“Qəzzadan Ukraynaya, Sudandan Myanmaya, Kongo-dan Haitiyə qədər insanlar eyni şeyi deyir: bəsdir. SIPRI 2026 hesabatı deyir: dünyada hazırda 56 aktiv silahlı münaqişə gedir. Bu, II Dünya Müharibəsindən sonra ən yüksək rəqəmdir. 2025-ci ildə müharibələrdə ölən mülki sayı 233 min olub. UCDP deyir ki, son 3 ildə müharibə qaçqınlarının sayı 120 milyonu keçib. Nəticə nədir? İsraildə 2026-cı ilin sentyabrında Qəzza müharibəsinə qarşı 750 min nəfər Tel-Əvivə çıxdı - ölkə tarixinin ən böyük etirazı. İranda 2022 hicab etirazı bitmədi, indi 2026-da yenidən universitetlər qalxdı”. 

Adalet.az xəbər verir ki, bunu politoloq Əziz Əlibəyli deyib. 

Politoloq bildirib ki, Rusiyada belə "səssiz etiraz" var - arvadlar cəbhədən ərini qaytarmaq üçün hər şənbə etiraz edir:

“Ukraynada insanlar "bizə sülh lazımdır, torpaq yox" deyə küçəyə çıxır.Dünya bioloji yorğunluqdan əziyyət çəkir. Harvardın apardığı araşdırmaya görə 2 ildən çox davam edən müharibə olan ölkələrdə depressiya v 40% artıb. İnsan beyni artıq bayraq, torpaq şüarını qəbul etmir, çörək və təhlükəsizlik istəyir. 3. Qiymət şoku - "Maaşımız çatmır" nəsli:Dünyada ərzaq 2019-cu illə müqayisədə 38% bahalaşıb - (FAO-nun indeksi). Kirayə qiymətləri qlobal orta hesabla 52% artıb - IMF deyir. Amma orta maaş eyni dövrdə cəmi 9% artıb.Bu nə deməkdir? Bu o deməkdir ki, 2019-da maaşının 30%-ni kirayəyə verən adam indi 48%-ni verir. Qalan 52%-lə həm yeməlidir, həm uşaq oxutmalıdır, həm də işə getməlidir.Dünya Bankı isə belə deyir: hələ də 700 milyondan çox insan gündə 2.15 dollardan az qazanır, amma eyni anda dünyada milyarderlərin sayı 2781-ə çatıb, sərvətləri 14.2 trilyon dollar. Oxfama görə, ən varlı 1% son 2 ildə yaranan bütün yeni sərvətin 63%-ni götürüb.Ona görə Argentinada Miley-ə qarşı, Türkiyədə vergiyə qarşı, Nigeriyada benzinə qarşı, Fransada pensiya yaşına qarşı, ABŞ-da tələbə kreditinə qarşı eyni şüar var: "Biz işləyirik, siz yeyirsiniz".4. Süni intellekt və iqlim qorxusu - "Gələcəyimizi oğurlamayın" nəsli:Gənclər başa düşür ki, sabah onların işini AI görəcək”. 

O, bildirib ki, McKinsey 2026 hesabatına əsasən hazırda ABŞ-da görülən işlərin 60%-i 2030-a qədər avtomatlaşdırıla bilər:

“Dünya İqtisadi Forumu deyir: növbəti 5 ildə 83 milyon iş yeri yox olacaq, 69 milyon yeni iş yaranacaq - amma yeni işlər üçün tam fərqli bacarıq lazımdır. Yəni taksi sürücüsü sabah kod yaza bilməyəcək.Eyni vaxtda NASA və NOAA da açıqlayıb ki, 2024, 2025 və 2026 ardıcıl olaraq ölçmə tarixinin ən isti 3 ili olub. 2026-cı ilin yayı 1.64 dərəcə isti olub - Paris razılaşmasının 1.5 dərəcə həddini keçib. Dəniz səviyyəsi son 30 ildə 11.4 sm qalxıb, 2026-cı ildə qalxma sürəti ildə 4.5 mm olub - əvvəllər 2.1 mm idi. Yəni 20 yaşlı uşaq baxır və görür ki, 2050-də onun yaşayacağı şəhər su altında qala bilər, işini də robot alacaq.Bu psixoloji vəziyyətin elmi adı var: "kollektiv gələcək anksiyetesi". Lancet-in 2025-ci ildə 10 ölkədə 10 min gənc arasında apardığı sorğu deyir ki, gənclərin 59%-i iqlimə görə gələcəkdən çox narahatdır, 45%-i deyir ki, bu narahatlıq gündəlik həyatına təsir edir.Əsl sual budur: Niyə indi hamısı eyni vaxtda baş verir?Çünki telefon hamının əlindədir. 1990-cı ildə Qahirədə nə baş verdiyini Parisdə 1 həftə sonra bilirdin, indi Nepalda bir polis gənci vuranda video 4 dəqiqə 37 saniyəyə Rabatda izlənir. MIT Media Lab deyir: qəzəb dolu, zorakılıq videosu neytral xəbərdən 6.2 dəfə sürətli yayılır. Alqoritm sakit xəbər yox, qəzəbli xəbər göstərir, çünki qəzəb daha çox saxlayır adamı ekranda.Nəticədə etirazlar yoluxucudur. Nepalda yandırılan hökumət binasının tüstüsü Mərakeşdəki xəstəxana qarşısındakı ananın fəryadı ilə eyni buludda birləşir. İndoneziyada yandırılan parlament kürsüsünün külü Filippindəki gəncin əlindəki pankarta qonur. Əlbəttə ki, Dədünya dağılmır, dünya sadəcə köhnə idarəetmə ilə yeni nəslin arasında qalıb. Köhnə siyasətçilər 1970-ci illərin dili ilə danışır - "vətən, millət, səbr edin " deyirlər. Yeni nəsil 2026-nın dili ilə yaşayır - "mənim kirayəm, mənim işim, mənim gələcəyim". Qorxulu görünür, amma tarixdə həmişə belə olub - 1848-də Avropada 50 şəhər eyni anda qalxanda da, 1968-də Parisdən Tokyoya qədər universitetlər yananda da, 1989-da Berlin divarı yıxılanda da hamı "dünya hara gedir?" deyirdi. Sonra yeni qayda qurulurdu.İndi də yeni qayda qurulur. Bu qaydanın adı hələ qoyulmayıb, amma üç sütunu artıq bəllidir: ədalətli bölüşdürmə, şəffaf idarəetmə və yaşana bilən planet. Bu üçü olmayana qədər küçələr boşalmayacaq. Yəni dünyanın sonu deyil, köhnə proqramın çökməsidir. Yeni proqramı isə küçədəki 19 yaşlı uşaqlar yazır”.

Vasif ƏLİHÜSEYN