ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

KİŞİ SÖZÜ

36347    |   2016-06-11 09:45
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Allahın bizə sevgiylə verdiyi bu yaşadığımız həyatı elə biz özümüz də nifrətlə, riya ilə, yalanla, paxıllıqla, günahlarla... dar, zindan edirik özümüzə. Allahın pak, məsum, saf yaratdığı insan övladını əcinnəyə çeviririk. Zaman keçdikcə dəyərlər dəyişir.
"...Elə xalqlar var ki, öz əli ilə imza qoyduğu, möhür vurduğu sənəddən də boyun qaçırır. Azərbaycanlılarda isə kişi sözü var. Onlarla bir şey barədə sövdələşəndə sənəd, imza, möhür tələb etmək lazım deyil. Azərbaycanlı verdiyi sözdən heç vaxt dönməz...". Aleksandr Düma "Qafqaz səfəri"ndə yazırdı bunları vaxtilə. Nə gözəl dəyərlərimiz vardı, çox ölkələr gəzib, müxtəlif millətlər, insanlar tanıyan bir fransızı heyran edəcək qədər gözəl dəyərlərimiz.
Belə sübutlar tarixdə, yazıda qalmasa, bugünkü günün insanı o dəyərlərin heç vaxt olmadığına inanar. Çünki, təəssüf hissiylə söyləyim ki, günümüzdə Dümanın söylədiyi "kişi sözü"nə demək olar ki, az-az rast gəlinir. Boşboğazlar, satqınlar, yalançılar, başqasının qız-gəlinin geyimini, yerişini, həyatını müzakirə edənlər, söz verib anında unudanlar, yüz qram içib dağları yaracağına söz verənlər, şərəfinə and içib, şərəf sözünə xilaf çıxan şərəfsizlər ordusu yaranmaqdadı. İmam Əli deyir ki: "Kişi səhv edər, amma şərəfsizlik etməz! Çünki səhv bağışlanar, amma şərəfsizlik əsla!".
Kişiliyin ən yaxşı nümunələrindən biri olan Şeyx Şamil isə: "Kişi lağ etməz, etdiyini başa vurmaz, səhvi hər kəs içində edənin üzünə deməz, yalan danışmaz, satqınlıq etməz və yanında kimsə satqınlıq edərsə, onun cəzasını dərhal verər və ən əsas kişi sütundur. Kişi "kişi" olarsa nə qadını, nə qızı, nə də ölkəsinin qadınları yolunu azmazlar!" - deyirdi.
Adətən başqasının qızının, qadının namusuna əl uzadanın, böhtan atanın, qeybət edənin öz evindəki qadınların namusundan xəbəri olmaz.
"Kişi tüpürdüyünü yalamaz", "Kişinin sözü bir olar" deyirdilər. Qarnını doyurmaq, hansısa mənsəbə çatmaq, dünyəvi istəyinə nail olmaq üçün hər alçaqlığa razı olan, sözünü geri götürən, riyakarlıq, məddahlıq edən şərəfsizlər sürüsü yaranmaqdadır. Artıq doğru danışan barmaqla göstəriləcək.
Mənim uşaqlığım kişi sözünün önəmli, söz vermənin bir möhürlə təsdiq olunmuş dəyərli sənədə bərabər olduğu, söz ağızdan çıxdısa, onu yerinə yetirməmənin ağır bədəli olduğu bir mühitdə keçib. Bircə kəlməsi ilə qan davası bağlanan kişilər gördüm el-obamda. O vaxtlar da tək-tək keçəlhəmzələr olardı, amma el arasında onların qətiyyən hörməti olmazdı. Həm də o zamanlarda kişini vəzifəsinə, puluna görə deyil, insanlığına, şəxsiyyətinə, xasiyyətinə görə tanıyar, hörmət edərdilər. Kişi traktorçu da ola bilərdi, çoban da, kolxozçu da, sədr, katib də - yeterdi ki, söz sahibi olsun, sözünə bütöv olsun.
Bir vaxtlar at, papaq və qadın kişinin namusu sayılırdı. Əksəriyyət: Yaxşı kişilər yaxşı atları minib getdilər - deməklə bu önəmli məsuliyyəti üstlərindən atmağa çalışırlar. Maraqlıdı, görəsən o, gedən kişilərin yurdunda heç özü kimisi qalmadımı?
İndi at yoxdu, əvəzində bahalı maşınlar var, papaq da artıq yalnız soyuqdan, gündən qorumaq, yaxud dəb üçün qoyulur. İndi o dəyərləri yox etdikləri bəs deyilmiş kimi, papağı ələ salmaq da dəbdədi. Qadınsa... artıq matriarxal qaydalar hökm sürməkdədir. Ən yaxşı halda qadınlar işləyir, kişilər iş tapmır.
Hər addımda söz verib sözündən qaçma, yalançılıq, riyakarlıq, məddahlıq, boğazdan yuxarı sözlər insanı iyrəndiməkdədir. Və bu cılızlaşma getdikcə artdığından heç kim bunu əksiklik saymır və bir nəfər sözünə bütöv adama rast gələndə tutiyə kimi qoruyub saxlamaq istəyirsən. Belələri yoxdur demək də haqsızlıq olar. Amma o qədər azdılar ki, gözə çarpmırlar.
İş yerində rəhbərin "gözünə girmək" üçün yoldaşlarını satan, onların haqqında olan-olmaz dedi-qodu danışmaqla gözdən salmağa, bir tək özünün işə can yandırdığını bildirməyə çalışan "kişi" o qədər rəzil görünür ki... Və bu yaltaq, məddah sürüsü qazandığı maddiyatı itirdiyi mənəviyyatdan artıq hesab edir. Onun mükafatını əsirgəməyən rəhbərlik də bunları görə bilir, çünki tarixən həmişə "böyüklərin" yaltaq vəzir-vəkilləri, təlxəkləri olub və onların bu yaltaqlığı artıq əhəmiyyətsiz olanda sonları zindanda, yaxud dar ağacında bitib.
Dostluqda heç vaxt cins ayrılığı etməmişəm. Bütün ləyaqətli adamları, hətta heç vaxt yaxın münasibətdə olmasam da, özümə dost hesab etmişəm. Məncə, fikir, ruh, düşüncə yaxınlığı məsafə yaxınlığından önəmlidir. Bunun üzərinə əsas insan - kişi xarakterini - sözübütövlüyü, comərdliyi, təmkini, qarşı tərəfin heysiyyatını özününkündən üstün tutma bacarığını da gələndə o dostluğun tayı-bərabəri olmaz.
Axşama qədər küçədə, tində domina oynayıb, çay içərək gələnə qarşıdan, gedənə arxadan baxaraq böhtan danışan kişinin nə dəyəri ola bilər ki.
Bu yazının yazılmasına hər gün küçədə, nəqliyyatda, iş yerində rastlaşdığım güclü cinsin naqisliyi səbəb oldu.
Rəhmətlik Baba Pünhanın bu misralarında fikrimi əhatə eləyən hər şey var:

