QURBAN BAYRAMOV – 80

İnsan ömrünün həqiqi dəyəri yaşanmış illərin sayı ilə deyil, cəmiyyətə bəxş etdiyi mənəvi sərvətlərlə ölçülür. Elə şəxsiyyətlər vardır ki, onların adı zamanın axarında itmir, əksinə, gördükləri işlər, yaratdıqları elmi və mənəvi irs sayəsində nəsillərin yaddaşında yaşayır. Belə ziyalılardan biri də Azərbaycan ədəbiyyatşünaslıq elminin tanınmış nümayəndəsi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, ədəbiyyat tənqidçisi, publisist və görkəmli alim Qurban Fərman oğlu Bayramovdur.

Bu gün Qurban müəllimin 80 illik yubileyi münasibətilə onun keçdiyi şərəfli ömür yoluna nəzər salarkən bir daha əmin oluruq ki, elmə, sözə və milli-mənəvi dəyərlərə sədaqətlə xidmət edən insanlar əslində öz ömürlərini zamanın fövqünə qaldıra bilirlər. Bu yubiley yalnız bir alimin həyatında əlamətdar tarix deyil, həm də Azərbaycan filoloji fikrinin inkişafına həsr olunmuş zəngin və mənalı fəaliyyətin ümumiləşdirilmiş hesabatıdır.

Qurban Bayramov uzun illər ərzində Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının aktual problemlərinin araşdırılması, milli ədəbi-tənqidi fikrin inkişaf etdirilməsi və gənc tədqiqatçı nəslinin yetişdirilməsi istiqamətində mühüm xidmətlər göstərmişdir. Onun elmi yaradıcılığı klassik irslə müasir ədəbi düşüncə arasında möhkəm körpü yaratmış, ədəbiyyatın yalnız estetik deyil, həm də milli yaddaş və mənəviyyat hadisəsi olduğunu elmi əsaslarla təsdiqləmişdir.

Alimin tədqiqatlarında diqqəti cəlb edən başlıca xüsusiyyət dərin elmi təhlilin bədii-estetik duyumla vəhdət təşkil etməsidir. O, ədəbi faktlara yalnız tarixçi soyuqqanlılığı ilə deyil, sözün ruhunu duyan tədqiqatçı həssaslığı ilə yanaşmışdır. Məhz buna görə də onun əsərləri həm elmi ictimaiyyət, həm də ədəbiyyatsevərlər tərəfindən maraqla qarşılanmışdır.

Qurban Bayramovun yaradıcılığında XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin irsinin araşdırılması xüsusi yer tutur. Səməd Vurğun, İlyas Əfəndiyev, Yaşar Qarayev və digər söz ustalarının yaradıcılığına dair apardığı tədqiqatlar yeni elmi yanaşmaları və orijinal qənaətləri ilə seçilir. O, yalnız mövcud elmi fikri təkrarlamır, eyni zamanda yeni baxışlar formalaşdıraraq ədəbiyyat tariximizin daha dolğun öyrənilməsinə töhfə verir.

Qurban Bayramovun çoxşaxəli yaradıcılığı Azərbaycan ədəbi-tənqidi fikrinin mühüm mərhələlərindən birini təşkil edir. O, yalnız tədqiqatçı alim kimi deyil, həm də publisist, esseist və dərin müşahidə qabiliyyətinə malik söz adamı kimi tanınır. Onun əsərlərində elmi təhlil ilə bədii düşüncə ahəngdar şəkildə qovuşur. Bu xüsusiyyət müəllifin yazı üslubuna xüsusi orijinallıq və canlılıq qazandırır.

Qurban Bayramov Azərbaycan ədəbi tənqidinin son yarım əsrdə inkişafında mühüm rol oynamış görkəmli tənqidçi-alimlərdəndir. Onun elmi yaradıcılığı obyektivlik, nəzəri hazırlıq və milli ədəbi prosesə həssas münasibəti ilə seçilir. Alim ədəbi tənqidi sadəcə qiymətləndirmə vasitəsi deyil, ədəbiyyatın inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən və estetik meyarları formalaşdıran mühüm elmi fəaliyyət sahəsi kimi dəyərləndirmişdir.

Qurban Bayramovun tənqidi görüşləri Azərbaycan poeziyasının, ayrı-ayrı ədəbi şəxsiyyətlərin yaradıcılıq xüsusiyyətlərinin və ədəbi prosesin nəzəri problemlərinin araşdırılmasında öz əksini tapmışdır. Onun “Vurğun poeziyası” və “Lirik qəhrəman və zaman” monoqrafiyalarında Səməd Vurğun yaradıcılığı yeni elmi baxışla təhlil edilmiş, lirik qəhrəman problemi sistemli şəkildə araşdırılmışdır. Bu əsərlər Azərbaycan vurğunşünaslığının mühüm elmi nailiyyətləri sırasında qiymətləndirilir.

