Alkoqolizm- spirtli içkilərin vaxtaşırı qəbul edilməsi nəticəsində insanda psixi və fiziki asılılığın əmələ gəlməsi ilə bərabər  xroniki intoksikasiya yaradan bir xəstəlik hesab olunur. Alkoqolizm özü ilə birlikdə insanlara yaxşı heç nə gətirmir.

 Mütəxəssislər sübuta yetirmişlər ki, spirtli içkilərdən asılılıq və onlara həddindən artıq aludəçilik insanlarda 200-dən çox xəstəliyin yaranmasına səbəb olur. Bunlara nevroloji və psixi tutulmalar, baş-beynin müxtəlif xəstəlikləri, orqanizmdə xərçəng xəstəliyi riskinin artması, koronar damar xəstəliyi, ürək əzələlərinin disrofik piy degenerasiyası, stenokardiya, miokard infaktı, yaddaş çatıçmazlığı, sinir sisteminin pozulması, qastrit, mədə xorası,  qaraciyər serrozu, hepatit ağırlaşmaları, göz ətrafında şişkinlik,  mədəaltı vəzinin zədələnməsi, yuxunun pozulması, şəkərli diabet, yerişdə, danışıqda, şəxsi davranış və hərəkətlərdə müxtəlif mənfi dəyişiliklərin baş verməsi və s. aid etmək olar.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) xəstələrə alkoqolizm diaqnozunu qoymaqdan ötrü 6 meyar işləyib hazırlamışdır. Bu meyarın birincisi  və ya ən əsası  insanın içki qəbuluna nəzarət edə bilməməsidir. İkinci meyar içki istəyidir, yəni insan hər gün, özü də daha yüksək dozada spirtli içki içmək arzusunda olur. O, Ailədəki, məktəbdəki, işdəki və cəmiyyətdəki qayda-qanunları tezliklə unudur, problemləri isə qulaqardına vurur. Üçüncü meyar  orqanizmin spirtli işkinin qəbuluna müvəqqəti olaraq tab gətirməsi, yəni dözməsidir. İzah olunur ki, ilk vaxtlarda  bu hal, yəni orqanizm normadan artıq spirtli içkini qəbul etməyə və həzm etməyə çalışsa da, bir müddətdən sonra onun bu məsələni həll etməyə imkanı tükənir, gücü çatmır. Əsas orqanların iş fəaliyyəti zəifləyir, tədricən isə  pozulmağa başlayır.

Dördüncü meyara həkimlər özləri abstinent sindromu adı veriblər. Bu əlamət onunla fərqlənir ki,  spirtli içkini qəbul edəndən bir gün sonra insan özünü əzgin, yorulmuş və kefsiz kimi hiss edir. Başı dumanlanır, əlləri əsir. Yenidən  ürəyindən spirtli içki qəbul etmək istəyi keçir. Elə bu vaxtlardan da orqanizmdə alkoqol zəhərlənmələri baş qaldırır. Başgicəllənmə və başağrısı ona rahatlıq vermir. Səhhətində çoxlu problemlər yaranmağa başlayır.İçki içəndən bir gün sonra yenə özünü pis hiss edir. Vəziyyətini yaxşılaşdırmaqdan ötrü  təzədən alkoqol qəbul etməyə çalışır və təkrar-təkrar yenə də onu qəbul etməyə müvəffəq olur. Bax, hər gün  ardıcıl olaraq  artan yüksək doza ilə  spirtli içki qəbul edən belə insanlar nəticədə alkoqolizm xəstəsinə çevirilirlər. 

 Beşinci meyarda hər dəfə yüksək dozada spirtli içki qəbul edilməsinə artıq orqanizm daha dözə bilmir, o tədricən zəifləməyə başlayır. 

Altıncı, sonuncu meyar spirtli içkinin hər gün qəbulu  onun insan həyatında  əsas həlledici amilə çevirilməsidir. Qalan  bütün məsələlər:  ailə,  məktəb və ya iş, dostlar, qohumlar, eləcə də mədəni, məişət və sosial məsələlər isə  arxa plana keçirilir. 

2019-cu ildə  dünyada ən çox spirtli içki qəbul edən ölkələrin adları məlum olub. I-III yerləri İtaliya, Avstriya və Fransa , 7-ci yeri isə qonşu Rusiya tutub. Dünyada ən az içki qəbul edən ölkələr arasında Türkiyə və İndoneziya da var.