Kişi var ki, kişidir, amma kişiynən işi yox,
Kişi var, nakişidir, amma deyir ki, kişi yox.

Kişi var, ağzı cırıqdır, sözü dişdən tökülür,
Kişi var, ağzı bütövdür, amma bir cüt dişi yox...

Kişi var, pullu işi, yaxşı dişi, közdə şişi,
Kişi var, qəlbi kabab, manqalı qüssə, şişi yox.

Kişi var, arvadını xeyli vişindən buraxıb,
Kişi var, arvadının dövri-qədimdən vişi yox.

Kişi var, Azərbaycanda beşindən biridir,
Kişi var ki, evində biri vardır, beşi yox.

O qədim Ankarada Pünhana erkək dedilər,
Kişi bizlərdə imiş, sən demə türkdə kişi yox.

Yadınızdadırsa, "Kişi sözü" filmində Qasım deyir ki, "Xoruz. Cinsi kişdir. Əbəs yerə banlamaz. Ağzını da bağlasan, qaranlığa da salsan, mütləq saat 4-də banlaycaq". Yəni, kişinin sözü bütöv olar. Əbəs yerə "banlamaz".
Ömrü kişi kimi yaşamaq, öz sözünün ağası olmaq asandırmı? Bəlkə də yox, amma ən azından ağası ola bilməyəcəyin sözü verməyə bilərsən.
Bəzək-düzəkli, jeleli saçlı, pomadalı, tatuajlı, boyunbağlı, qulağı sırğalı kişilər bizim köhnə kişilərin davamçılarıdımı? Əgər bunlar kişi xarakterinə təsir etməyəcəksə(!), bir sözüm yoxdu. Amma məncə, kişinin gözəlliyə, yaraşığa ehtiyacı olmaz, çünki kişinin yaraşığı hər şeydən əvvəl onun cəsarəti, etibarı, mərdliyidi.