Alimin “Yaşar Qarayev: Milli yaddaş təlimi – Azərbaycançılıq”, “Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı ədəbi tənqiddə”, “Poeziyanın sirri”, “Əli İldırımoğlunun yaradıcılıq yolu”, “Yaralı Vətənin yaralı övladları” kimi kitabları ədəbi-tənqidi fikrin dəyərli nümunələri hesab olunur. Bununla yanaşı, “Müasir Azərbaycan poeziyasında üslubi meyillər”, “Azərbaycan ədəbiyyatında tarixilik və müasirlik”, “M.Ə.Sabir ənənələri və Azərbaycan ədəbiyyatı”, “Səməd Vurğun dünən, bu gün və sabah”, “M.H.Şəhriyarın poetik üslubu”, “Qarabağ ədəbi mühiti – uzaq keçmişdən bu günümüzə qədər” kimi tədqiqatları Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığının zənginləşməsinə mühüm töhfə vermişdir.

Qurban Bayramovun yaradıcılığında milli özünüdərk, azərbaycançılıq ideologiyası, tarixi yaddaş və Qarabağ mövzusu xüsusi yer tutur. O, ədəbiyyatı xalqın mənəvi dünyasını, milli kimliyini və tarixi yaddaşını yaşadan qüdrətli vasitə kimi qiymətləndirmiş, bu ideyaları həm elmi araşdırmalarında, həm də publisistik yazılarında ardıcıl şəkildə müdafiə etmişdir.

Alim uzun illər ərzində yüzlərlə elmi məqalə, resenziya və publisistik yazı ilə çıxış edərək Azərbaycan ədəbi fikrinin inkişafına xidmət göstərmişdir. Onun tənqidi yazılarında əsas meyar sənətkarlıq, elmi obyektivlik, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq və bədii-estetik kamillik olmuşdur. Bu xüsusiyyətlər Qurban Bayramovu müasir Azərbaycan ədəbi tənqid məktəbinin nüfuzlu nümayəndələrindən biri kimi səciyyələndirir.

Qurban Bayramovun zəngin yaradıcılığı və çoxşaxəli elmi fəaliyyəti Azərbaycan ziyalısının elmə, milli dəyərlərə və mənəvi irsə xidmət missiyasının parlaq təcəssümüdür. Onun yaratdığı elmi irs bu gün də öz aktuallığını qoruyur və gənc tədqiqatçılar üçün örnək məktəb rolunu oynayır.

Qurban müəllimin şəxsiyyətini səciyyələndirən xüsusiyyətlər sırasında sadəlik, səmimiyyət, təvazökarlıq və xeyirxahlıq xüsusi yer tutur. O, yalnız elm adamı deyil, həm də yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik ziyalı obrazının canlı nümunəsidir. Onu tanıyanların hörmət və rəğbətini qazandıran da məhz bu insani keyfiyyətlərdir.

Səksən illik ömür yoluna nəzər saldıqda görürük ki, Qurban Bayramovun həyatı sözə sədaqətin, elmə xidmətin və milli dəyərlərə bağlılığın nümunəsidir. Onun zəngin elmi irsi bu gün də Azərbaycan humanitar fikrinin inkişafına xidmət edir və gələcək nəsillər üçün etibarlı elmi məktəb rolunu oynayır.

Bu əlamətdar yubiley münasibətilə görkəmli alim, dəyərli ziyalı Qurban Fərman oğlu Bayramovu ürəkdən təbrik edir, ona möhkəm cansağlığı, uzun ömür, ailə səadəti və yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq. İnanırıq ki, onun zəngin təcrübəsi, sanballı elmi irsi və mənəvi örnəyi hələ uzun illər Azərbaycan elminə və ədəbiyyatına işıq saçacaqdır.

Səksən bahar gəldi, səksən il keçdi,
Lakin yorulmadı sözün əsgəri.
Nəsillər yetişdi, məktəblər seçdi
Onun işıq saçan elm dəftərini.

Yaşa, Qurban müəllim, uca zirvədə,
Sözün hörmətində, elmin nurunda.
Adınız qalacaq daim ürəkdə,
Azərbaycan adlı Odlar yurdunda.

Lalə Məzahir qızı Bayramova
Filologiya elmləri doktoru, dosent.