hacklink Adalet.az | ARZUSU ÇİN OLAN ŞAİR Adalet.az | ARZUSU ÇİN OLAN ŞAİR Adalet.az | Ədalət -
ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

ARZUSU ÇİN OLAN ŞAİR

11508    |   2007-08-18 02:41
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır


   
   XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatında öznəməxsus yeri olan örkəmli şair, dramaturq, tərcməçi və teatrşnas Adil Babayev (1925-1977) ona nəsib olan ömr payının yarıdan çoxunu - btn uşaqlığını, əncliyinin ən özəl çağlarını məhrumiyyətlər, crbəcr təzyiqlər içində keçirib. İki aylıq körpə ikən atasını itirib. z də o zaman dəbdə olan, dəhşətli kabus kimi bir çox qapıları biryolluq bağlayan "xalq dşməni" damğası ilə... Min bir dərdə dözən, min yerdə adı pisliyə çəkilən Adil sonralar atasına ithaf etdiyi şerlərindən birində yazırdı ki:
   
   
   
   Mən atamı örməmişəm at belində,
   
   Ata-baba ocağında, dost elində.
   
   Simasını yaratmışam
   
   xatirələr qaynağından.
   
   Neçəsinin heyrətindən,
   
   neçəsinin sorağından.
   
   Anam nağıl deyən zaman,
   
   özlərimə atam əlib.
   
   Şer yazıb, söz qoşmuşam,
   
   sözlərimə atam əlib.
   
   
   
   Atam ata nəvazişi örməsə də ailənin atasızlıq ykn və stəlik "xalq dşməni" oğlu kimi bir qorxulu-ağrılı adın ağırlığını uzun illər ciynində və qəlbində, ruhunda və fikrində daşımalı olub. 1956-cı ildə babam Qafar Babayevə tam bəraət verdilər. Rəsmən etiraf edildi ki, o da nahsız ləkələnənlərdən, çlyn ("troyka" deyərdilər-E.B.) qoluyla haqqında məhkəməsiz ölm hökm çıxarılanlardan biri imiş - 27 yaşlı Naxçıvan Muxtar Respublikasının xalq komissarı Qafar Babayev. Atasının bəraət alacağı n Adil dz 31 il özləməli oldu, o ndən sonra isə cəmi 21 il yaşadı.
   
   
   
   YAXŞI Kİ, YAŞAYIR
   
   YAXŞI ADAMLAR
   
   
   
   Adil Babayevin ilk şeri 14 yaşı olanda, 1939-cu ildə Tiflisdə çıxan "Yeni qvvə" jurnalında, sonuncu şeri isə 1977-ci ildə vəfat etdiyi n "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində çap olunub. Bu illər ərzində isə btn maneələrə, çətinliklərə baxmayaraq o, hey işlədi, yazdı: şerlər, poemalar, pyeslər, məqalələr, teatra aid monoqrafiyalar, rus və Avropa klassiklərindən bədii tərcmələr... Mən bu xatirəni yazarkən Adil Babayevin əsərlərini yenidən nəzərdən keçirdim və bir daha əmin oldum ki, onun sevinci də, kədəri də, bir insan kimi mənəvi dəyərləri də, əxlaqi keyfiyyətləri də poeziyasında öz əksini tapıb. O, həyat hadisələrinə, ayrı-ayrı faktlara heş vaxt təsvirçi mövqedən yanaşmayıb. Hər yazdığında, xsusən, sonetlərində fəlsəfi məna, bəşəri qayğılarla bağlı fikirlər səslənib, öznn poetik həllini tapıb. O, həyatı poeziyadan, poeziyanı həyatdan ayırmayıb. znn dediyi kimi:
   
   
   
   Hər l yarpağında bir şer yatır,
   
   Hər daşın altında bir şirin nəğmə.
   
   Əslində sənəti Tanrı yaradır,
   
   Şair onu tapıb verir aləmə.
   
   
   
   Vaxtilə böyk şairimiz Səməd Vurğunun iyirmi yaşlı Adilə şer ithaf etməsinin bir səbəbini də mən elə bunda örrəm.
   
   
   
   Şair, nə incədir rbabın sənin,
   
   Uçurdu qəlbimi çaldığın o saz.
   