ÜST -nın dünyanın 30 ölkəsində apardığı araşdırmaya  görə  törədilən cinayət əməllərinin 85 faizinin, yol-nəqliyyat hadisələrinin 61 faizinin, cinsi təcavüzlərin 80 faizinin, yanğın hadisələrinin 16 faizinin spirtli içki aludəçiləri tərəfindən törədildiyi sübuta yetirilib. ÜST-nın apardığı araşdırmalar və təhlillər nəticəsində məlum olmuşdur ki, alkoqalizmə düçar olmuş insanlar arasında  normal səviyyəli insanlara nisbətən  ailədə hər şeyin 16 dəfə artıq bərbad edildiyi,  30 dəfə artıq zəhərlənmə  hallarının  törədildiyi, 58 dəfə artıq  özünüintihar hadisəsinin baş verdiyi məlum olmuşdur. Bundan əlavə  araşdırılan ölkələrdəki  ruhi xəstələrin 40-50 faizini, həbsdə olanların isə 50 faizini ifrat dərəcəli alkoqol meyilli insanlar təşkil edir. Son illərdə qadın alkoqolizmi xeyli dərəcədə yüksəlib. ÜST-nın  hesablamalarına və apardığı müqayisələrə əsasən  hamilə qadınlar arasında  alkoqolizm  aludəçilərinin aqibəti  daha dəhşətli formada olur. Onların dünyaya gətirdikləri körpələr haqqında hesabat məlumatlarını dinlədikdə  insanın ürəyi ağrıyır.

Amerika həkimləri spirtli içkinin təsirinin yaxşı və ya pis nəticəsini  təcrübədə yoxlayıb sübut etmək məqsədilə  1909 nəfər xəstə üzərində müşahidə aparmışlar. Nəticədə məlum olmuşdur ki, spirtli içki hətta az miqdarda  içildikdə belə öz mənfi təsirini göstərir. Həkimlər təcrübə və  təhlillər sayəsində  içki qəbulu nəticəsində  beyində kiçilmə hadisəsinin baş verdiyini təcrübədə sübuta yetirmişlər.

Spirtli içkilərin insana  zərəri haqqında dahilər, mütəfəkkirlər, şairlər məşhur təbiblər, pedaqoq- alimlər, psixoloqlar və s.   onun artıq  ölçüdə qəbulunun  insanı mədəniyyətdən vəhşiliyə doğru apardığını söyləmişlər. Bu məqaləmizdə həmin aforizmlərdən və atalar sözlərindən bir neçə nümunə göstərmək yerinə düşər. Məşhur Azərbaycan şairi Əfzələddin Xaqani  spirtli içki haqqında  belə bir ifadə işlədib: “İçkinin başlanğıcı günah,ortası sərxoşluq, sonu isə fəlakətdir”. Azərbaycan dramaturqu və maarifçisi Mirzə Fətəli Axundov isə sərxoşluğa belə qiymət verib: “Sərxoşluq əxlaqi cəhətdən ən eybəcər əlamətdir”. Bir filosofdan soruşurlar ki, içkiyə niyə belə nifrət edirsən?  O, cavabında: “Çünki hətta kralları diz çökdürən igidlər də içkiyə məğlub olublar”-demişdir. Bir məşhur atalar sözü neçə illər keçsə də bu gün də öz dəyərini qoruyub saxlayıb: “Sərxoş olub kişilikdən dəm vuranın  qeyrəti araq  şüşəsində olar”və s.

Alkoqolizm sərxoş vəziyyətində olan nadan və nəfsinə sahib çıxa bilməyən  insanların başına min oyun açır. Onları həm gülməli, həm ağlamalı, həm də gülünc və acınacaqlı vəziyyətə salır. Bəzilərini də  içkinin təsiri altında cinayət törətməyə, oğurluq etməyə, zoraklığa, alçaq və qeyri səmimi hərəkətlər: əxlaqsız, insanlıqdan kənar, qəddarlığı ilə seçilən cinayət hadisələri törətməyə göndərir.

Həkimlər həyəcan təbili çalaraq  alkoqolizm yolunu yeni tutmuş xəstələrə  tezliklə müalicə olunmalarını tövsiyə edirlər. Belə xəstələr düz yoluna qayıdaraq vaxtında müalicə olunmasalar  onların neçə-neçə digər  xəstəliklərə tutulacağı barədə bədbin proqnozlar verilir.

Alkoqolizm müalicə olunur. Lakin gərək müalicə alan xəstə  birinci bu işə tam istək və razılıqla yanaşsın. İkinci  spirtli içki qəbulunu tamamilə dayandırsın. Həkimlərin dərmanla müalicəsi, psixoloqların səyləri  nəticəsində əvvəlcə  xəstədə içkiyə nifrət hissi yaradılır. Xəstələr spirtli içkilərin insana vurduğu ziyan barədə geniş məlumatlandırılır.

Sərxoşluq uzun illərdən bəri ən vacib problemə- bəşəriyyətin tam həllini tapa bilmədiyi ictimai və sosial bəlaya çevirilib. Dünyanı silkələyən bu bəla  insanların ağılını başdan almaqla onları dibi görünməyən uçurumlu ölüm  dərəsinə yuvarlaqlandırır.  Dünya birliyi, beynəlxalq nüfuzlu təşkilatlar isə aludəçiliyin ildən-ilə artmasının qarşısını hələ tam ala bilməyib.  Məhz ona görə də alkoqolizmə qarşı təkcə həkimlər , müəllimlər, hüquqşünaslar və psixoloqlar deyil, bütün cəmiyyət,  bəşəriyyətin  tərəqipərvər qüvvələri  hamılıqla mübarizə aparmağa borcludurlar.

Zakir Bayramlı,

Şair-publisist, AY və AJ Birliklərinin üzvü,  təhsil işçisi