YAZARIN ARXİVİ

2018-09-14 : ŞİLLƏTERAPİYA
2018-03-30 : YAS DƏFTƏRİ
2018-01-20 : KİTAB OXUYAQ
2018-01-12 : ƏLÇATMAZ ARZU
2017-12-22 : TƏMİZ ADAM
2017-12-08 : SÖZ
2017-12-02 : AĞ XALATLI BƏLA
2017-09-23 : AYRILIQLAR
2017-08-31 : ŞAYİƏBAZLIQ
2017-08-11 : ANAMIN QOXUSU...
2017-06-30 : ŞƏHİDİM
2017-06-02 : ANAMIN QOXUSU...
2017-05-26 : NƏ VAXT QOCALDIM
2017-04-07 : QEYRƏT
2017-02-10 : QƏNAƏT
2017-02-03 : Əl vurmayın...
2017-01-27 : ÜMİD ÖLƏNDƏ
2016-12-23 : SƏBR
2016-12-17 : DEPRESSİYA
2016-12-10 : Sindrom
2016-11-05 : SON BAHAR
2016-10-22 : İNANCIM
2016-08-20 : SƏRHƏD
2016-07-30 : NƏFS...
2016-06-11 : KİŞİ SÖZÜ
2016-02-20 : YALTAQ
2016-02-06 : ÜMİD QAPISI
2016-01-30 : ÇƏTİN XİDMƏT
2016-01-16 : ACLIQ
2015-11-28 : AD QOYANIN...
2015-11-14 : ÜMİD KÖRPÜSÜ
2015-10-17 : YAĞIŞ YAĞIR...
2015-09-12 : DOST
2015-08-29 : LOĞMANLARIMIZ
2015-07-11 : İMAN BAYRAMI
2015-06-03 : İT ÖMRÜ
2015-05-02 : HACI ... LEYLƏK
2015-03-20 : YAŞAM SEVGİSİ
2015-02-21 : BÖHTAN
2015-01-17 : ÇÖPÇÜ
2014-12-27 : HƏMRƏY OLUN
2014-12-20 : SON İSTƏK
2014-12-13 : XƏZİNƏ
2014-11-08 : YÜK
2014-10-11 : HARAM SÜFRƏ
2014-09-20 : NOOLDU BİZƏ?..
2014-09-13 : UDUŞ
2014-09-06 : İSLAHAT
2014-08-30 : YAŞAM SEVGİSİ
2014-08-23 : YUXU
2014-07-26 : Əzrayıl andı
2014-07-19 : DİLƏNÇİ
2014-07-05 : DÖN
2014-06-14 : ÖZGƏ DƏRDİ
2014-06-07 : TUTİYƏ
2014-04-26 : MƏNƏMLİK
2014-04-05 : EVDAR KİŞİLƏR
2014-01-18 : ACI XATİRƏLƏR
2013-12-21 : QƏLPƏ
2013-12-07 : YAŞAMAQ ƏZMİ
2013-11-23 : GETMƏ...
2013-11-16 : ARXALI...
2013-11-09 : GÜNLƏR...
2013-10-26 : SARI GƏLİN
2013-10-19 : DƏLİ
2013-10-05 : FÜZULİ NAĞILI
2013-09-28 : VAXT OĞRUSU
2013-09-07 : ÖZÜNÜ TANI
2013-08-17 : ÇÖRƏK OĞRUSU
2013-08-03 : ZƏKAT
2013-07-27 : TALE
2013-07-20 : TALE
2013-06-15 : YAD AĞLAR...
2013-05-25 : DƏVƏ DÖZÜMÜ
2013-05-11 : ŞUŞANIN HİMNİ
SON XƏBƏRLƏR
2018-10-18


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Qiymətlər qalxandan sonra avtobusa minəcəksiniz?

Hə (70%)
Yox (30%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
Elşən gözündə yumruq izi evə gəlir. Anası onu görüb həyəcanlanır:
- Bu nədi? Sənə nə olub?
- Ana, hər gecə saat 2-də sinif yoldaşlarımdan birinin evinə zəng vurub soruşurdum: "Tapın görüm mən kiməm?"
- Nə olsun ki?
- Heeeç. Bu gün biri tapdı.




digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK