ANA SƏHİFƏ / YAZARLAR

Qarik

“Baksovet” xatirələri

18084    |   2017-05-19 19:52
Şriftin ölçüsü:
A+ Böyütmək
A+ Balacalaşdır

Altmışıncı illərin sonu, yetmişinci illərin əvvəlləri "narxoz” deyilən o vaxtkı Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun abituriyentlərinin əksəriyyəti gələcəyin "obaxeisi”, yəni sosialist əmlakını dağıdanlara qarşı mübarizə inspektoru olmaq iddialarını gizlətmirdilər. Doğrudan, o vaxtlar eləcə yalnız rus dilində səslənən bu abbreviatura çox yekə və bir çoxları üçün də zəhmli səslənirdi. Buranı bitirib milisə keçmək, mağazaları, idarə-müəssisələri yoxlamaq, sosialist əmlakını dağıdanları tutmaq... yoox, qorxuzub pulunu almaq, çoxlu varlanmaq və sairə və ilaxır istəkləri ehtiva edirdi. Mən deyə bilmərəm ki, orta məktəbi elə orta qiymətlərlə bitirib "narxoza” daxil olan yeniyetməlik illəri dostlarımdan Zahid də o zaman belənçik bir xəyal ürünü becərmişdi. Çünki o, tərbiyəli və sözəbaxan uşaq idi, heç vaxt atasının yerinə düşünə bilməzdi. Bunlar bir başqa şey, əlbəttə ki. Əsas məsələ isə dostumun "Baksovet ölkəsinin” sayılan personlarından biri kimi, hər yerdə tanınması, nüfuz sahibi olması idi. Bizim şairlik, inqilabçılıq, türkçülük iddia və ideallarımız Zahidin şəxsi maraq dairəsində önəmli bir yer tutmasa da, onu hamı qəbul edir və sevirdi. Aqil Abbas, Vaqif Cəbrayılzadə, Loğman Rəşidzadə, Nazim Ağamirov, Möhbəddin Səməd, Xaləddin Sofiyev... Hələ İçərişəhər cayılları...

Və bu Zahid qardaşım günlərin bir günü özü kimi boy-buxunlu qarayanız bir oğlanı "Baksovetə”, Loğman demişkən, metronun böyründəki Həbibin uzunşüllə çayxanasının qarşısına gətirərək bizimlə tanış etdi: Qarik!

Bizim kimi millətçi-inqilabçı-pantürkistlərin menyusuna yad olan bu cür təqdimetmə uğurlu alınmayacaqdı təbii ki. Bunu hamıdan qabaq elə Zahidin özü hiss edərək gülümsəyib yumşaq bir aura yaratmağa səy göstərdi. O, təqdimatı bir az rəsmiləşdirərək daha müfəssəl məlumat verdi. Bildirdi ki, Laçın rayonundan olan Qəhrəman adlı bu oğlan da "narxozda” oxuyur. Öz aralarında ona Qarik deyirlərmiş. Kənardan baxıb bizlərə aşiq olubmuş. İndi çox arzulayır ki, "Baksovetə” çıxanda bizim uşaqlarla da görüşsün, birlikdə çay içsin, söhbətlərə qoşulsun və sairə. İlkin təəssürat eləcə steriotip bir məqam təsiri bağışlasa da, qəfil Zahidin özünün münasibət kriterləri haqqında düşündüm. O özü heç vaxt bizimlə məxsusi söhbətlərə girişməzdi. Sadəcə ümumi bir dostluq səviyyəsini qoruyardı: görüşüb hal-əhval tutmaq, birlikdə çay içmək, çörək kəsmək, kiməsə köməklik etmək, arxa durmaq... Onda bəs bu Qarik necə olsun? Heç nə. Qarik bir neçə dəfə bizimlə əyləşib çay içdi, danışıqlarımıza qulaq asdı, söhbətlərə müdaxilə etməyərək yalnızca hərdən-hərdən gülümsədi və özünün müəyyənləşdirdiyi bir vaxtda çıxıb getdi.