   
   
   Bu misralarla başlayan "Mənim arzum" şeri mənim aləmimdə xalq şairinin Adilin ilk yaradıcılıq uğuruna verdiyi yksək qiymətlə yanaşı, haqsızlıqlara məruz qalmış Babayevlər ailəsinə vaxtı qabaqlayan Səməd Vurğun bəraəti idi. Sonralar Adil deyirdi:
   
   
   
   Yaxşı ki, yaşayır yaxşı adamlar,
   
   Yaxşı ki, onlara məndə inam var.
   
   Yoxsa rast əldiyim riya, xəyanət,
   
   Açardı başıma bəla, msibət...
   
   
   
   Gənc şairin yaralı qəlbində 1945-ci ildə ilk mid, inam qığılcımını onun qarşısına çıxan yaxşı adamların ən böyy - Səməd Vurğun alovlandırıb. Adilin həyatda ən dəyərli mkafatı Vurğunun poetik xeyir-duası olub. Şəx-siyyəti nəhən yaradıcılığından da ucada duran bu şairin nəcibliyindən, qayğıkeşliyindən atam həmişə ağızdolusu danışar, adını dərin minnətdarlıq hissi ilə çəkərdi, Adil Babayev öz xatirələrində də dəfələrlə bu haqda yazıb.
   
   
   
   XIRDA HİSSLƏRƏ ƏSİR OLMAYAN İNSAN
   
   
   
   Ağır keçən uşaqlıq illəri, narahat ənclik çağları bərkə-boşa dşən bu insanı bədbinləşdirmədi. Əksinə o, həyatda çox nikbin və mbariz idi. Bu mbarizlik təbiətən sakit, mlayim, ətrafdakı hər şeyə və hamıya son dərəcə həssaslıqla yanaşan adamın xırda hisslərə əsir olmamasında, sax-takarlığın, riyakarlığın, şöhrətpərəstliyin, yaltaqlığın hər cr təzahrlərinə açıq dşmən kəsilməsində, amalından bir an belə dönməməsində, qəlbinin səsinə xəyanət etməməsində özn bruzə verərdi. O, bir insan kimi öz xoşbəxtliyini də bunda örrd:
   
   
   
   ...Nə qədər xoşbəxtəm yer zndə mən,
   
   Gözm dnyaya açdığım ndən,
   
   Xırda duyğulara əsir olmadım.
   
   
   
   Maraqlı və qiymətli cəhət o idi ki, btn bu ali şəxsi keyfiyyətləri Adil Babayev çoxşaxəli yaradıcılığına da ətirə bilmişdi. Atam rəyindən şikayətlənirdi, ehtiyat etdiyi də rək xəstəliyi idi. Uzun illər heç kəslə bölşə bilmədiyini, ndəliyinin səhifələrinə belə köçrmədiyini, təqiblərin, tənələrin ağrısını yalnız rəyinə yk edərdi. Amma rəyi təkcə odlu, ilhamlı deyil, həm də etibarlı, dözml imiş. İllərin ağırlığına da, mxtəlif mərəzlərin ağrısına da sinə ərdi. Simasında payız, qəlbində hər zaman bahar hsn olan şairi amansız xərçən xəstəliyi ailəsindən həmişəlik ayırana qədər ilhamlı rəyi ona sədaqətli oldu.
   
   Adil Babayevin ndəliklərini oxuyanda, həyatının mənə naməlum olan səhifələrilə tanış olanda onun xəstəliyini törədən səbəblərin köknn necə dərin olduğunu bir daha dərk etdim. Və dşndm ki, bu qədər ədalətsizliklərlə, haqsızlıqlarla zləşən, bir-birinin ardınca coxsaylı mənəvi zərbələr alan yaradıcı adam həyatda 52 il yaşayıbsa, onu haradasa uzunömrl də hesab etmək olar...
   
   
   
   Mənim nə pulum var, nə fəxri adım,
   
   Lakin taleyimdən kskn deyiləm.
   
   Elini dşnb yazan şairə,
   
   Bir məslək lazımdır, bir kağız-qələm.
   
