12-20 : ŞUNURLU ADAMLAR
2014-12-16 : ELNURUN KİTABI
2014-12-11 : RUH ADAMI
2014-11-29 : NAXIŞLI ADAM
2014-11-20 : HƏYATIMDAKI ADAM
2014-11-15 : DİQQƏT TALONU
2014-11-14 : "QUM SAATI"
2014-11-12 : STATUS - KVO
2014-11-08 : BİR ƏTƏK DAŞ
2014-11-04 : PAMBIQLI QULAQLAR
2014-10-29 : "ƏDƏBİ HƏYAT"
2014-10-11 : AŞ QARASI
2014-10-04 : ZİNDAN UŞAQLARI
2014-09-03 : "YADA DÜŞDÜ"
2014-08-23 : İÇİMDƏKİ TOY
2014-07-18 : Kimsə yoxdu...
2014-07-05 : KİŞİ
2014-06-21 : ÜZ SUYU
2014-06-14 : TANISAM UTANACAQ
2014-05-24 : DİŞ ÇÖPÜ
2014-04-26 : QURU ADAM
2014-03-20 : İynə boyu yazı
2014-03-15 : LƏNƏTLƏNMİŞ
2014-01-25 : ÖZGƏ PALTARI
2013-12-21 : İSİNİŞMƏ...
2013-11-09 : QANADLI GÜNLƏR
2013-07-27 : DOST GEDİB...
2013-07-20 : PALAZA BÜRÜN...
2013-07-13 : YARIMÇIQ YAZI...
2013-05-08 : RUHUMUZUN ÜNVANI
2013-05-04 : "MAYOVKASIZ" MAY
2013-01-19 : DİRƏDÖYMƏ...
2012-12-20 : ATILAN İLK ADDIM
2012-12-08 : ÖGEY ANA
2012-12-07 : ŞAD XƏBƏR:
2012-11-27 : CANLI TARİX
2012-11-24 : SƏNSİZ
2012-11-16 : ÜMİD VERMƏK
2012-11-14 : SƏNSİZ
2012-10-13 : "BİZİM DÜNYA"
2012-08-18 : ADSIZ GÜNAHLAR
2012-06-23 : DON JUAN
2012-06-15 : ONDAN HAMIYA
2012-06-14 : RÜSTƏM KAMAL
2012-02-25 : DOLABDAKI ÜRƏK
2012-02-04 : BİR QIŞ NAĞILI
2012-01-07 : DİQQƏT QITLIĞI
2011-12-31 : SOVQAT
2011-12-17 : NƏFƏSLİK...
2011-11-12 : DOLAB
2011-08-27 : BİR SEVGİ DRAMI
2011-07-22 : SÖZÜN GÜNÜ
2011-07-16 : SİRLİ ZƏNG
2011-07-02 : İLİN YARISI
2011-06-11 : GÖRÜŞ YERİ
2011-05-28 : KÜT BIÇAQ
2011-04-30 : SATILIR
2011-04-23 : QAÇIRILAN QIZ
2011-04-16 : TƏNHA KİŞİ
2011-04-09 : GÖYDƏNDÜŞMƏ
2011-03-19 : AYDINLIQ
2011-03-15 : FRANSIZCA
2011-02-23 : 55-ə ÇATMADIN
2011-02-19 : Bu da bir il
2011-01-29 : GÖZMUNCUĞU
2011-01-22 : HƏYATIN BİR ANI
2011-01-08 : BAŞLANĞIC
2010-12-31 : BU DA İLİN SONU
2010-12-25 : CAN AĞRISI
2010-11-06 : SEÇİLƏN
2010-10-30 : YARALI DURNA
2010-09-18 : PƏRAKƏNDƏ YAZI
2010-07-31 : Axtarış
2010-07-02 : ÜMİD SORAĞINDA
2010-05-01 : DÜYÜNÇƏ
2010-04-17 : CƏRRAH BIÇAĞI
2010-02-20 : DÖZÜM MƏQAMI
2010-01-30 : AYRILIQ ANI
2010-01-16 : SEÇİM ANI
2009-12-12 : SÜKUTLA SÖHBƏT
2009-11-27 : BƏRAƏT KAĞIZI
2009-11-21 : KÖLGƏLƏR...
2009-10-31 : YARPAQ TÖKÜMÜ
2009-10-10 : CAVABSIZ SUALLAR
2009-09-12 : BİR AN
2009-08-22 : HƏFTƏMİN ACISI
2009-06-20 : XOCALI TOYU
2009-06-06 : UZUN BİR GÜN...
2009-05-23 : VAXTINDA
2009-05-02 : AĞLAYAN BULUDLAR
2009-03-14 : "BƏXTƏVƏRLİK"
2009-03-07 : ANAMA MƏKTUB...
2009-02-28 : ADİ RİYAZİYYAT
2009-01-31 : CAN AĞRISI
2009-01-24 : "ƏZABSIZ ANLAR
2009-01-10 : BƏHANƏ
2008-12-31 : Bazarlıq
2008-12-13 : DƏLİ ADAM
2008-12-06 : FAYDASIZ QAZINTI
2008-11-22 : PULUN VAR?
2008-11-15 : QALXANIN ENMƏSİ
2008-10-18 : ÖMRÜN BİR ANI
2008-10-11 : PAYIZ YAĞIŞLARI
2008-09-28 : MƏKTUBLAŞMA
2008-09-06 : QAYNAR QAZAN
2008-08-30 : ERA
2008-08-23 : OVCUMDA YANAN OD
2008-08-02 : QARIŞIQ YAZI
2008-07-12 : QƏFLƏT YUXUSU
2008-06-28 : ƏRKƏSÖYÜN
2008-06-07 : BAŞ AĞRISI
2008-05-17 : QURUMUŞ GÜLLƏR
2008-04-19 : DAŞ
2008-03-20 : ATHAAT
2008-02-02 : PASİBAN
2008-01-12 : AMERİKA AYISI
2007-12-06 : XƏBƏRDARLIQ
2007-11-24 : QALMAQAL
2007-11-23 : ÇÖKHAÇÖK
2007-11-22 : QIZDIRICI...
2007-11-03 : QOYUN BƏXTİ...
2007-10-27 : AŞİQLİK
2007-10-24 : XƏCALƏT
2007-10-19 : PAYIZ NOTLARI
2007-10-10 : BASARAT
2007-10-06 : ƏBƏDİ ÜNVAN
2007-10-06 : PERSONAJ
2007-10-05 : ÜÇ PÖHRƏ
2007-10-04 : HADİSƏ
2007-10-03 : HAVA
2007-10-02 : ÜZƏRLİK
2007-09-22 : HÖKM
2007-09-15 : VAHİMƏ
2007-09-01 : İNSTİNKT
2007-08-28 : NİYƏ ÖLDÜ?..
2007-08-15 : GÜNAH
2007-08-11 : PARALEL
2007-08-08 : GÜNVURMA
2007-08-07 : SALON
2007-08-04 : HÖRMƏT(sizlik)
2007-07-31 : TELEFON ZƏNGİ
2007-07-28 : QUDUZLUQ
SON XƏBƏRLƏR
2019-11-12


VİDEO