Sonralar o yenə də gəldi. Bizim hər birimizlə görüşüb hal-əhval etdi. Ancaq bundan sonra hər dəfə 25-30 addım aralıdakı gül mağazasının yanında, üzü metroya sarı beton mühəccərin üstündə oturdu. Gəlib gedənlərə baxdı, tanıdığı tələbə yoldaşlarını, həmyerlilərini görəndə yanına çağırdı, bəzən də qalxıb kiminsə qarşısına getdi.

Hər rastlaşanda mən Qəhrəmanı beləcə görürdüm.

Qəhrəmanın hər günü bu cür ötürdü. İnstitut, nahar, "Baksovet”, çay, "Baksovet”, "Baksovet”... Yolları hər gün metronun bu stansiyasından düşənlər, gül, qəzet alanlar, burada dondurma, peraşki satanlar, filarmoniya əhli, İçərişəhərdən metronun qarşısına kimi gəlib oradan da geriyə qayıdan "qədeşlər” onu ən azı üzdən tanıyırdılar. Hətta bəziləri Qarikin mehriban baxışlarına "ilişib” salam da verirdilər. Qəhrəman özünə dondurma alanda yanındakılara, salamlaşdığı tanışlara da təklif edirdi. O, burada məşhur xanəndələri, adi adamları, müəllim və tələbələri, iddialı gəncləri, metronun qarşısına görüş təyin edib bulvara düşən sevgililəri rahatlıqla seyr edir, qarşılaşdığı hər şeydən zövq alırdı. Sanki bura, məhz özünün seçib bəyəndiyi bu köndələn məhəccər dünyanın mərkəzi idi. O, rayona getmək imkanı olanda da gedib tez qayıdardı. Elə bil o yeri itirəcəyindən, bir daha görə bilməyəcəyindən qorxurdu. Bəzən biz də çox dayanırdıq "Baksovetdə”. Görüşlər, çay söhbətləri uzanırdı. Ancaq bizim işimiz, dərdimiz başqa idi... Qəhrəman isə, bəli, dünyaya yalnız buradan baxırdı. Bəlkə də Laçın dağlarını, meşələrini, buz bulaqlarını, alabalıqlı çaylarını da buradan seyr edib görürdü. Bəlkə də darıxdığı, görmək istədiyi başqa yerlər, başqa adamlar da vardı. Ancaq bu məkanı hansı səbəb olur olsun, heç nəyə dəyişməzdi. Buna adi bir hal, vərdiş kimi də baxmaq olardı, nəsə qəribə bir sirr kimi də... Hər-halda bu sevdanın əsl mənasını Qəhrəmanın özü bilərdi. Özü bilərdi, dedim, bəlkə heç Qəhrəman da bilmirdi...

"Platforma” ayaqqabıların təzə-təzə Bakıya dəb düşən vaxtları idi. Bir gün Qəhrəman da "Baksovetə” platforma ilə gəldi. Bəlkə də çoxdan gəlirdi, biz həmin gün gördük. Ayaqqabı ayağını döyürdü, nədi yüngülcə axsayırdı. Bizim Zahidin altdan-altdan söz calamağı vardı belə məqamlarda. Və biz onların görüşündəki qəribə bir dialoqun şahidi olduq həmin gün.

- Qarik, sənin bu axsıyan ayağından heç gözüm su içmədi.

- Niyə ki?..

- Qanqerinaya oxşayır...

- O nədir elə, ay Zahid?

- Pis şeydir.

- Döyənəkdən ayağım şişibe... Zahid...

- Mən də elə onu deyirəm də, qorxuram qanqerina ola.

- Onda nə olacaq ki?

- İraq-iraq Qarik, ayağını kəsərlər...

- Elə demə qardaş, ayağımı kəssələr "Baksovetə” gələ bilmərəm axı...


DÜNƏN "1 MAY” İDİ...