   
   
   Yadımdadır, bəzən ərklə, bəzən də kinayə ilə ona deyərdilər ki, sən yaşamağı bacarmırsan. Belələrinə hələ 1971-cı ildə yazdığı "Yaşamağı bacarmıram" adlı məşhur şeriylə cavab verdi. O öz də deyərdi ki, bəli, mən yaşamağı bacarmıram. Amma necə yaşamağı bacarmırdı?
   
   
   
   ...Qəh-qəh çəkib lsn mənə
   
   Neçə yaltaq, neçə harın.
   
   Yaşamağı bacarmıram, qoltuğunda
   
   söz meyxoş, rəyi boş,
   
   ərin haram pullarından,
   
   fikri sərxoş xanımların.
   
   Bəzən benzin, bəzən beton,
   
   bəzən pambıq hesabına
   
   maşınları qoşalayan,
   
   rəklərə, şurlara
   
   zəhər tökən, şbhə yayan zəlilərin,
   
   qəlbi,fikri zəlillərin
   
   dşməniyəm!
   
   Tprrəm o həyata,
   
   Çörəyinə neçə yalan,
   
   neçə haram qata-qata,
   
   Yaşayanlar bəyənməsin məni,
   
   nə qəm?
   
   Mən şairəm,
   
   rəyimi nlərimə yedirdirəm...
   
   
   
   Ona deyərdilər ki, sən nə vəzifə sahibisən, nə dar nn dşnrsən. Sən ki, repressiya qurbanısan. Sənin yerinə bir başqası açılmamış qapı qoymazdı, btn imtiyazlardan istifadə edərdi... Başqası bəlkə də, amma Adil Babayev yox. Adil namuslu, nəfsi tox ananın qeyrətli oğlu idi. Mənim nənəm Xeyransa xanım ərinin bəraətindən sonra 30 il yaşadı. Amma ərinə örə ona kəsilən fərdi təqad almadı. Maddi yox, mənəvi toxluğu ona rəva bilmədi ki, hər ay poçtalyonun qapını döyb ətirəcəyi bir neçə onluq onilliklərin acısını, o qorxulu illərin ecəyarı qapı çalınmalarını bir daha ona xatırlatsın.
   
   
   
   BYKLƏRİN GNAHI DA BYK OLUR
   
   
   
   Yetmişinci illərin əvvəli idi. Azərbaycan hələ iri addımlarla irəliləməyə yavaş-yavaş hazırlaşırdı. Sonralar durğunluq adlanan dövrn baş qurucusu L.İ.Brejnevə mumxalq məhəbbətinin nişanəsi olan iri ölçl portretlər, rəhbərin qanadlı ifadələri kçə və meydanlarımızı təzə-təzə bəzəməyə başlayırdı. Hadisələrin mahiyyətinə varmadan problem, qərar ətrafında fikir yrdən, əzbərlənmiş söz yığınları ilə yksək məclislərdə tozanaq qoparan ucuz hay-kyçlər srətlə çoxalırdı. Bunk rəhbərin səhvlərini cib dəftərinə qeyd edib edənin dalınca ağızdolusu danışanların, hər qsuru keçmiş rəhbərliyin ayağına yazanların dişinin kəsəri böyk ixtiyar sahiblərinin məddahlıq mərəzinə dçar olmalarındadır. Adilin bununla bağlı xəbərdarlığı belə səslənirdi:
   
   
   
   Böyklərin nahı da
   
    böyk olur.
   
   Böyklərin hər nahı
   
    tarix çn
   
   Bağışlanmaz bir yk olur.
   
   
   
   Xalq təkcə ictimai ədalətsizliklərdən deyil, ayrı-ayrı ədalətsiz ictimai xadimlərin ucbatından da çox böyk bəlalarla zləşir. Odur ki, şair bizi dönə-dönə kor-koranə inamdan, yalançı btlərə sitayişdən uzaq olmağa çağırardı:
   
   
   
   ...Hər hökm dərk edək, sonra inanaq,
   
   İnandıq, bu yolda od olaq, yanaq.
   
   Dostlar, kor inamdan bizi qoruyun.
   