Hər dəfə may yaxınlaşanda, nəfəsi, ətri duyulanda uşaqlıq illərimizin 1 Mayını xatırlayıb qəribsəyirəm. Əslində bu bayramın dünya zəhmətkeşlərinin həmrəyliyi günü mənasında daha çox böyüklərə aid olmasına da fikir verməzdik. Kim idi tribunalardan söylənən siyasi şüarlara qulaq asan. Bircə paradın tez qurtarmasını istərdik. Ancaq tribunaya, aşağıda və yuxarıda dayanan seçmə adamlara, bir az hündürdə sıralanan siyasi büro üzvlərinin portretlərinə ürəkdən pioner və komsomol salamları verməyimizi də inkar etmirəm.

1 May nəyə görə bizim, yəni uşaqların, orta məktəb şagirdlərinin ən sevimli, bütün il boyu gözlənilən bayramı idi? Novruzu nəzərə almasaq, heç Yeni ildə, 7 Noyabrda, 8 Martda, 9 Mayda bu dərəcədə sevinməzdik, comərd, mehriban olmazdıq. O illərin uşaqları təsdiqləyər, adət idi, həmin gün ən kasıb ailənin belə uşağının əynində təzə paltar olurdu, cibində pul olurdu, əlində gül-çiçək, şar, kiçik bayraq olurdu, könüllərdə daha sıcaq hiss edilən ata-ana nəvazişi olurdu...

May günümüz əvvəlcə şar üfləyib şişirtməklə, sonra saplaqları çubuğa sapla bərkidilmiş gilas alıb yeməklə (o vaxtlar gilas 1 Maya kimi dəyərdi - qıpqırmızı!), daha sonra elə küçənin ortasındaca hazırlanan və stəkanlarda satılan dondurma, bəzən də Bakıdan gətirilən "Plombir", "Eskimos"la başlayardı. Günortaya yaxın şəkil çəkdirmək anları, peşmək, bamiyə və mütləq su-kökə mərasimi, son siniflərdə oxuyanlardan bəzilərinin ..... Faiqin qəlyanaltısına qaçıb 1-2 stəkan çaxır içməsi və onlardan bəzilərinin ilk dəfə "belə iş tutduqları üçün" Sabir bağındakı qovaqlıqda ögüyüb-böyürməsi, daha sonra isə mərkəzdəki "1 May" kinoklubunda hansı film olur-olsun saat 15.00 seansına bilet almağımızla davam edərdi. Çoxumuz bəlkə 5-6 dəfə gördüyümüz filmlərə sonadək baxmayaraq zalı yarımçıq tərk edib küçələrdə, bağlarda gəzər, "yelləncək" dediyimiz şaquli fırlanan qorxulu karuselə növbə tutardıq.

1 May bayramlarının əksəriyyətində ateist böyüdüyümüz üçün hələ tam dərk etmədiyimiz Göylər kefimizə bir 10-15 dəqiqəlik soğan doğrayardı, leysan tökərdi. İslansaq da evə getməzdik. Çünki 1 May bizim halal bayramımız idi - biz belə düşünürdük. Hətta fikirləşirdik ki, biz olmasaq, yəni uşaqlar olmasa heç 1 May da keçirilməz.

O illəri yaşayan hər kəs illər ötüb keçsə də həmişə 1 Mayı gözləyərdi. Xatirələri üçün, sonralarsa həm xatirələri, həm də uşaqları üçün.

Bu bayram SSRi-də çox təntənəli keçirilərdi. Keçmiş sosialist ölkələrində də. Bəzi başqa ölkələrdə isə bayram deyil, zəhmətkeşlərin 1 May nümayişləri olardı. İcazəsiz keçirilənləri polis dəyənək və güclü su şırnağı ilə dağıdardı - leysana ehtiyac qalmazdı.

Sovet dövründəki bütün bayramlar qaldı. Ancaq 7 Noyabra qatıb 1 Mayı da ləğv etdilər. Dünya zəhmətkeşlərinin həmrəylik günü olan 1 Mayı!

Dünya zəhmətkeşlərinin həmrəyliyi çox pis məsələ imiş.

Türkiyədə 1 Mayın keçirilməsinə icazə verilib - qurd ürəyi yeyiblər.

Dünya Zəhmətkeşlərinin Həmrəylik Günü...

Yox, 1 May uşaqların bayramı idi.

Bu sevincin, bu coşqunun qarşısında kommunist ideologiyası da boş şey idi.

Baxın, hər şey öz yerindədir, təkcə uşaqlara yazıq oldu. 1 May əllərindən alındı, bayramları qırıldı...

Bəlkə elə ona görə də daha dağ yamaclarından başqa heç yerdə lalə görünmür. Göyümtül yasəmənlər də yoxa çıxıb. May gilası da daha iyun ayından tez dəymir. Heç göy qurşağı da bərq vurmur.

Xatirələrin doğurduğu sevinci, özləmi indi arxanca gələn nəslin yaşamında, ruhunda görməmək, duymamaq nə qədər acı, darıxdırıcı bir şey! Çətindir bunları düşünmək və kimsələrə danışmaq.

Məzahir ƏHMƏDZADƏ



YAZARIN ARXİVİ

2017-08-04 : VAMPYRUM
2017-06-16 : DINIŞKA
2017-05-19 : Qarik
2016-06-25 : QARTALI SEVMƏK
2015-09-19 : NOSTALJİ
2015-08-15 : ŞOTA
2015-08-09 : MAFİOZLAR
2015-07-07 : QARTALI SEVMƏK
2014-12-06 : KANYON
2014-08-26 : REGİON
2014-08-23 : REGİON
2014-08-09 : DAHİ
2014-08-02 : QARTALI SEVMƏK
2014-05-31 : SPARTAKiada
2014-03-20 : Novruz küləyi
2014-03-15 : ŞARJ
2014-02-15 : SVOBODA!
2014-01-11 : MİRAJ
2014-01-09 : KARDELEN
2013-09-18 : NEOVENDETTA?
2013-09-14 : I I I İSGƏNDƏR
2013-09-07 : XORA
2013-08-24 : TATUİRİZM?
2013-08-03 : SFİNKS
2013-07-27 : PSİTTAKİFORMES
2013-04-02 : SÖZÜN ŞƏKLİ
2012-10-20 : YUXU
2012-10-18 : STADİON
2012-08-25 : ALDIRMA, KÖNÜL!
2012-08-23 : PİS ADAM YOLDA
2012-05-01 : MAY GÜNÜ
2012-03-03 : VAMPYRUM
2011-08-13 : İki Koşevoy
2011-04-30 : VENDETTA?
2011-03-16 : SADƏCƏ...
2010-10-02 : ATA QATİLLƏRİ
2010-08-14 : YUXU
2010-07-17 : ALDIRMA, KÖNÜL!
2010-06-12 : VAMPYRUM
2010-05-01 : MAY GÜNÜ
2010-04-24 : MONOLOQ
2010-04-03 : SPARTAKiada
2010-02-20 : DERBİ
2009-12-19 : ÇƏTİN SÖHBƏT
2009-10-31 : İMLA QONAQLIĞI
2009-10-10 : SEZARIN QAYITMASI
SON XƏBƏRLƏR
2018-07-21
2018-07-20


VİDEO



ƏDALƏT BU GÜN
Redaktor seçimi
FOTOREPORTAJ
GÜNÜN SİTATI
SORĞU
Yay tətilini harada keçirirsiniz?

Evdə (20%)
İşdə (80%)

ÇOX OXUNAN
GÜNÜN LƏTİFƏSİ
Qadın hirslə ərinə zəng edir:
-Hansı cəhənnəmdəsən indiyə qədər? Saat neçədir, xəbərin var?
-Əzizim, o heç vaxt unutmadığın qeyri-adi üzük olan zərgərlik dükanı var idiye. O vaxt pulum olmadı, ala bilmədim sənə. Dedim ki, eybi yox, pulum olan kimi ilk işim bu üzüyü sənə almaq olacaq. Yadındadır? Qadın yumşalır və həyəcandan titrəyən səslə:
- Hə, əzizim, əlbəttə yadımdadır. Heç xatırlamaz olarammı?
- Bax o dükanın yanındakı çayxanada uşaqlarla domino oynayıram, bir azdan gələcəm.




digər lətifələr
ARXİV
FACEBOOK