   
   
    Bəli, kor inamdan hər zaman qorunmaq lazımdır! Kor inamdır btn dövrlərdə başımıza oyunlar açan. Kor inamdır bizi özl ikən kor edən. Rəhbərlərin hər sözn xsusi canfəşanlıqla alqışlayanlar, bəzən mənasız söz yığınlarına məna donu eydirmək yarışında fərqlənənlər, qavramadan, qanmadan yığıncaqlarda ləbbeyk deyənlər, inamsız, imansız, məsləksiz adamlar daim onun tənqid hədəfi idi:
   
   
   
   Yaltaqlar, riyakarlar!
   
   Siz nə vaxt yarandınız?
   
   Kim sizi səpələdi
   
   özəl həyatımıza?
   
   Nə xalqı dşndnz,
   
   nə el çn yandınız,
   
   Artdınız yolumuzda
   
   çalalar qaza-qaza.
   
   ...Tanıyıram mən sizi,
   
   min cr boyansanız da,
   
   Səhər yediyinizi
   
   norta dansanız da,
   
   Sizi damğalayıram
   
   tkənməz nifrətimlə.
   
   
   
   
   
   MƏN DNYADA
   
   OLMAYANDA
   
   
   
   Son vaxtlar atam sağalmaz mərəzi və əlacsız ağrıları ilə mənə əcəllə iradənin mbarizəsini xatırladırdı. Onu yaşadan təkcə midi, arzuları, bir də ilhamı idi. lmnə cəmi bir neçə n qalmış taqətsiz barmaqları arasında clə saxlaya bildiyi qələmlə, titrək xətlə yazdığı "Nağıllar heç zaman kədərli olmur" sonetini oxuyarkən sinəsi dolu insanın qırılmaz iradəsinə, şair təbinə heyrətlənməyə bilmirsən.
   
   Adil Babayevin ev arxivində çap olunmayan əlyazmaları ilə bərabər, istifadə etmədiyi bir qeyd dəftəri də qalır. Uzun illər keçməsinə baxmayaraq, mən onu hələ də toxunulmaz saxlayıram. Çnki mənim çn bu dəftərin təmiz səhifələri adi ağ vərəqlər deyil, atamın yazılmayan şerləri, ifadə olunmayan nəğmələridir...
   
   "Nağıllar heç zaman kədərli olmur" sonetinin son misraları belə səslənirdi:
   
   
   
   Mən ömr istəmirəm riya, xəyanət çn.
   
   Yurduma ərək olan söz çn, sənət çn,
   
   mrdən doymamışam, həyatdan doymamışam...
   
   
   
    Bu sözlərlə, bu mqəddəs hisslərlə Adil Babayev 38 illik yaradıcılıq yolunu tamamladı. Otuz il öncə dnyasını dəyişən şairin sənətkar ömr isə indi də ləyaqətlə davam edir. Onun əsərləri çap olunur, pyesleri səhnədə oynanılır, sözlərinə bəstələnən mahnılar səslənilir, yaradıcılığı təhlil olunur. Adil Babayevin şair kimi ən böyk arzusu bilirsinizmi nəydi?
   
   
   
   ... mrm Aya, Gnə sirdaş,
   
   Ağarır saç, çoxalır yaş,
   
   Bircə kəlməm, bircə sözm,
   
   rəklərdə qalaydı kaş,
   
   Mən dnyada olmayanda.
   
   
   
   


YAZARIN ARXİVİ

2010-06-05 : NƏ ETMƏLİ?
2009-12-19 : GİLAN ƏFSANSİ
2008-11-01 : BÖYÜK FATEH
2008-07-12 : GÜNAHSIZ MARKS
2008-05-31 : KÖLGƏSİZ ADAM
2007-12-01 : Ə Q İ D Ə
2007-10-06 : Baxan yoxdur...
2007-09-15 : GƏNC DOSTUMA
2007-05-05 : Tarix
SON XƏBƏRLƏR
2019-12-05


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Dövlət xəstəxanaları pulludu, yoxsa pulsuz?

Pullu (86.36%)
Pullsuz (13.64%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
"- Orda danışdığın anektodu mənə də danışa bilərsən?"

"Lavrov: 

- Hansını? Mollanın Teymurla olan fil anektodunu?"



digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK